303 kasten voor ex. V&D

nu nog 213; boven Primark / De Utrecht, Rijnkade 5

 

 

123 kasten in drie rijen op de noordoostelijke gevel.

Links de glazen balustrade.

 

Op deze pagina o.a:

- wat er allemaal fout ging

- resultaten van bezettingscontroles

 

 

Meer over gierzwaluwen in Utrecht:

 

- Bezetting kunstnesten Utrecht 2018-2022

- Kunstnesten Leidsche Rijn nog niet bezet

- Tien jaar nesten zoeken in Utrecht

- Kunstnesten in de Middeleeuwen

- Broedplaatsen in Wijk C

 -TOP-5 hotspots gierzwaluwspektakel

 

Gierzwaluwnieuws 2023

Overige gierzwaluwpagina's en contact

 

 

Alles fout bij voormalig V&D

 

Update 20 maart 2023

Uit monitoring is gebleken dat de 303/213 gierzwaluwnestkasten aan het pand van voormalig V&D op Hoog Catharijne (naast de garage met de Theepot, Rijnkade 5, boven Primark) sinds de ingebruikname in 2018 niet benut zijn t/m 2023. Het kunstnestenproject zou het verlies van 74 broedplaatsen in 2018 door een ingrijpende renovatie moeten compenseren. De 90 nestkasten aan de zuidwestzijde zijn wegens gevaar voor oververhitting, en ondanks een later aangebrachte beschermende luifel, in 2020 buiten gebruik gesteld.

 

Situatie zomer 2018. Met invliegplaatsen in rode en blauwe cirkels

 

De kolonie was al lang bekend bij de groep vrijwillige gierzwaluwspotters van Utrecht en wordt goed in de gaten gehouden. Vier van hen hebben de bedenkingen tegen het project op een rij gezet. Op 11 december 2018 is door gemeente Utrecht een bijkomst van betrokkenen georganiseerd om het project te bespreken. Dat resulteerde alleen in een luifel tegen zonbestraling boven de kasten aan de zuidoost- en noordwestzijde.

 

29 van de 90 kasten met luifel op de zuidoostgevel

 

Tijdlijn van het project

Door de renovatie van de gevels zijn de broedplaatsen voor broedseizoen 2018 onbereikbaar geworden. Voorjaar 2017 zijn op NO en ZO 25 tijdelijke nestkasten met lokgeluiden opgehangen. De compensatie bestond uit totaal 303 kasten. In april 2018 kwamen op noordoost 123 kasten gereed en op zuidwest 90. In april 2019 werd het project voltooid met 90 kasten op de zuidoostelijke gevel.

 

Situatie 2019 tijdens uitgraven van de Catharijnesingel

90 kasten op zuidoost bovenin, in het ovaal.

 

De 50 tijdelijke kasten (25 op zuidwest en 25 op noordoost) zijn deels bezet geraakt maar na seizoen 2018 toch verwijderd. Begin 2021 zijn de 103 kasten op de zuidwestzijde uit gebruik genomen wegens teveel kans op hittestress.

 

 

Wat allemaal fout ging

 

Bijna alles wat fout kan worden gedaan is ook fout gedaan door adviserende ecologen, uitvoerders en vergunning verlenende en handhavende provincie.

Marjos Mourmans van Zwaluwen Adviesbureau schreef op verzoek van de provincie een (vernietigende) beoordeling van het project en adviseerde het gehele project wegens ongeschiktheid te ontmantelen.

De projectkosten zijn voor de gebouweigenaar opgelopen tot omgerekend Ä 1.000,- per nestkast (geen typefout), exclusief het provinciale ambtenarenwerk.

 

Aantal nesten veel te hoog ingeschat

Er wordt sterk getwijfeld aan het grote aantal van 74 aangetroffen nesten. Utrechters hielden de kolonie al enige jaren in de gaten en denken dat het er veel minder waren. Mogelijk zijn ook locaties van "aanhakers" als broedplaats geteld. Bureau Tauw schatte bij een onderzoek in 2008 naar flora en fauna in het centrumgebied de V&D-kolonie op 20-30 broedparen, zie Tauw, 2009 p. 28 en 34.

Door de compensatiefactor van 1 : 5 uit het kennisdocument gierzwaluw kwam men op het gigantische aantal van 303 benodigde nestkasten, welke vervolgens niet tijdig geleverd konden worden.

 

Verwarring door erg veel dicht opeengepakte kasten

Erg fout zijn de lange rijen, in drie lagen opeengepakte kasten waardoor een individuele kast nauwelijks is te herkennen.  Het leidt tot fout invliegen en 'burenruzies'. Het bleek niet mogelijk om alsnog bepaalde herkenningspatronen (hier en daar een 'huisnummer', kleurvlakken ?) aan te brengen.

 

Tijdelijke kasten, op grote afstand van broedplaatsen

Omdat het grote aantal kasten niet tijdig geleverd kon worden zijn vervolgens ter "overbrugging" 50 tijdelijke nestkasten opgehangen, ver verwijderd van de verdwenen broedplaatsen.

 

25 tijdelijke kasten op de zuidwestzijde

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Gierzwaluwen hoppen niet even over naar een tijdelijk verblijf en weer terug maar kiezen na lang zoeken en keuren een broedplaats voor de resterende levensduur. Ze zijn de eeuwige rotsen gewend.

 

Lokgeluid bij tijdelijke kasten !

Er is lokgeluid afgespeeld bij de 50 tijdelijke kasten, terwijl definitieve kasten al beschikbaar waren. Dus bewust twee keer laten verkassen. Een aantal raakte bezet (slapers?) en het jaar daarop zochten ze daar vervolgens vergeefs naar de inmiddels verwijderde kasten. Omdat de definitieve kasten elders hingen werden die niet gevonden.

 

Te zwak lokgeluid op de verkeerde plaatsen

Bij de definitieve kastenrijen op zuidwest en noordoost stond 's morgens en 's avond enige uren  een lokgeluideninstallatie aan. Dit was nodig omdat de natuurlijke nesten zich op heel andere plaatsen van het gebouw bevonden, in spleten onder ramen langs diverse lagere verdiepingen. Speakers hingen echter te ver van de kasten verwijderd en werden niet op zuidoost geplaatst. Het geluid stond te zacht, o.a. vanwege mogelijke burenhinder.

 

Kasten deugen niet

Er moest speciaal voor deze locatie een model ontworpen worden omdat standaard nestkasten vanwege het grote aantal niet tijdig geleverd konden worden. Er wordt echter sterk getwijfeld aan de kwaliteit van de kasten.

 

Ze zijn  gemaakt van onvoldoende ademend trespamateriaal waardoor vochtproblemen ontstaan, en natte bodems bij inslaande regen.

 

 

 

 

 

 

Obstakels op uitvliegroute op noordoost

Op de noordoostzijde ontstaan mogelijk problemen voor het uitvliegen van jongen door geringe hoogte boven het dak en kans op aanvaringen met de glazen balustrade. Markeringen konden  niet aangebracht worden i.v.m. gevaar van barsten door ongelijkmatige verhitting.

 

De voorwaarden voor de verleende ontheffing Flora- en Faunawet zijn met een jaar verlengd maar de provincie ziet nu af van aanvullende maatregelen om het project te verbeteren. De gebouwbeheerder meldt ons dat "zij aan alle wettelijke voorschriften van de ontheffing heeft voldaan, dat het proces met de provincie inmiddels is afgerond en dat er dus ook geen ecoloog meer bij betrokken is".

 

Kasten ook op zonbeschenen zuidwest en zuidoost

Tegen de voorschriften in zijn ook kasten geplaatst op de (te zonnige) zuidwest- en zuidoostgevel. Ondanks de later geplaatste zonneluifels boven de kasten bleek in 2019 uit metingen op zuidwest dat de temperatuur in de kasten veel te hoog kan oplopen, tot wel 55 graden. De provincie verordonneerde daarom dat deze 90 kasten voor 1-4-2021 buiten gebruik gesteld moesten worden, zie beschikking Wnb, 27-8-2020. Aldus geschiedde door het plaatsen van zwarte plaatjes voor de ingangen, blijkens een mededeling d.d. 20-3-2023 van IEF Capital, de gebouwbeheerder. Er kan alleen  nog een overwinterende vlinder of ander insect in.

 

Monitoring

Volgens de voorschriften in de de ontheffing Wet natuurbescherming moeten in 2019 de kasten o.a. drie maal gedurende twee uur op avonden tot zonsondergang worden waargenomen om succesvol broeden te registeren (door ecoloog ECOquickscan). Zie de Aangescherpte voorschriften voor monitoring 16-5-'19. De gierzwaluwwerkgroep Utrecht heeft aanvullend waarnemingen gedaan. Met de gebouwbeheerder werden afspraken gemaakt voor waarnemingen vanaf de omloop rond de opbouw waar alle kasten goed zijn te overzien.

De kastenrij aan de korte zuidoostzijde was ook voor derden goed te observeren vanaf het bovenste parkeerdek N met de theepot. Maar vanwege de sluiting van Hudson's Bay, heropening van de Stadsbuitengracht en Coronamaatregelen is deze toegang (en de hele parkeergarage) gesloten. De kasten konden vanaf 2020 alleen vanaf omliggende straten in de gaten worden gehouden maar de afstand is te groot om vast te kunnen stellen in welke kasten wordt ingevlogen (maar dat was dus niet nodig).

 

De tijdelijke kasten op de noordoostzijde en een deel van de 123 permanente kasten

 

 

Resultaten monitoring door de gierzwaluwwerkgroep

 

Samenvatting: Uit de waarnemingen kan opgemaakt worden dat de vogels niet (meer) weten van het bestaan van de definitieve nestkasten; ze worden niet geÔnspecteerd, laat staan bezet.  Er zijn in 2020 geen ex-broeders meer in de buurt en ook geen begeleidende niet-broeders of daklozen die zoeken naar de verdwenen nesten of naar de verdwenen tijdelijke kasten. Voorzover er vogels in de buurt zijn (erg weinig, niet vaak en niet dichtbij het gebouw), is tijdens de waarnemingstijden niet gezien dat ze reageren op lokgeluiden bij de definitieve kasten. Bij de controle op invliegen in de schemering tot bijna donker op 11 juni 2019 zijn geen invliegers waargenomen. Ook in 2020 t/m 2022 is geen enkele activiteit in de buurt van de kasten waargenomen. Het is uitgesloten dat er een kast door een gierzwaluw bezet is.

 

2018

Sinds eind april 2018 vlogen er wekenlang soms grote groepen broedvogels, later begeleid door 1e en 2e jaars nestzoekers en andere daklozen, paniekerig langs de gevels op zoek naar de onbereikbaar geworden nesten. De aantallen werden in de loop van juni en juli minder.

Bij de reeds geplaatste 210 definitieve kasten (geen lokgeluiden) werd geen activiteit (inspecties of invliegers) opgemerkt.

Eind mei ontstond wel activiteit (langsvliegen, aanhaken, giervluchten) rond de 50 tijdelijke nestkasten (voorzien van lokgeluiden). Bij een stuk of vijf tijdelijke kasten zijn invliegende gierzwaluwen gezien. Bij inspectie van de kasten na het seizoen door de ecologisch adviseur werden alleen wat veertjes in de kasten gevonden, geen poepjes. Dat wijst op bezetting en overnachting door een enkele vogel of een paartje en geen (succesvolle) broedgevallen want dan zouden er poepjes achter moeten blijven.

Zie ook Monitoring 2018- EcoQuickscan

 

2019

2 mei: ' s avonds van 20.30-21.15 nog geen vogels aanwezig. Geen lokgeluid hoorbaar.

14 mei: tussen 20.40 en 21:50 zo nu en dan een paar vogels, max 5, hoog boven gebouw. Geen belangstelling voor gebouw of nestkasten. Lokgeluid niet hoorbaar. (De aankomst van de hoofdmoot uit het winterverblijf is dit jaar rond de twee weken vertraagd, zie aankomstverloop 2019).

17 mei: tussen 20.45 en 21.40 zo nu en dan een paar gierzwaluwen, maximaal 12 tegelijk, hoog boven binnenstad. Geen belangstelling voor gebouw of nestkasten maar om 21.35 vliegt een vogel een keer of 6-7 vlak langs de bovenste verdieping van de zuidwestgevel. Duidelijk op zoek naar een verdwenen nest. Lokgeluid niet hoorbaar.

24 mei: tussen 20.40 en 22.10 zo nu en dan een paar, maximaal 8 vogels hoog boven binnenstad en het gebouw. Om 21.55 vliegen vier vogels wat dichter langs de bovenbouw aan de ZW-zijde en vliegt dezelfde vogel twee maal tot vlakbij de plaats van de inmiddels verwijderde tijdelijke kasten van vorig jaar, zwenkend tussen de twee grijze kokers en eenmaal 'biddend' voor de bovenrand. Een paar tijdelijke kasten, waar lokgeluid bij draaide (maar niet bij de definitieve kasten op NW en NO) zijn in 2018 door slapers gebruikt maar er is waarschijnlijk niet gebroed (alleen wat veertjes gevonden). Tragische waarneming!

26 mei: tussen 20.15 en 21.00 max. 5 vogels boven en bij het gebouw. Lokgeluid gehoord vanaf het parkeerdek. 2-3 keer een vlucht van 1-3 vogels vrij dicht langs de kasten op NO en op groter afstand op ZO.

27 mei: 's Morgens rond 6 u. geen vogels aanwezig. Tussen 18.00 en 21.45 max. 10 gierzwaluwen tegelijk boven gebouw. Geen lokgeluid gehoord vanaf parkeerdek. Geen belangstelling voor verdwenen nesten of  nestkasten.

31 mei: tussen 20.30 en 21.50 u. zo nu en dan een paar vogels, 3 -14 en max. eenmalig 20 vogels hoog boven gebouw/binnenstad. Geen binding met gebouw. Om 20.50 eenmaal 7 vogels in giervluchtachtige vlucht langs ZW-zijde bovenbouw ter hoogte van kokers (op zoek naar verdwenen tijdelijke nestkasten?). Geen lokgeluid gehoord op ZW en NO.

3 juni: tussen 20.30 en 21.00 u. Met zuidenwind zijn ''bangers' aangekomen maar niet in Utrecht ?. Zeer weinig vogels boven gebouw en binnenstad; eenmaal maximaal acht hoog boven Domtoren en eenmaal zes stuks in los verband vanuit binnenstad langs zuidwestzijde opbouw Hudson's en weer terug. Het leek alsof ze dachten: "Verrek, da' s waar ook, we hebben V&D ook nog, laten we nog even kijken. Maar oh ja, we hadden al gezien dat het niks meer was, gauw wegwezen".

5 juni: van 19.15-19.45 geen gierzwaluwen, geen lokgeluid. Van 21.00 - 22.05 alleen vogels hoog boven binnenstad/gebouw, maximaal 15 in verzamelvlucht. Een enkele giervlucht door de Lange Elizabethstraat (1 nest). Geen lokgeluid.

11 juni: 21.15- 22.10. Afwisselend bij een/twee van de drie zijden gekeken met vier personen. Weinig vogels boven de stad, maximaal 20 boven binnenstad. Niets nabij gebouw, geen langsvliegers of giervluchten, wel weer twaalf door de Lange Elizabetstraat.

22.10-22.45: simultaan aan alle drie zijden gekeken door vier waarnemers. Zo  nu en dan een groepje van 8 - 15 hoog boven binnenstad, maximaal twee maal verzamelvlucht van 20 stuks ten noordwesten van gebouw; om 22.15 wegtrekkend richting zonsondergang. Geen vogels nabij het gebouw, geen reacties op lokgeluid.

Het lokgeluid is 11 juni harder gezet en was nu hoorbaar vanaf het parkeerdek. Er blijkt een speaker met lokgeluiden nabij de linkerkant van de kasten op zuidoost gemonteerd (geluid naar boven gericht en  achter een drempel en was wellicht daardoor op het parkeerdek niet hoorbaar). Een tweede speaker hing op een volstrekt zinloze locatie op ca. 30 m., rechts van de dichtstbijzijnde kast op zuidwest. Geen speaker op noordoost. Speakers zijn inmiddels verplaatst naar een kast in de rij op noordoost en op zuidwest. Geen lokgeluid meer op zuidoost.

19 juli: van 20.50 - 21.50 afwisselend gekeken op de drie gevels. Geen gierzwaluwen in de nabijheid van het gebouw. Lokgeluid (alleen op noordoost en zuidwest) is nog steeds erg zwak en waarschijnlijk niet effectief. De dichtstbijzijnde gierzwaluwen waren een groep van ca. 25 boven en bij de kolonie in de Lutherse kerk aan de Hamburgerstraat.  Zie ook: verslag monitoring 2019 door EcoQuickscan.

 

2020-2023

De parkeergarage is in 2020 wegens Corona gesloten zodat de kasten niet van dichtbij te zien zijn en de gebouweigenaar was niet langer bereid om ons toe te laten op de bovenste omloop. Vanaf de straat is op diverse avonden in 2020, o.a. op 19 en 28 juni en 5, 9 en 16 juli geen enkele activiteit van gierzwaluwen bij de kasten of boven het gebouw gezien. Ook in 2021 t/m  2023 is nabij het gebouw geen gierzwaluwactiviteit waargenomen.

  

- Projectadvies Mourmans-12-3-2020

- Verbetervoorstellen door gierzwaluwwerkgroep voor ex-V&D-Utrecht

- Reactie van Ecoquickscan op notitie gierzwaluwwerkgroep

- Onderzoek kastentemperatuur 2019

- Monitoring bezetting 2018 - 2019 en bouwtekening kasten- EcoQuickscan

- Aangescherpte provincievoorschriften voor monitoring

- Luifeltekening-Zuidwestzijde

- Artikel over de problemen in DUIC, 13-8-2019

- Bericht AD, 15-8-2019

- EditieNL van RTL maakte er ook een item over, 14-8-2019

- Bericht NU.nl 10-1-2020: provincie bezint zich op aanvullende maatregelen

- MinisteriŽle beschikking met voorwaarden 25-08-2017 voor ontheffing Flora en Fauna : Ontheffing voor "IEF Berlage Utrecht".

- Beschikking provincie Utrecht 3-4-2018 over uitstel, afwijkende plaatsing  en andere kasten: Beschikking 3-4-2018 prov Utrecht Rijndijk 5 (inclusief de ontheffing van 25-8-2017 en bijlagen 1 en 2 daarvan)

- Gierzwaluwwaarnemingen en pandfoto's op waarneming.nl - Utrecht binnenstad. (klik op blauwe rondje aan het begin van de waarnemingsregel voor alle details)

 

 

Jaap Langenbach, Willemstraat 38

3511 RK Utrecht

06-3849 7474

jaaplangenbach@ziggo.nl