Gierzwaluwen Utrecht - stad

 

Op deze pagina o.a.:

 

- Bezetting 44 kunstnestprojecten

- Kunstnesten in de Middeleeuwen

- 7 jaar nesten zoeken in Utrecht

- 303 kasten V&D-Hudson's Bay

- Eerste broedgeval Leidsche Rijn

 

 

Oudste kolonie van Utrecht, sinds 1413 ?

Kapel van het voormalige A. Doleklooster, Hamburgerstraat 9. Zie projectenlijst nr. 4

 

Overige gierzwaluwpagina's - Contact

 

 

Bezetting Utrechtse kunstnestprojecten

 

7 mei 2021

Schrijver dezes houdt met een aantal vrijwilligers de bezetting van kunstnestprojecten voor gierzwaluwen in Utrecht-stad in de gaten. Net als elders blijkt ook hier dat er bij veel kunstnestprojecten nogal eens wat mis gaat of iets fout wordt gedaan waardoor bezetting lang uitblijft, laag blijft en vaak achterwege blijft. Ook op het oog uitstekende projecten blijven vaak lang ongebruikt.

Helpen ?

Weet je meer projecten, wil je helpen met de monitoring?  Laat even weten aan jaaplangenbach@ziggo.nl , Willemstraat 38, 3511 RK, 06 - 3849 7474.  Bekijk dan in ieder geval de pagina "Nesten Zoeken".

 

 

 Beschikbare  kasten / neststenen

Aantal

projecten

 Bezette kasten  %

2018

 486 19  38  8

2019

 645 29  39  6

2020

 899 39  65  7

2021

976 44    

 

De  'toename' in 2020 is in feite waarschijnlijk achteruitgang omdat projecten 9 en 10, met dit jaar 14 nesten, in 2019 niet werden gecontroleerd, maar zeer waarschijnlijk in gelijke mate bezet waren. Het bezettingspercentage zou in 2019 dan 8,4% geweest zijn.

Als we het grote (lege) project met 303 kasten bij Primark (voormalig V&D/Hudson's Bay, zie nr. 6 in de tabel) niet meerekenen komt het percentage voor 2020 op 11%.

 

"Bezet" is niet hetzelfde als een succesvol broedgeval maar betekent dat er minimaal eenmaal een in- of uitvlieger is gezien. Soms zijn er jongen in de kastopening gezien of gehoord. Het kan bij invliegers ook om slapers gaan (1 of 2 vogels in een kast) die het jaar erop terugkomen om te broeden, om verkenners die uiteindelijk toch elders broeden of om mislukte broedpogingen. Elk project, waarbij aantallen bezet of "niet bezet" is aangegeven, is minimaal een uur (maar meestal veel langer) op een avond tussen half juni en 15 juli in de gaten gehouden.

 

- = zeer waarschijnlijk geen broedgeval of kastbezetting

niets ingevuld = onbekend (niet of onvoldoende bezocht)

K = nestkasten    S = neststenen

Meer projectinfo onder de tabel en via de links in de tabel (website, bron, foto)

 

Projectbezettingen 2018-2021  (2021 voorlopig)

 

 

Buurt / adres

Kasttype/ kenmerken

Start

jjjj-mm

1e

broed-

geval

 Beschik-

bare

kasten

2021

Bezette kasten

'18

'19

'20

'21

1

Voordorp

K - Voordorp, 2-4 p. woning

2006/13 stuks

2010/63 stuks

2008

'19: 58

'20: 68

'21: 74

8

9

12

2

De Lessepsbuurt

K - Zeist, 2-4 per woning

2012/57 stuks

 

43

-

-

-  

 

Centrum

3a

Stadhuis, Ganzenmarkt

K - Voordorp

2019-6

-

10

nvt

nvt

-  
 3b

 Stadhuis, Stadhuisplein

 K - via sleuven in dakgootombouw

2019-6

- 11 nvt nvt -  

4a

Hamburgerstr. - Luth. kerk

S - noordoost

1412

1413 ?

14

9

9

11 1
 4b

 Hamburgerstr. - Luth. kerk

 S - zuidwest 1412 1413 ? 5 3 3 4  
 4c

 Hamburgerstr.- Luth. kerk

 S - zuidoost 1412 1413 ? 7 3 3 3  

5

Vredenburgplein, The Mall

S - NO

2016

-

24

-

-

-  

6

Rijnkade 5, Primark

Inbouwkasten

2018

-

303

-

-

-  

7

Hartingstraat 101-227

S - Schwegler-NO

Ī 1992

<2015

13

12

12

12  
8

Hartingstraat 1-100

S - Schwegler-NO

Ī 1992 <2015

5

3 3 4 2
9

A. v. Schendelstraat

S - Schwegler-ZW

Ī 1992 <2016 13     8  
10

A. v. Schendelstraat

S - Schwegler-ZW

Ī 1992 <2016 7     6 1
11  Smakkelaarsveld 21-109 (boven Media-Markt)  S - NO-4, NW-4 en ZW-1 2020-6 - 9 nvt nvt nvt  
12  Paardenveldbrug  S - Schwegler 2015 - 11 - - -  
13  Marga Klompebrug  S - Schwegler 2014 - 14 - - -  

 

 Lombok

14

Palembangstr-Medanstr.

K - Noord

2018-4

-

7

-

-

-  

15

 Vleutenseweg 420-422

K - NO - Voordorp

2018

-

8

-

-

-
 16  H.J. Schimmelplein 34  K - Zeist 2015 2020 1 - - 1
 17  Van Lennepdwarsstr. 1  K 2020 - 1 nvt nvt nvt

 

 Lauwerecht en omgeving

18

Lauwerecht 68a

K - Zeist

2019-5

-

2

nvt

-

-  

19

van der Steenstraat 7

K - Zeist

2019-5

-

2

nvt

-

-  

20

Balkstraat 4

K , Zeist

2019-5

-

3

nvt

-

-  

21

Verheulstraat 1

K - Zeist

2019-5

-

2

nvt

-

-  

22

Willem Arnztkade

K - Zeist

2019-5

-

2

nvt

-

   

23

Verenigingsdwarsstraat 11

K - Zeist

2019-5

-

2

nvt

-

-  
24

Goeman Borgesiusstr.

K - Zeist

2020-5 - 10 nvt nvt -  
25

Idenburgstraat

K - Voordorp

2020-5 - 70 nvt nvt -  

26

Talmalaan 197-313, flat

S - Schwegler

2013

 

36

-

-

-  

Voormalig veemarktterrein

27

Lippezanerstr. 49

S

2016

-

5

-

-

-  

28

Schoonebekerstr. 21, 37

S

2016

-

9

-

-

-  

29

Flevolanderstr. 24

S

2016

-

5

-

-

-  

30

Rijelandstraat 13-21

S -Vivara-foto

2018

-

10

nvt

-

-  

31

Bentheimerstr./Rijelandstr.

S - video NOM-keur

2018-11

-

31

nvt

-

-  
   Elders

32

  Noordzeestr. 20  S - Rivierenwijk 2019-9 2020 10 nvt nvt 2  
 33   Floris Heermalestraat 4-36  K-woodstone Tuindorp-O 2020-4 - 13 nvt nvt -  
 34   Nicolaasweg 66  K - Oudwijk 2019 2020 7 nvt - 2  
 35  Gambiadreef

 S - Overvecht

 NOM-keur

2020 -7 -

6-NW

16-NO

nvt nvt nvt  
 36  Kwangodreef  S - Overvecht

 NOM-keur

2020-7 - 16-NW nvt nvt nvt  
 37  Helling 3, Hotel Moxy  K - Kopgevel - NO 2021-3 - 12 nvt nvt nvt  
   Leidsche Rijn, Vleuten, De Meern
 38  Aureliahof, LR  K - gootombouw

 2003

- 20 - - -  
 39  Kalmoesweg 12, LR  S - NO  2019-4 - 6 nvt - -  
 40   Karamelweg 5, LR  S - NW  2019-4 - 6 nvt - -  
 41  Haarzichtsingel 15, Vleuten  S  School Haarzicht  2019- 12 - 10 nvt nvt    
 42

 WF Hermansstr, flat  "Romulus" , LR

  S -1 30 NOM (keur?)

2020-1

- 52 nvt nvt -  
 43

 WF Hermansstr. flat "Remus", LR

 S - 60 NOM (keur?)

2020-1

- 24 nvt nvt -  
 44  Vaduzdijk - LR  S in grensmuur stadspark

2020-6

- 10 nvt nvt nvt  

 

 

Totaal     

976

38

39

65  

 

Opmerkingen

1, 2 en 17 t/m 22 (en in mindere mate 32): Bezetting bij zeer verspreide plaatsing door een wijk/buurt duurt erg lang of blijft uit, zelfs als er bestaande nesten verdwenen zoals in De Lessepsbuurt. De kasten worden niet of moeilijk gevonden. Ook in Haarlem b.v., 10% na 10 jaar, zie Garenkokerskwartier, in Fitis 38 -4. Lokgeluiden bij elk huis met een paar kasten is niet te doen, monitoring is zeer tijdrovend. Concentratie van een groter aantal kasten bij elkaar op een enkele grote blinde gevel is beter, maar ook weer niet teveel en niet te dicht op elkaar, zie opm. bij nr. 24.

 

1. In 2020 12 kasten met paartjes bezet (broeders en slapers) en 7 kasten met zeker broedsucces (bij 4 kasten jongen in de opening gezien of gehoord en 3 kasten op basis van invlieggedrag). In 2020 zijn 10 nieuwe kasten bijgeplaatst en voor 2021 komen er nog zes bij. (waarnemingen en mededelingen van bewoners)

 

3a. Elf ingangen in de gootombouw aan de stadhuispleinzijde, rechterkant. Wel 'natuurlijke' nesten hiertegenover, bovenin de gevel boven de waterloop.

3b. Twee groepjes van vier en zes nestkasten, zichtbaar vanaf de Ganzenmarkt; een voor gierzwaluwen lastig/niet bruikbaar achter een boom.

 

4. Lutherse kerk, 26 neststenen in de kapel van het voormalige Abraham Doleklooster. Ingemetseld bij de bouw in 1412 (of bij de herbouw/verbouw in 1479 ?) Meer over de Lutherse kerk en andere Middeleeuwse kunstnesten in Utrecht.

 

4a: In 2020 11 van de 14 kasten op noordoost bezet. Nrs 3, 8 en 13 waarschijnlijk niet. Op 19-7-'19 van 22.00-22.20 tien invliegers in zes verschillende kasten op noordoost (nrs. 3, 4, 7, 9, 12 en 14). Op 25-7-'20 van 21- 22 u. totaal 18 in- en uitvliegers (9 in en 9 uit) bij acht kasten (nrs. 1, 2, 4, 5, 6, 7, 12 en 14). Op 27-6-'20 van 21.25-22.30 totaal 30 in- en uitvliegers (20 in, 10 uit) bij 10 kasten (nrs. 1, 2, 4, 5, 7, 9, 10, 11, 12 en 14), zie foto met kastnummering NO - 1-14.Filmpje: actieve 'bangers' bij de nestingangen.

4b: In 2020 4 van de 5 kasten op zuidwest bezet; nr 4. waarschijnlijk niet: zit mogelijk te laag / slecht bereikbaar, zie kastnummering ZW-1-5.

4c: In 2020 zijn 3 (nrs. 3, 4 en 5) van de zeven stenen onder de dakgoot op zuidoost bezet (in- en uitvliegers gezien), zie kastnummering ZO 1-7.

 

6. Rijnkade 5, Primark (voorheen V&D en Hudson's Bay) Uitgebreide projectbespreking bij Hudson's Bay .

 

7 t/m 10. Mitigatieproject wegens sloop van AZU met gierzwaluwnesten. Totaal 40 neststenen (2 inmiddels onbruikbaar) langs bovenrand flats. Mogelijk al kort na nieuwbouw 1992 bezet. Nummering vanaf noord. Eerst bekende broedgevallen (invliegers gezien) dateren van 2015/2016. Op 23-7-'19 grote verzamelvluchten van 100+ vogels boven de wijk.

7 en 8; Hartingstraat: In 2015 zijn in- en uitvliegers gezien bij alle 20 neststenen! In juli 2019 15 ingevlogen neststenen gezien. In '20 invliegers gezien bij 16 neststenen (nrs. 1, 3, 4, 5, 8 en 10 t/m 20). Op 16/18-7-'20 jongen uit de opening kijkend van nrs. 15 en 20. Op 19-7 geen enkel jong in kastopening (bewolkt, geen bangers actief).

8. Stenen 2 en 7 zijn onbruikbaar voor gierzwaluw (opening te groot door weggeraakte schijf met opening).

9 en 10; A. v. Schendelstraat: Neststenen op zuidwesten. Wordt mogelijk veel te heet. In 2016 werden twee bezette kasten gemeld op waarneming.nl. In '18-'19 niet gecontroleerd. In '20 invliegers in 14 kasten (nrs. 1, 2, 4, 5 t/m 11, 13 t/m 16 en 18). Van 16 t/m 28-7-'20 jongen uit opening kijkend gezien in nrs. 1, 4, 5, 10 en 16. Op 19-7 geen enkel jong in kastopening (bewolkt, geen bangers actief).

9. Twee stenen, 19 en 20, mogelijk lastig/niet benutbaar door dikke boom op 4-5 meter, wel langsvliegende en aanhakende bangers gezien, maar geen invliegers of jongen in de opening.

 

11. Smakkelaarsveld, Mediamarkt. Scherpe randen van invliegopening in hardsteen muurbekleding. Glad oppervlak maakt aanhaken onmogelijk. De invliegopeningen lijken te klein met hoogte 2,6-2,7 cm. (berekend met foto en 51,5 cm brede gevelplaat), moet minimaal 2,8 zijn.

12. en 13. Onder nieuwe bruggen over Catharijnesingel. Het zijn gierzwaluw neststenen maar het zou wel erg apart zijn als die hier iets mee konden. Misschien iets voor huismussen? Bouwer weet niet wat de bedoeling is. Bij nr . 12 ontbreekt een afneembare kastopening waardoor de ingang erg groot is (iets voor kauw?).

14. Palembangstraat. Op 25-7-'19 's avonds geen enkele activiteit in de wijk. Wel op 13-7-20 (15 stuks hoge verzamelvlucht) maar niet bij de nestkasten. Minstens drie kasten, gezien uitpuilend materiaal, bezet door huismus. Er zijn dit jaar ook drie huismuskasten opgehangen.

15. Vleutenseweg 420. Mitigatieproject gezien dakrenovatie in uitvoering juni 2019. Wel drie nesten bij regenpijpdoorvoer in dakgootbekisting, dichtbij de nestkasten in 2019 en ook minstens eentje in 2020.

18. Zeer foute locatie in binnenhoek en vlak achter hoge bomen.

19. Kasten hangen naast opengaande ramen. Geen broedplaatsen in de buurt, In '20 geen activiteit bij de kasten gezien door de bewoner.

20. Nooit kasten boven ramen (poep, botsingen) en ook niet naast naar buiten opengaande ramen plaatsen (vlieghinder). Lokgeluid vanaf eind juni 2020.

21. Geen broedplaatsen in de wijk, weinig kans op bezetting zonder lokgeluid.

24. Hoek met Verenigingdwarsstraat.

25. Hoek Oudlaan. Lokgeluiden 's morgens en in namiddag, vroege avond. Erg veel kasten bij elkaar is geen goed idee. Uit onderzoek blijkt dat de kans op bezetting recht evenredig afneemt met het aantal kasten, zie bezettingsfactoren bij 23 renovatieprojecten, Duitsland . Het is ook beter om een grotere afstand (een meter) tussen de kasten te hanteren.

Als er kasten bezet raken dan zeer waarschijnlijk eerst de kasten aan de uiteinden van de (bovenste) vleugel en staartuiteinde. Heel misschien (veel) later ook nog een aantal in het lichaam. Er is o.a. gevaar voor burenruzie door foutief invliegen omdat de kasten lastig van elkaar te onderscheiden zijn. Verschillende vormen van de invliegopening (rond, vierkant, ovaal, links/rechts geplaatst) of "huisnummers" kan de herkenbaarheid vergroten. Onderverdelen in flink van elkaar gescheiden kleinere groepjes van 5-7 kasten helpt ook. Dertig kasten op een dergelijke gevel is meer dan genoeg.

In de hoofdstad Bakoe van Azerbeidzjan is iets dergelijks met 400 kasten op een kopgevel gerealiseerd. Onbekend wanneer maar er zijn al kasten bezet en hoeveel dat er inmiddels zijn is ook onbekend. De bezetting wordt gecontroleerd met een mini-camera aan een snoertje. Bekijk het filmpje op Youtube .

 

27 t/m 31, nieuwbouw op voormalig veemarktterrein. Drie avonden bezocht in juni/juli 2019. Geen vogel in of boven de wijk of bij de kasten gezien. Zelfde beeld op 24-6-2020. Ook geen sporen van nestbezetting zoals poepjes op de muur, op straat of nestmateriaal in openingen e.d.

30. Aan het eind van de video zijn de (kennelijk later) ingemetselde neststenen langs de dakrand te zien. Onder NOM-keur gebouwd met verplicht drie kasten/stenen per woning.

 

32. Invliegers in kasten 5 en 10 op 28-6-'20 rond 22.15. (nummering van links naar rechts). Bij neststeen 5 zit een natuurlijk nest achter een kantpan.

33. Lokgeluiden. Kasttype NK GZ 10 van Vivara Pro, 1 per woning, nogal ver uit elkaar.

34. Twee kasten aan oostzijde met lokgeluid (geen bezetting in '19) en vier toegevoegd in '20 aan westzijde. In '20 een kast bezet door een paartje aan de westkant en aan de oostkant maar nog geen broedgevallen.

35/36. Bij de nul-meting in 2018 (verplicht in kader van gedragscode natuurinclusief renoveren voor NOM-keur) werden in de buurt geen broedplaatsen van gierzwaluw ontdekt. Zie rapport Aveco de Bondt, p. 40 e.v. In mei 2020 wijzen poepstrepen bij 3-4 stenen aan de Gambiadreef waarschijnlijk op spreeuwennesten.

38. In dakgootombouw, te laag en lastig/niet aanvliegbaar. Lokgeluiden in 2012. Wel natuurlijk nest dichtbij op nr. 53, zie eerste nest Leidsche Rijn.

39/40. Wijk Hoge Weide. Twee kopgevels op 50 m. van elkaar met elk zes neststenen en vijf huismusinbouwkasten.

44. In de begrenzingsmuur langs de Vaduzdijk van stadspark "Plantsoen van Boedapest" in aanleg. Ook voorzien van 32  huismusnestkasten en 4 vleermuiskasten.

 

 

 

Middeleeuwse gierzwaluwkunstnesten

 

In 2020 waren minstens 18 van de 26 neststenen in de middeleeuwse kapel van de Lutherse kerk aan de Hamburgerstraat bezet. In juli zie je ' s avonds vele tientallen gierzwaluwen boven de kolonie vliegen. De stenen werden ten tijde van de bouw in 1412 (of bij de herbouw in 1476) ingemetseld en zijn misschien wel vele eeuwen door gierzwaluwen bezet gewenst.

Bij de restauratie in 1984 zijn de neststenen onderzocht, zie artikel  GBN Gierzwaluwenbulletin 2003-1 p. 10-1, op basis van het verslag van historisch gebouwenonderzoeker Frans Kipp in Jaarboek Monumentenzorg 1996 p. 86-91. De daar vermelde diameter van de invliegopeningen van 3,5 cm is onjuist (zou te klein zijn voor de gierzwaluw), die is ca. 4,5 cm. Tot vorig jaar belandden vogels (jongen, adulten) binnen in de kerk (vier stuks in 1990). De koster liet ze weer vrij en heeft de neststenen aan de binnenkant nu met een steen afgesloten.

 

In een uitgebreide bouwgeschiedenis van klooster en kapel wordt verondersteld dat de kapel misschien in 1476 geheel is herbouwd, maar minimaal kwam er nieuwe dakbedekking op omdat er tolrechten voor de aanvoer van leien betaald zijn, zie bouw- en verbouwgeschiedenis.

 

De vroegste mij bekende waarnemingen van bezetting dateren uit de 2e wereldoorlog (van binnenuit gezien door GŁnter Prang, mededeling Marjos Mourmans).  Begin jaren '60 van de 20e eeuw was de zuidwestgevel compleet bedekt door klimop en de vijf neststenen aldaar waren toen waarschijnlijk niet bruikbaar.

 

Klimop op zuidwest, 1961

klik voor vergroting

 

 

 

Marjos zag begin jaren '90 van binnenuit jonge gierzwaluwen in de nesten.

Van de 28 neststenen zijn er nu nog 26 open; op de kopgevel ZW (5), de kopgevel NO (14) en onder de dakgoot op ZO (7, zichtbaar vanaf binnenterrein, hek dicht om 18 u.).

Volgens de Italiaanse onderzoeker  Mauro Ferri is deze neststeenkolonie een van de oudste kunstnestkolonies van Europa die nu is bewoond door gierzwaluwen.

 

 

De ca. 30 neststenen in de gevel van het  Agnietenklooster in Elburg zijn van vergelijkbare ouderdom (rond 1450). Ze zitten lager dan de loze gaten in de vorm van het kruis bovenin. In 1955 is het complex ingrijpend gerestaureerd. De nestingangen werden afgedicht met gaas om overlast van poep voor passerende trouwstellen te voorkomen. Er nestelden ook spreeuwen en huismussen. Maar de lokale vogelwerkgroep maakte ze in 2014 weer open en geleidelijk aan raken er steeds meer stenen door gierzwaluwen bezet, nu een stuk of twintig. Ook elders in het pand wordt achter dakgoten en onder dakpannen al eeuwen gebroed.

 

Flink ouder is een ingemetselde spreeuwenpot met opening 3,5 cm in de top van de trapgevel aan de achterkant van Oude Gracht 307 in Utrecht, de Leeuwenbergh, bouwjaar 1316-1325, ook genoemd in het artikel van Kipp.

 

Dikke kans dat die heel lang benut is geweest door een gierzwaluw. Maar de pot is bij de restauratie in 1985 verwijderd (zat bij zwarte rondje op de foto). De twee bovenste grote vierkante gaten? zijn nieuw. De twee nog wat grotere duivenkasten eronder, met opstapje onder de opening, zaten er 700 jaar geleden ook al.

Er zitten in buurgebouwen nog steeds een paar nesten want er vliegen geregeld 10-15 gierzwaluwen boven de wijk en een buurman zag er in 2019 of 2020 eentje bij een regenpijp in de dakgootbekisting verdwijnen.

 

In Nederland (en Vlaanderen) werden deze voorzieningen vooral voor spreeuwen en mussen gebouwd (oogst van jongen voor consumptie) maar gierzwaluwen zullen er ook dankbaar van geprofiteerd hebben (als de invliegopening groot genoeg is, minimaal 2,8 cm hoog).

 

Mauro Ferri onderzocht historische kunstnestkolonies die sinds de 13e eeuw vooral werden gebruikt voor het oogsten van de jonge vogels voor consumptie, zoals mussen, spreeuwen en in ItaliŽ vooral van gierzwaluwen. Daartoe werden in ItaliŽ veel speciale "gierzwaluwtorens" gebouwd met soms wel honderden nestplaatsen. Dat was kennelijk zeer succesvol maar met de huidige variant, de gierzwaluwtil, wil het met de bezetting niet zo vlotten, zie bezetting NL gierzwaluwtillen.

 

Zie zijn publicaties met data en veel foto's:

-- Historische kunstnesten voor oogsten vogelvoedsel, 2018 p. 217-239 (E)

-- Presentatieslides van lezing 2018 over "gierzwaluwtorens sinds de middeleeuwen" (E)

 

Gierzwaluwbroedplaatsen Wijk C

 

9 augustus 2020

Ik woon sinds 29 mei 2020 in Wijk C van de Utrechtse binnenstad, Willemstraat 38 en houd daar de broedvogelstand in de gaten.

In de 70 en 80-er jaren van de vorige eeuw is er veel gesloopt en het ziet er naar uit dat er nog maar een paar broedpaartjes in de wijk zijn. Maar ik weet uit ervaring dat hoe langer je zoekt, hoe meer je er vindt. Dit jaar drie adressen met nesten gevonden maar er is dus nog alle hoop dat het hier niet bij blijft.

 

1. Willemstraat 12, bovenste verdieping in de dakknik, rechts van de dakkapel. Details in waarneming.nl

 

2. Politiebureau Kroonstraat, zijde Paardenveld t.o. parkeergarage. Bovenste verdieping onder betonnen balustrade bij boom. Details op waarneming.nl

Verder een paar nesten langs de gevels van het binnenterrein maar dat is niet toegankelijk om de exacte locaties te kunnen vinden. 's Avonds zijn er 10-15 gierzwaluwen actief boven en bij het gebouw (giervluchten, bangers, hoge verzamelvluchten). Dat duidt op een stuk of drie-vier nesten. Op 17-7 heb ik er een gevonden, gezien vanaf de bovenste galerij, Willemstraat 44f. Zie details met foto en pijl bij nestingang op waarneming.nl.

 

3. Willemstraat 27, links bij regenpijpdoorvoer in dakgoot. Uitvlieger gezien op 17-7-'20, poepjes op straat. Details op waarneming.nl .

 

In de Paardenveldbrug, aan de kant van Wijk C,  zijn 11 gierzwaluwneststenen (ook voor gierzwaluwen bedoeld?) ingemetseld maar die worden niet benut. Zie project nr. 12 in de kunstnestentabel. Het zijn de enige gierzwaluwkunstnesten in de wijk, voorzover zichtbaar vanaf de openbare weg.

 

 

Locaties van broedplaatsen Wijk C.

klik voor vergroting

 

 

 

 

 

 

 

Zevende zoekseizoen Utrechtse gierzwaluwen

 

Op 10 mei 2021 gaat voor tientallen vrijwilligers het zevende zoekseizoen naar gierzwaluwnesten van start met een digitale ontmoeting op Google-meet, georganiseerd door Astrid van den Broek van Utrecht Natuurlijk-gierzwaluw, in opdracht van de gemeente. Daar kun je je ook aanmelden als je wilt helpen. Stadsecoloog Gideon Vreeman schreef een korte handleiding.pdf voor efficiŽnt nesten zoeken.

Meer info hierover op mijn pagina's nesten zoeken en  methoden om broedgevallen vast te stellen.

Sinds 2014 zijn er t/m 2020 bijna 1.000 broedplaatsen gevonden (inclusief hervondsten). Bij een aantal situaties is verbouwassistentie verleend en nestverlies voorkomen. Bewoners en omwonenden van nestpanden worden met een flyer geÔnformeerd en in de eerste jaren zijn enige tientallen nestkasten opgehangen. Over bezetting daarvan is nog niets bekend.

 

Resultaten ("nestinidicatieve waarnemingen per blok van 100*100 m.") staan op deze gemeentekaart. Vink "2020"aan voor de resultaten van 2020. Klik op de vierkantjes voor "aantal waarnemingen", "aantal exemplaren",  "aantal nestindicerend gedrag" en aantal "bezet nest".

 

Alle waarnemingen in de gemeente 2021

Ontdekking 1e broedgeval Leidsche Rijn 2017.

 

Broedplaatsen in waarneming.nl

Zie waarneming.nl: alle waarnemingen met code "bezet nest" 2020 - Utrecht-stad. Klik op de datum vooraan in de waarnemingsregel voor alle details.

Op deze kaart-binnenstad (inzoombaar) staan de locaties van alle waarnemingen met code "bezet nest" in de binnenstad 2020 (binnen de Stadsbuitengracht). En op deze kaart  staan ze van de hele gemeente Utrecht. Klik de blauwe dots voor details.

"Bezet nest" betreft niet alle bezette nesten/broedplaatsen want een aantal waarnemingen van invliegers (is bewijs voor bezet nest) werd voorzien van de code "nestindicerend gedrag", of "waarschijnlijke nestplaats". In 2020 waren dat er samen ook nog een stuk of 35, o.a. in Vleuten en Voordorp. Je kunt ze vinden door in het filtermenu de betreffende codes te kiezen. Maar bij "nestindicerend gedrag" zitten dan ook nogal wat locaties die geen broedplaats zijn (geen invliegers gezien) maar echt nestindicerend gedrag betreffen (m.n. giervluchten langs daken/gevels/nestkasten).

 

Beleid Utrecht

Meer over de stand van de gierzwaluw en het beleid in gemeente Utrecht in het Soortenmanagementplan 2016.pdf  en hier meer over beleid Utrecht voor de gierzwaluw Bij nieuwbouw van gemeentepanden en bij projecten op gemeentegrond worden verplichtingen opgelegd voor diervriendelijk bouwen en o.a. het aanbrengen van kunstnesten voor gierzwaluwen , zie bij Vogelbescherming diervriendelijke eisen voor Utrechtse gemeenteprojecten en de pagina bij gemeente Utrecht over diervriendelijk bouwen en renoveren.

 

Gesprek over 'diervriendelijk bouwen' met stadsecoloog Gitty Korsuize. Collega Gideon Vreeman werkt o.a. aan de realisering van kunstnestprojecten en uitvoering van het SMP. Op de natuurwaardenkaart van de stad kun je soorten zoeken of kijken wat er allemaal in jouw buurt voorkomt.

 

Overtredingen Wet natuurbescherming

 

Het komt nog steeds voor dat het hele jaar beschermde nesten van de gierzwaluw zonder ontheffing van verbodsbepalingen in de Wet Natuurbescherming (Wnb) onbruikbaar worden gemaakt door verbouwingen, sloop of onderhoud. Dergelijke overtredingen kunnen in de provincie Utrecht gemeld worden op info@rudutrecht.nl . Voor de melding kan ook een e-formulier gebruikt worden, dat staat hier. Bellen kan 24/7 (ook b.v. als spoed is vereist omdat de werkzaamheden nog gaande zijn) met 0800-0225510.

Belanghebbende kunnen ook een verzoek om handhaving  (van de wet- en regelgeving) indienen. Meer over melden of handhaven op RUD, melden - handhaven.  

De Wnb (vergunningen, ontheffingen, handhaving etc.) wordt voor de provincie Utrecht uitgevoerd  door rudutrecht.

Meer over wetten, regelgeving en bescherming op:

 

 

 

Tachtig gierzwaluwkasten voor Lauwerecht

 

1 mei 2020

Vandaag zijn met hoogwerkers op twee gevels in de wijk Lauwerecht totaal 80 gierzwaluwkasten opgehangen. Op de hoek Goeman Borgesiusstraat - Verenigingdwarsstraat (Mitros woningen) hangen er tien aan een kopgevel. En op de zijgevel van zorgcentrum Amerpoort, op de hoek Oudlaan-Idenburgstraat maar liefst 70 stuk (zie foto Idenburgstraat). Beide plaatsingspatronen tonen het silhouet van een gierzwaluw. De projecten zijn georganiseerd door Kerstin Steinhart van bewonersplatform Staatslieden-Lauwerecht. Zij wist de medewerking van vele organisaties te verkrijgen en zette buurtbewoners aan het werk om de kasten te maken. Vorig jaar werden op een zestal adressen in de buurt ook al 13 kasten opgehangen. Zie voor details en meer foto's de Utrechtse projectentabel, nrs. 17 t/m 24.

 

 

 

Eerste broedgeval Utrecht - Leidsche Rijn

 

Update 17 juli 2020

In 1998 werden de eerste huizen gebouwd in Leidsche Rijn, westelijk van de A2 bij Utrecht, tussen Vleuten en De Meern. In 2016 had ik daar al eens een paar keer naar broedplaatsen gezocht maar geen indicaties gevonden. Op 9 juli 2017 zag ik vanuit de woning van mijn zuster aan het Aureliahof in het wijkje De Kersentuin een gierzwaluw langs vliegen met die karakteristieke, schuin naar boven gaande, "waggelvlucht" van adulte vogels die het nest verlaten. Dat moest op een nest wijzen ! Navraag bij bewoners leverde op dat iemand op 21 mei op een van de torens (5 woonlagen met kap) een vogel naar binnen had zien gaan. De volgende avond kon het nest bevestigd worden met om 22.00 u. een invlieger in de hoek van een ondersteunende H-balk onder het dakoverstek van de bovenste woning op nr. 53. Ook in 2018 is het nest bezet geweest en op 3 mei 2020 zag een bewoner er ook weer eentje naar binnen gaan.

 

In het eco-wijkje (met o.a. erg veel zonnepanelen) dat in 2003 gebouwd werd door een bewonersvereniging werden in de dakgootbekisting een stuk of 20 nestkasten voor gierzwaluwen aangelegd. In 2010 en 2011 werden er lokgeluiden afgespeeld maar men dacht dat dit geen succes heeft gehad. De nestkasten raakten nooit bezet, waarschijnlijk door onjuiste plaatsing (te laag en moeilijk aanvliegbaar). Maar het zou kunnen dat de lokgeluiden toch dit veel hoger gesitueerde nest, ca. 50 meter van de afspeelplek, hebben opgeleverd.

Het is niet bekend hoe lang het nest al bezet is en het zal ook nooit zeker worden of dit echt het eerste van Leidsche Rijn is. Maar het is nog steeds (juli 2020) het enig bekende. Of er in De Kersentuin snel meer volgen is twijfelachtig. Er zijn op het oog maar twee soortgelijke nestplaatsen op twee andere torens beschikbaar. Maar elders in de wijk zullen ze op den duur ongetwijfeld wat weten te vinden. Met de veroudering komen de gierzwaluwen. Maar mogelijk gaan ze ook de neststenen vinden die bij steeds meer nieuwbouw worden ingemetseld. Zie bovenaan deze pagina de kunstnestentabel.

- Waarnemingen gierzwaluw Leidsche Rijn op waarneming.nl .

 

Alles fout bij voormalig V&D / Hudsons's Bay

 

8 augustus 2020

Tijdens monitoring is gebleken dat de 303 gierzwaluwnestkasten aan het pand van voormalig V&D op Hoog Catharijne (tot begin december 2019 Hudsons's Bay), naast de 'theepotgarage', net als in 2018 en 2019, ook in 2020 niet benut zijn. Het kunstnestenproject zou het verlies van 74 broedplaatsen in 2018 door een ingrijpende renovatie moeten compenseren.

 

29 van de 90 kasten met luifel op de zuidoostgevel

 

Bijna alles wat mis kon gaan is mis gegaan.

- Er wordt sterk getwijfeld aan het grote aantal van 74 aangetroffen nesten. Door de compensatiefactor van 1 : 5 uit het kennisdocument gierzwaluw ontstond o.a. het gigantische aantal van 303 nestkasten. Utrechtsers hielden de kolonie al enige jaren in de gaten en denken dat het er veel minder waren. Mogelijk zijn ook locaties van "aanhakers" als broedplaats geteld?

- Er wordt sterk getwijfeld aan de kwaliteit van de kasten. Er moest speciaal voor deze locatie een model ontworpen worden omdat standaard nestkasten vanwege het grote aantal niet tijdig geleverd konden worden. Ze zijn  gemaakt van onvoldoende ademend trespamateriaal waardoor vochtproblemen kunnen ontstaan, en natte bodems bij inslaande regen.

- Tegen de voorschriften in zijn ook kasten geplaatst op de (te zonnige) zuidwest- en zuidoostgevel. Ondanks later bijgeplaatste zonneluifels bleek in 2019 uit metingen dat de temperaturen in de kasten veel te hoog waren opgelopen.

- Het lokgeluid is op onjuiste locaties en te zacht afgedraaid (o.a. vanwege burenklachten).

- Tijdelijke nestkasten zijn ver verwijderd van de verdwenen broedplaatsen opgehangen

- Op de noordoostzijde ontstaan mogelijk problemen voor het uitvliegen van jongen door geringe hoogte boven het dak en mogelijke aanvaringen met een glazen balustrade.

- Erg fout zijn tenslotte  de lange rijen in drie lagen opeengepakte kasten waardoor een individuele kast lastig is te herkennen. Zelfs bij aanzienlijk kortere rijen kasten worden meestal alleen de uiteinden bezet, en alleen na zeer lange tijd (soms) meer in het midden. Het leidt tot fout invliegen en 'burenruzies'. Het bleek niet mogelijk om alsnog bepaalde herkenningspatronen (hier en daar een huisnummer, kleurvlakken ?) aan te brengen.

 

Marjos Mourmans van Zwaluwen Adviesbureau schreef op verzoek van de provincie een (vernietigende) beoordeling van het project  en adviseert het gehele project wegens ongeschiktheid te ontmantelen of de kasten ontoegankelijk te maken. De provincie heeft daar nog niet op gereageerd.

De projectkosten zijn volgens de gebouweigenaar opgelopen tot omgerekend Ä 1.000,- per nestkast (geen typefout), totaal dus 3 ton (exclusief alle ambtenarenwerk).

 

De voorwaarden voor de verleende ontheffing Wnb zijn met een jaar verlengd maar de provincie ziet nu af van aanvullende maatregelen om het project te verbeteren. De gebouwbeheerder meldt ons dat "zij aan alle wettelijke voorschriften van de ontheffing heeft voldaan, dat het proces met de provincie inmiddels is afgerond en dat er dus ook geen ecoloog meer bij betrokken is".

 

Lokgeluiden

Bij de kastenrijen op zuidwest en zuidoost stond 's morgens en 's avond enige uren  een lokgeluideninstallatie aan. Dit was nodig omdat de natuurlijke nesten zich op heel andere plaatsen van het gebouw bevonden, nl. in spleten onder ramen langs diverse lagere verdiepingen. Speakers hingen echter op de verkeerde plaatsen en werden niet op zuidoost geplaatst. Het geluid stond te zacht, o.a. vanwege mogelijke burenhinder.

 

Monitoring

Volgens de ontheffing Wet natuurbescherming moeten in 2019 de kasten o.a. drie maal gedurende twee uur op avonden tot zonsondergang worden waargenomen om succesvol broeden te registeren (door ecoloog ECOquickscan). Zie de Aangescherpte voorschriften voor monitoring 16-5-'19. De gierzwaluwwerkgroep Utrecht heeft aanvullend waarnemingen gedaan. Met de gebouwbeheerder werden afspraken gemaakt voor waarnemingen vanaf de omloop rond de opbouw waar alle kasten goed van dichtbij zijn te overzien.

De kastenrij aan de korte zuidoostzijde was ook voor derden goed te observeren vanaf het bovenste parkeerdek N met de theepot. Maar vanwege de sluiting van Hudson's Bay, heropening van de Stadsbuitengracht en Coronamaatregelen is deze toegang (en de hele parkeergarage) gesloten. Daardoor was in 2020 alleen de rij op de zuidoostzijde op invliegers goed te monitoren, maar wel op wat grote afstand, vanaf de Catharijnesingel. Op de andere twee zijden kan niet vastgesteld worden in welke kasten ze vliegen (maar dat was dus niet nodig).

 

Noordoostzijde, rechts in drie lagen 90 kasten en links de glazen balustrade

 

Resultaten monitoring door de gierzwaluwwerkgroep

 

Samenvatting: Uit de waarnemingen kan opgemaakt worden dat de vogels niet (meer) weten van het bestaan van de definitieve nestkasten; ze worden niet geÔnspecteerd, laat staan bezet.  Er zijn in 2020 geen ex-broeders meer in de buurt en ook geen begeleidende niet-broeders of daklozen die zoeken naar de verdwenen nesten of naar de verdwenen tijdelijke kasten. Voorzover er vogels in de buurt zijn (erg weinig, niet vaak en niet dichtbij het gebouw), is tijdens de waarnemingstijden niet gezien dat ze reageren op lokgeluiden bij de definitieve kasten. Bij de controle op invliegen in de schemering tot bijna donker op 11 juni 2019 zijn geen invliegers waargenomen. Ook in 2020 is geen enkele activiteit bij de kasten waargenomen. Het is uitgesloten dat er een kast bezet is.

 

Tijdlijn van het project

Door de renovatie van de gevels zijn de broedplaatsen voor broedseizoen 2018 onbereikbaar geworden. Voorjaar 2017 zijn op NO en ZO 25 tijdelijke nestkasten met lokgeluiden opgehangen. In april 2018 kwamen op noordoost 123 kasten gereed en op zuidwest 90. In april 2019 werd het project voltooid met nog eens 90 kasten op de zuidoostelijke gevel. De tijdelijke kasten zijn na seizoen 2018 verwijderd.

 

2018

Sinds eind april 2018 vlogen er wekenlang soms grote groepen broedvogels, later begeleid door 1e en 2e jaars nestzoekers en andere daklozen, paniekerig langs de gevels op zoek naar de onbereikbaar geworden nesten. De aantallen werden in de loop van juni en juli minder.

Bij de reeds geplaatste 210 definitieve kasten (geen lokgeluiden) werd geen activiteit (inspecties of invliegers) opgemerkt.

Eind mei ontstond wel activiteit (langsvliegen, aanhaken, giervluchten) rond de 50 tijdelijke nestkasten (voorzien van lokgeluiden). Bij een stuk of vijf tijdelijke kasten zijn invliegende gierzwaluwen gezien. Bij inspectie van de kasten na het seizoen door de ecologisch adviseur werden alleen wat veertjes in de kasten gevonden, geen poepjes. Dat wijst op bezetting en overnachting door een enkele vogel of een paartje en geen (succesvolle) broedgevallen want dan zouden er poepjes achter moeten blijven.

Zie ook Monitoring 2018- EcoQuickscan

 

2019

2 mei: ' s avonds van 20.30-21.15 nog geen vogels aanwezig. Geen lokgeluid hoorbaar.

14 mei: tussen 20.40 en 21:50 zo nu en dan een paar vogels, max 5, hoog boven gebouw. Geen belangstelling voor gebouw of nestkasten. Lokgeluid niet hoorbaar. (De aankomst van de hoofdmoot uit het winterverblijf is dit jaar rond de twee weken vertraagd, zie aankomstverloop 2019).

17 mei: tussen 20.45 en 21.40 zo nu en dan een paar gierzwaluwen, maximaal 12 tegelijk, hoog boven binnenstad. Geen belangstelling voor gebouw of nestkasten maar om 21.35 vliegt een vogel een keer of 6-7 vlak langs de bovenste verdieping van de zuidwestgevel. Duidelijk op zoek naar een verdwenen nest. Lokgeluid niet hoorbaar.

24 mei: tussen 20.40 en 22.10 zo nu en dan een paar, maximaal 8 vogels hoog boven binnenstad en het gebouw. Om 21.55 vliegen vier vogels wat dichter langs de bovenbouw aan de ZW-zijde en vliegt dezelfde vogel twee maal tot vlakbij de plaats van de inmiddels verwijderde tijdelijke kasten van vorig jaar, zwenkend tussen de twee grijze kokers en eenmaal 'biddend' voor de bovenrand. Een paar tijdelijke kasten, waar lokgeluid bij draaide (maar niet bij de definitieve kasten op NW en NO) zijn in 2018 door slapers gebruikt maar er is waarschijnlijk niet gebroed (alleen wat veertjes gevonden). Tragische waarneming!

26 mei: tussen 20.15 en 21.00 max. 5 vogels boven en bij het gebouw. Lokgeluid gehoord vanaf het parkeerdek. 2-3 keer een vlucht van 1-3 vogels vrij dicht langs de kasten op NO en op groter afstand op ZO.

27 mei: 's Morgens rond 6 u. geen vogels aanwezig. Tussen 18.00 en 21.45 max. 10 gierzwaluwen tegelijk boven gebouw. Geen lokgeluid gehoord vanaf parkeerdek. Geen belangstelling voor verdwenen nesten of  nestkasten.

31 mei: tussen 20.30 en 21.50 u. zo nu en dan een paar vogels, 3 -14 en max. eenmalig 20 vogels hoog boven gebouw/binnenstad. Geen binding met gebouw. Om 20.50 eenmaal 7 vogels in giervluchtachtige vlucht langs ZW-zijde bovenbouw ter hoogte van kokers (op zoek naar verdwenen tijdelijke nestkasten?). Geen lokgeluid gehoord op ZW en NO.

3 juni: tussen 20.30 en 21.00 u. Met zuidenwind zijn ''bangers' aangekomen maar niet in Utrecht ?. Zeer weinig vogels boven gebouw en binnenstad; eenmaal maximaal acht hoog boven Domtoren en eenmaal zes stuks in los verband vanuit binnnenstad langs zuidwestzijde opbouw Hudson's en weer terug. Het leek alsof ze dachten: "Verrek, da' s waar ook, we hebben V&D ook nog, laten we nog even kijken. Maar oh ja, we hadden al gezien dat het niks meer was, gauw wegwezen".

5 juni: van 19.15-19.45 geen gierzwaluwen, geen lokgeluid. Van 21.00 - 22.05 alleen vogels hoog boven binnenstad/gebouw, maximaal 15 in verzamelvlucht. Een enkele giervlucht door de Lange Elizabethstraat (1 nest). Geen lokgeluid.

11 juni: 21.15- 22.10. Afwisselend bij een/twee van de drie zijden gekeken met vier personen. Weinig vogels boven de stad, maximaal 20 boven binnenstad. Niets nabij gebouw, geen langsvliegers of giervluchten, wel weer twaalf door de Lange Elizabetstraat.

22.10-22.45: simultaan aan alle drie zijden gekeken door vier waarnemers. Zo  nu en dan een groepje van 8 - 15 hoog boven binnenstad, maximaal twee maal verzamelvlucht van 20 stuks ten noordwesten van gebouw; om 22.15 wegtrekkend richting zonsondergang. Geen vogels nabij het gebouw, geen reacties op lokgeluid.

Het lokgeluid is 11 juni harder gezet en was nu hoorbaar vanaf het parkeerdek. Er blijkt een speaker met lokgeluiden nabij de linkerkant van de kasten op zuidoost gemonteerd (geluid naar boven gericht en  achter een drempel en was wellicht daardoor op het parkeerdek niet hoorbaar). Een tweede speaker hing op een volstrekt zinloze locatie op ca. 30 m., rechts van de dichtstbijzijnde kast op zuidwest. Geen speaker op noordoost. Speakers zijn inmiddels verplaatst naar een kast in de rij op noordoost en op zuidwest. Geen lokgeluid meer op zuidoost.

19 juli: van 20.50 - 21.50 afwisselend gekeken op de drie gevels. Geen gierzwaluwen in de nabijheid van het gebouw. Lokgeluid (alleen op noordoost en zuidwest) is nog steeds erg zwak en waarschijnlijk niet effectief. De dichtstbijzijnde gierzwaluwen waren een groep van ca. 25 boven en bij de kolonie in de Lutherse kerk aan de Hamburgerstraat.

 

2020

De parkeergarage is gesloten zodat de kasten niet van dichtbij te zien zijn en de gebouweigenaar was niet langer bereid om ons toe te laten op de bovenste omloop. Vanaf de straat is op diverse avonden, o.a. op 19 en 28 juni en 5, 9 en 16 juli, geen enkele activiteit van gierzwaluwen bij de kasten of boven het gebouw gezien.

 

Zie ook eerdere info op nieuwspagina 2018

 

- Projectadvies Mourmans-12-3-2020

- Verbetervoorstellen gierzwaluwwerkgroep voor ex-V&D-Utrecht

- Reactie van Ecoquickscan op notitie gierzwaluwwerkgroep

- Onderzoek kastentemperatuur 2019

- Monitoring 2018 - EcoQuickscan

- Aangescherpte provincievoorschriften voor monitoring

- Artikel over de problemen in DUIC, 13-8-2019

- Bericht AD, 15-8-2019

- EditieNL van RTL maakte er ook een item over, 14-8-2019

- MinisteriŽle beschikking met voorwaarden 25-08-2017 voor ontheffing Flora en Fauna : Ontheffing voor "IEF Berlage Utrecht".

- Beschikking provincie Utrecht 3-4-2018 over uitstel plaatsing , andere kasten en afwijkende plaatsing: Beschikking 3-4-2018 prov Utrecht Rijndijk 5 (inclusief de ontheffing van 25-8-2017 en bijlagen 1 en 2 daarvan)

- Gierzwaluwwaarnemingen en pandfoto's op waarneming.nl - Utrecht binnenstad. (klik op blauwe rondje aan het begin van de waarnemingsregel voor alle details)

 

 

Jaap Langenbach

Willemstraat 38

3511 RK Utrecht

06-3849 7474

jaaplangenbach@ziggo.nl