|
Gierzwaluwnieuws 2025 (P.S., er komt geen nieuwspagina 2026.)
Gestrand bij de nestkasten op het balkon van Louis-Philippe Arnhem in Leuven.
Weblinks
Contact: jaaplangenbach@ziggo.nl 06 -3849 7474. Willemstraat 38, 3511 RK, Utrecht. |
|
Nestbehoud op zonzijden
24-12-'2025 Het valt op dat veel renovatieprojecten volgens een ontheffing Wet natuurbescherming (Wnb) van Omgevingsdienst Noord-Holland Noord werden uitgevoerd met het voorschrift dat de oorspronkelijke broedplaatsen na de renovatie behouden blijven, zonder compensatie met permanente kunstnesten. Tamelijk dramatische toestanden van gierzwaluwen die wekenlang proberen hun verdwenen nest te bereiken zouden dan vermeden kunnen worden.
Maar ook elders wordt het wel gedaan, b.v. eind '25 hier in Havelte. Met name bij kantpannesten op kopgevels maar ook wel op schuine daken. Na dakisolatie (van binnenuit of van buitenaf) en meestal met vervanging van dakpannen en/of plastic op het dakbeschot worden de ingangen tussen muur en kantpan toegankelijk gehouden (min. 3,5 cm ruimte). Meestal wordt ook een minimum afstand tussen dakpan en isolatiepakket voorgeschreven en "gripgaas" om gladde kantplanken of plastic te kunnen overbruggen. Maar achter dakpannen op zuid, west en noordwest wordt het voor eieren en jongen dodelijk heet; op oude daken en ook op geïsoleerde / gerenoveerde daken. En die daken zijn ook niet geschikt als daar nesten zaten. Gierzwaluwen weten niet dat een plek ongeschikt is en komen terug op de broedplaats, ook als het legsel mislukt is. Marjos Mourmans † documenteerde een met camera bewaakt nest onder een dakpan op het zuidwesten waar in 5 jaar 15 eieren werden gelegd. Maar er vloog slechts een enkel jong uit! Zie: Gierzwaluwnestplaatsen en oververhitting.pdf
In 2022 deed Blom Ecologie onderzoek naar opwarming achter een wel en een niet geïsoleerd pannendak om behoud van broedplaatsen na isolatie voor de provincie te onderbouwen voor een ontheffingsaanvraag. Er bleek nauwelijks verschil maar op alle daken werd het wel ca. 10 graden warmer dan de buitentemperatuur. Temperatuurmetingen Blom Ecologie in Mierlo. Er wordt dus regelmatig (en steeds vaker) meer dan 45 graden bereikt en in hittegolven nog meer. Een paar uur van die temperaturen wordt algemeen als dodelijk voor eieren en jongen op het nest beoordeeld. Maar ook bij lagere waarden zijn er al grote zorgen. Bureau Altenburg en Wymenga concludeerde op grond van een literatuurstudie gebouwverbetering en gebouwbewonende soorten in 2023 voor huismus en gierzwaluw: "Temperaturen in de range van 35- 39 C en daarboven dienen zeker niet op te treden." (over gierzwaluw op p. 18, 22 en 24)
Jaap Schröder deed veel onderzoek naar nesttemperaturen en zegt desgevraagd dat over 39-44 C. de meningen wat verdeeld zijn maar dat het totaaloordeel "better safe dan sorry" moet zijn. "Dus (kunst)nesten alleen tussen noordwest en noordoost en 'foute' kasten definitief afsluiten?"
Bij de provincie begrijpen ze het blijkbaar ook niet altijd want in een ontheffing Wnb zag ik nestbehoud op het dak na renovatie/isolatie beargumenteerd met de opvatting dat de warmte van de woning door de isolatie niet meer bij het nest tussen de pannen en het dakbeschot kan komen. Maar dat speelt in het broedseizoen natuurlijk geen rol. De hitte achter de pannen wordt veroorzaakt door de zonbestraling, niet door de warmte in huis.
Zie als voorbeeld van nestbehoud deze Ontheffing Wnb, 15-8-'22, p. 3 en 8 voor een renovatieproject in Rijsenhout (dakisolatie en nieuwe pannen). Drie nesten zitten op zuidwest gerichte kopgevels en eentje op noordwest (ook te zonnig).
Ontheffing: "De nestplaatsen gaan door de beoogde werkzaamheden
verloren. Met de werkzaamheden worden de zeven nestplaatsen weer geschikt
gemaakt. De daken van alle kopgevels blijven toegankelijk voor de
gierzwaluw, door hier geen vogelschroten te plaatsen. Met de werkzaamheden
blijft de ruimte onder de pannen nagenoeg gelijk als in de huidige
situatie, waardoor deze gebruikt kan worden voor de gierzwaluw. Alle
kopgevels waaraan werkzaamheden plaatsvinden zullen geschikt raken voor de
gierzwaluw."
Bij een project in Huizen, nr. 4 werden voor toegangsverzekering zelfs gaten in de steen onder de kantpan gemaakt, 6 per gevel, zie foto. 9 van de 18 verloren nesten bevonden zich op te zonnige kopgevels (ZW, W en NW) en de daar gehandhaafde plekken dus ook. Op de site van de NKNB (Nationale Kennisbank Natuurinclusief Bouwen) wordt de maatregel dan ook volkomen terecht negatief beoordeeld: "niet toepassen". Zie NKNB: aanpassing gevelrand voor gierzwaluw.
In de Ontheffing 5-5-'24-Muiderberg is men bezorgd dat de daknesten niet gevonden zullen worden, hoewel er volop gebroed werd. In een groot complex waar 44 gierzwaluwnesten tijdelijk, buiten het broedseizoen, niet beschikbaar zijn, blijven de oorspronkelijk broedplaatsen behouden, dus ook op de (vele) kop- en zijgevels die op de veel te zonnige richtingen zijn georiënteerd. Gierzwaluwen komen altijd terug naar hun broedplaats, dus ook naar de plekken die ondanks de renovatie behouden blijven, maar er moet toch lokgeluid (p. 4) worden toegepast. Ontheffing: "Als permanente alternatieve verblijfplaatsen voor de gierzwaluw dienen alle dakvlakken binnen het projectgebied toegankelijk gemaakt te worden voor de gierzwaluw. Hiervoor dient een ruimte van minimaal 3,5 centimeter tussen de dakpannen (kantpannen en eindvorsten) en de zijgevels te worden gecreëerd. Tevens dient de ruimte tussen de dakplaat en de onderrand van de dakpannen minimaal 8 centimeter te zijn. 26. Om de ingebruikname van de permanente alternatieven te bevorderen, dienen lokgeluiden afgespeeld te worden gedurende het eerstvolgende broedseizoen na realisatie van de permanente alternatieven. De lokgeluiden dienen gedurende minimaal één broedseizoen afgespeeld te worden." Voorzover de nestruimtes op te zonnige gevels komen is het dus lokken naar doodskistjes.
Compenseren met kunstnesten kan ook goed fout zijn Een foute variant van de hierboven besproken maatregel is het aanbrengen van compenserende kunstnesten op te zonnige broedplaatsen (zuid, west, noordwest). Ook dat komt veelvuldig voor; het vloeit direct voort uit het voorschrift in het Kennisdocument gierzwaluw, juli 2023, p. 38 om "bij voorkeur op de oorspronkelijke locatie te compenseren". Terwijl nestelen dus geen bewijs van geschiktheid is.
Ik zag begin december '25 dat provincie Utrecht zich in ieder geval bewust is van het probleem. In een Ow-vergunning Flora en Fauna activiteit voor een project in Leusden werd het voorstel van de ecoloog afgewezen om compenserende nestkasten te plaatsen op zuid en zuidwest gerichte gevels, waar de nesten zaten. Er werd voorgeschreven dat dat alleen mag bij nesten op noord-noordoost of als ze op een andere manier voldoende onder schaduw vallen. Zie bij Leusden, project nr. 3.
Op de valreep van 2025 vond ik voor het eerst een vergunning die aangeeft dat men het probleem in iedere geval begint te zien. Voor de huismus werd het niet toegestaan om 'natuurlijke' broedplaatsen achter pannen op zuid georiënteerde daken beschikbaar te maken. Op andere richtingen mag het wel maar moer er voor voldoende ventilatie gezorgd worden. Maar deze voorschriften ontbreken voor de gierzwaluw! Het deugt dus nog steeds voor geen meter want voldoende ventilatie garanderen is heel erg lastig. De enige goede oplossing is uitsluitend kunstnesten op de juiste plaatsen. Zie voor de details Omgevingsvergunning Achthuizen.
Verderop op deze pagina veel meer over hittestress.
Vandaag acht jaar geleden
21-12-2025
Jan van Dijk
† van
Stichting Avifauna organiseerde ter gelegenheid van het uitroepen van 2018 tot jaar
van de stadsvogels 15 gierzwaluwnestkasten aan een pand van woningcorporatie
Delta Wonen op
Op G-streetview maart '22 hangen ze er nog fris bij. Geen spoor van bewoning te zien maar bezetting onbekend. Bericht RTV Focuszwolle 21-12-2017. Hier 15 andere nestkastprojecten in Zwolle.
Hittestress in Oisterwijk
16 december 2025 In de Joanneskerk zitten sinds de renovatie in 2005 al 20 jaar 16 nestkasten achter galmgaten op het noordoosten en sinds 2015 ook nog 8 op het zuidwesten. Ze worden allemaal met camera's bewaakt en er wordt jaarlijks gedetailleerd verslag gedaan van de broedresultaten. Het verslag over 2025 documenteert in detail vooral de dodelijke gevolgen van de hittegolf van 29 juni tot 3 juli die in het hele land waarschijnlijk duizenden slachtoffers eiste.
In 2025 werd in 23 van de 24 kasten gebroed. In totaal 27 legsels (deels
tweede) werden 73 eitjes gelegd. Daarvan kwamen er 49 uit, waarvan er maar 4
uitvlogen. 35 jongen stierven eind juni-begin juli van de
hitte op het nest en 10 jongen gingen ook dood nadat ze te vroeg voor de de
hitte waren gevlucht.
Verloop bezetting en broedsucces 2005-2025 voor alle 24
kasten.
Een nieuwe bevinding was dat op 1 en 2 juli veel oudervogels (25%) 's nacht
niet op het nest terugkwamen. In 10 kasten bleven beide ouders weg. Daarna
werden er wel weer vogels in de kasten gezien maar het kan niet worden
uitgesloten dat dit andere vogels zijn (nestzoekers).
In 2019 was er ook veel sterfte door hitte met maar 29 uitvliegers van de 42
jongen (69%) in de 16 NO-kasten. Weer meer nesten in Hattem
15 december 2025
In 2007 meldt een inwoner van Hattem in
dat het in de wijk Van Heeckerenkamp "miegelt van de gierzwaluwen, nog nooit zoveel bij elkaar gezien". Meer werd er niet bekend totdat Henk Schreuders de gierzwaluw ontdekte en vanaf 2014 incidenteel hier en daar wat nesten noteerde. Vanaf 2023 ging hij systematisch te werk volgens het BMP-protocol van Sovon in een BMP-Z gebied om het volledige broedbestand in kaart te brengen.
De nestlocaties 2025
In 2025 werden 224 bezette nesten gevonden, maar liefst 64 (30%) meer dan de 160
in 2023.
Ruim 82% van de nesten zit op de hoek dak-goot/kantpan/nokpan. 7,5% broedt
in kunstnesten. Er was sinds 2023 nauwelijks verandering in het type
nestplekken.
Tijdens de monsterklus, Henk deed alles in zijn
eentje, kon in juni en passent ook nog een volledige kolonie met zes
nesten gered worden door te zorgen voor de verwijdering van de steigers rond
het pand.
De resultaten zullen verder goed van pas komen bij de opstelling van het
Soortenmanagementplan waar de gemeente aan werkt. Het hoofdstuk nulmeting
gierzwaluw zal voor de gemeente heel wat goedkoper kunnen uitvallen.
-
Broedbestand Hattem 2023
.pdf
-
Broedbestand Hattem 2024
.pdf
-
Broedbestand Hattem-2025 .pdf
-
Alle nestvondsten 2025 op
waarneming.nl
51.500 nestkasten op de kaart
12
De afgelopen vier maand heb ik me behoorlijk uitgesloofd om Nederland
zwart te laten zien van de nestkasten voor gierzwaluwen. Want zo is het.
Het is een hele natte vinger maar ik denk dat er al meer dan 250.000 zijn.
Ik heb nu projecten in ruim 400 plaatsen met ruim 51.500 nestkasten en neststenen. Ze
staan allemaal op een pagina met bovenaan de kaart. Daar kun je op een
gierzwaluw klikken om snel bij de info over een project bij jou in de buurt te
komen.
Kijk eens rond en bestudeer eens een ontheffing van de verboden in de
Omgevingswet om nesten te verstoren, met het onderzoek en de voorschriften die
daarvoor gelden en de compenserende maatregelen die genomen moesten worden. Niemand hoeft zich zorgen te maken over gebrek aan
nestruimtes voor de gierzwaluw.
Maar de grote onbekende is nog wel de benutting van al die voorzieningen want er
wordt zelden monitoring voorgeschreven. In de projecten waar de bezetting van
bekend is (43%) bedraagt deze ca. 11% van het aantal kasten. Het overall
gemiddeld zal lager liggen omdat er relatief meer bekend wordt van bezette dan
van leegstaande kasten. Het motto is nog steeds "meer is altijd
beter" en "het moet van de wet" maar we vernemen nauwelijks van
pogingen om de bezettingskans te vergroten. Volgend jaar maar eens een controleronde
organiseren? Of weet je er al meer van, dan hoor ik het graag. Ook nieuwe
projecten zijn welkom.
De nestkastenkaart staat ook op
Google-Maps.
Hoe gaat het met de gierzwaluw?
12 december 2025
In de
inmiddels bekende 'cirkelradialengrafiek' van de Sovon Vogelbalans 2025 kan voor de gierzwaluw gemiddeld ca.
0,4% afname per jaar sinds 1990 worden afgelezen.
Corporatie 'annexeert' kasten aan huis
1 december 2025
Aan de Burgemeester Maeijerstraat 15 in Moergestel hangen 6 nestkasten aan de
kopgevel, waarvan eentje (grijs vlakje links op foto) minstens sinds 2008 onder
het dakoverstek aan de linker kant (G-streetview,
okt. '08., recenter niet beschikbaar, foto uit goedkeuringsbesluit).
Bij regulier monitoringsonderzoek in het kader van het SMP van corporatie
Leystromen bleken alle kasten bezet. In de buurt en ook dit pand wordt
gerenoveerd door Leystromen. De overstekkast wordt verwijderd en de rest wordt
aangevuld met 5 extra kasten (groene vlakjes op foto) in het kader van
"bijzondere verblijfsfunctie" waarvoor een extra goedkeuring vereist was
(bovenop reguliere voorschriften volgens SMP-ontheffing).
De kasten zijn nu onderhevig aan de monitoringsvoorschriften volgens de
SMP-ontheffing en worden opgenomen in de "salderingsboekhouding" van alle kasten
van Leystromen. Jaarlijkse controle van de conditie van de kasten is ook
voorgeschreven.
Goedkeuringsbesluit 15-10-'24.
Gratis kasten over 10 jaar weer weg in Moerdijk?
20 november 2025
In het dorp Moerdijk nestelen een stuk of 30 paartjes gierzwaluw. Dat
kan nog meer worden als ze de gratis kasten weten te vinden die project
"Natuur in de
Wijk" gaat uitdelen. En aan de Klaverstraat e.o. zitten al
132 kasten in het kader van een renovatieproject. Die verhuizing over 10
jaar wordt nog een lastige operatie. Maar sinds vorig jaar is er een
Soortenmanagementplan dat regelt dat je zonder nader onderzoek en als je
wat standaard maatregelen neemt aan de gang kunt met sloop, renovatie en
verduurzaming.
Is de geldigheid van 10 jaar lang genoeg? Er loopt een tender voor monitoring van resultaten en uitvoering van de regelgeving.
Er zal ongetwijfeld een aangepast plan ontwikkeld worden.
Meer over de
gierzwaluwprojecten in Moerdijk.
Mevr. Bour hielp de gierzwaluw
17 november 2025
Liefde voor gierzwaluwen is van alle tijden en
Bericht op facebook. Ik kan het jaar niet zien.
213 kasten compenseren verlies van 9 nesten
14-11-'25
Mijn verzameling kunstnestprojecten (met nu al ruim 51.000 kasten, zie
kastenkaart op Google Maps) werd vanmorgen aangevuld met een flinke
portie kasten in Axel, Zeeland. Het werd vergund met een
Omgevingsvergunning, Flora en Fauna activiteit voor het vernielen van 9
nesten, waarvan 2 in de 35 al aanwezige verouderde nestkasten. Bij
dit project worden er maar liefst 213 compenserende kasten geïnstalleerd,
terwijl er op locatie al 33 nestkasten heel lang niet bezet zijn. Ik zie
steeds vaker dat de wet- en regelgeving voor de
bescherming van gierzwaluwnesten, zacht uitgedrukt, nogal
"overdone' uitpakt. In veel gemeenten wordt al geworsteld met de "salderingsboekhouding"
van het SMP waarin alle geplaatste kasten moeten staan en waar projecten
onderling uit kunnen shoppen voor de compensatieverplichtingen. Maar die
moeten dan wel weer gecontroleerd worden op bezetting en de ecologen zijn al
zo schaars!
Axel is in ieder geval op de toekomst voorbereid en heeft massa's kasten
in de reserve klaarstaan. Het kan natuurlijk geen kwaad en spreeuwen en
huismussen zijn er ook gek op maar waar al die gierzwaluwen vandaan moeten
komen is onduidelijk.
Bekijk de details
van projecten 2, 3 en 4 in Axel.
Tweede NL-boomnest in Dalfsen
8-11-'25
Gierzwaluwen broeden in Europa in boomnesten vooral in Scandinavië en
Schotland maar elders is het een zeldzaamheid. In Nederland werd het
Het filmpje van een uitvlieger
is erg fraai:
Uitvlieger .
De melding op waarneming
10-7-'25.
Juridische hulp voor burgers bij natuurbescherming
29
Er zijn ook voor de gierzwaluw heel veel prima wetten en regels die de
soort beschermen. Maar het komt ook nog steeds voor dat verleende vergunningen
niet deugen, de wet niet wordt nageleefd of niet goed wordt toegepast.
Denk aan een slecht compensatieplan voor
De wet biedt ook veel mogelijkheden om
actie te ondernemen tegen slechte plannen en overtredingen maar dat is
vaak ingewikkeld. Op de website van Advocaat van de Aarde zijn nu heel
veel tips voor toe te passen procedures bijeengebracht. En je vindt er
alles wat nodig is om als groep van burgers wat te doen aan betere
regelgeving en handhaving af te dwingen als een wet wordt
overtreden.
Voor gierzwaluwen is b.v. het
Het
WOO-verzoek
is belangrijk om informatie over plannen en vergunningen te verkrijgen.
Als de overheid niet reageert kun je ook nog een
in gebrekestelling inzetten. En als ook dat niet helpt kun je nog een
niet tijdig geleverd verzoek bij de rechtbank doen.
Veel meer op
Advocaat van de Aarde - Kennisbank
Renovatie vernielt eerste nest op T
2
Op 7 juli 2024 meldde Louis Zandbergen op waarneming.nl het
allereerste gierzwaluwnest op West-Terschelling. Behalve op Texel, waren er op de
Waddeneilanden nog geen broedgevallen bekend.
Hij zag een invlieger aan de Pirolastraat 6 in het
dorp West-Terschelling, zie
bezet nest 9-7-2024.
Louis meldt me dat het nest is verdwenen
nadat het pand bij renovatie door de woningcorporatie van een nieuw dak
werd voorzien.
In 2025 werd op 13 juni op een heel andere
locatie in West, Westerbuurtstraat 41, nestindicerend gedrag
(giervluchten) van 7 gierzwaluwen gemeld, ook door Louis, zie
melding 13-6-'25.
Hij zei verder nog dat in het kader van SMP-onderzoek een invlieger is
gezien in Oud-West.
8e gierzwaluwconferentie in Ierland
1 oktober 2025
De 8e internationale gierzwaluwconferentie wordt van 27 t/m 29 mei '26 gehouden op de
ATU-Mayo
Campus in Castlebar, noordwest Ierland. Op 30 mei is er een
excursie. De inschrijving voor deelname is geopend: € 145,- tot 31-12, daarna €
200,-. Alle informatie staat op
Er loopt aan dit instituut al enige jaren een studieproject gierzwaluwen o.l.v. Linda Huxley
met 12 camera bewaakte kasten, zie
gierzwaluwproject ATU-Mayo.
Gierzwaluwen pesten in Eerbeek?
25 september 2025
Woningstichting Veluwezoom kreeg 22-9-'25 van de provincie Gelderland een
omgevingsvergunning voor het vernielen van 29 gierzwaluwnesten in een sloop- en
nieuwbouwproject rond de Weth. Sandersstraat. Er worden tijdelijk (of niet?) 72
gierzwaluwkasten op 24 kopgevels in de omgeving geplaatst en 87 permanente
neststenen in de kopgevels van de nieuwbouw.
In de voorschriften staat dat er lokgeluid bij de tijdelijke kasten moet worden
toegepast (bij alle 24 locaties?) maar ook dat onder bepaalde (onduidelijke)
voorwaarden de kasten verwijderd mogen worden. Als het al lukt om de broeders in
de tijdelijke kasten te krijgen (vnl. buiten de sloopwijk) moeten ze na
verwijdering dus nog een keer verkassen naar de permanente voorzieningen. Of
wordt er elk jaar bij die 24 tijdelijke locaties gecontroleerd of ze niet bezet
zijn? Zo ja, dan kast laten hangen, zo nee, dan weghalen? Dat is nogal een klus;
leegstand aantonen kost nog veel meer tijd dan bezetting.
Rozenstraat 17-23, slooppand met 10 tijdelijke kasten.
In de wijk is al nieuwbouw uit een eerder project (voor mei '22) gerealiseerd
met 20 tijdelijke kasten en 20 permanente neststenen, zoals Enkweg 16/24 (streetview
juni '25).
Sloop-nieuwbouw is altijd een lastige zaak voor behoud van nesten. De
'gewenningsperiode' van meestal een jaar met tijdelijke kasten mislukt bijna
altijd omdat gierzwaluwen niet verkassen zolang de te saneren broedplaatsen
beschikbaar zijn. Kennelijk weet de provincie dat en zet ze daarom lokgeluid in.
In het activiteitenplan van onderzoeker Sweco wordt geen lokgeluid genoemd.
Het ligt voor de hand dat de verdreven broeders in de ruimschoots beschikbare
'natuurlijke' broedplaatsen terecht komen. Niet alle huizen worden gesloopt en
geleidelijk (3 sloop - nieuwbouwfasen) komen ook de permanente neststenen
beschikbaar. Op G-streetview bleek verder dat er uit eerder renovatiewerk al
minimaal 38 neststenen en 39 opbouwkasten in en nabij de wijk aanwezig zijn. De
tijdelijk kasten zijn dus overbodig en alleen zinvol als ze permanent blijven
hangen.
Bekijk hier de dilemma's en
Minstens 500 nesten in gemeente Westland
10 september 2025
In de gemeente met 11 dorpskernen wordt sinds 2021
door
Natuurlijk Westland (KNNV-afd.)
intensief naar gierzwaluwnesten gezocht. Ook de beschikbare nestkasten worden
gedocumenteerd en jaarlijks op bezetting gecontroleerd. In 2025 werden er 362 'natuurlijke' nesten gevonden.
En er waren 1.127
nestkasten en neststenen beschikbaar waarvan er 66 bezet waren. In het
voorjaar van 2025 kwamen er 204 kasten bij.
Nesten zoeken van 2021 t/m 2025
In 2021 fietste Aad van Uffelen al
een 400 kilometer
lange nestenzoektocht door de elf dorpen van gemeente Westland. Hij vond er toen 73 en
gaf aan in welke gebieden in de jaren daarna verder gezocht zou moeten
worden. Een ploegje van 6-9 mensen van Natuurlijk Westland heeft in 2022
t/m 2025 de elf dorpskernen opnieuw onderzocht. Uit
de verslagen blijkt
maar weer eens dat hoe langer je zoekt, hoe meer je vindt (als ze er zijn).
In 2022 werden er 189 gevonden, in 2023 al 343 en in 2024 kwam de teller
op totaal 468 (waarvan 68 in 923
beschikbare nestkasten).
In 2025 was de zoekcapaciteit wat minder met
acht tellers die alle 11 dorpskernen van eind april t/m eind augustus
meerdere malen bezochten. Er was onvoldoende tijd om
alle gevonden nesten te controleren.
Toch werden er nog een respectabele 428 gevonden, dus 40 minder dan
in 2024. Het totaal voor de gemeente wordt op meer dan 500 geschat.
Het belangrijkste doel
van de zoektochten is betrokken partijen (ecologen, woningeigenaren,
gemeente en woningcorporaties) attent te maken op de nesten zodat die bij
renovaties en sloop volgens de regels van de wet beschermd kunnen worden.
Nestkasten aan huis
In een actie van tellers, bewoners en gemeente
is in maart 2025 in Naaldwijk gestart met het ophangen van de eerste van 204 nestkasten, waarvoor 100
bewoners zich hadden aangemeld. Zie
bericht WOS-nieuws-20-3-2025.
De kasten hangen op 87 verschillende adressen,
gemiddeld dus 2,3 kasten per adres, en maximaal 6
stuks op een enkel pand. De kasten zijn ook geschikt voor huismussen. De
vraag is of dit veel bezettingen door gierzwaluwen gaat opleveren. Elders
blijkt dat hier en daar een paar kasten verspreid door dorp of wijk niet
goed werkt. Maar de organisatie doet het vooral ook om mensen wat directer
bij de bescherming te betrekken, hetgeen naar eigen zeggen goed is gelukt
met infobijeenkomsten en onderling contact.
In 2025 werden
66 van de 428 nesten in
nestkasten gevonden (2 minder als in 2024) op een totaal van 1.127 beschikbare kasten. Er is een nestkast met
camerabewaking waar drie jongen zijn uitgevlogen.
In het jaarverslag staat per dorp een kaartje met de
locaties en adressen van de gevonden nesten in 2024 en 2025 en een grote
overzichtstabel met gegevens van alle 1.127 kunstnesten.
Broedplaatsen en nestkasten in dorpskernen
gemeente Westland
Niet alle nestkasten zijn even intensief onderzocht.
Maar er zijn waarschijnlijk weinig bezettingen gemist, misschien een stuk
of 10 is de inschatting van coördinator Marco Verschoor.
Beschikbaar
'22 - '23 - '24 - '25
Bezet
'22-'23-'24-'25 Totaal
- Verslag broedseizoen Westland 2025
Grootste kolonie van Nederland niet in Huizen
23 augustus 2025
De gemeente Huizen werkt in 2025 aan de opstelling van een
SMP (Soortenmanagementplan). Bij het ecologisch onderzoek dit jaar naar gierzwaluwen,
huismussen en gierzwaluwen werd in het kantoorverzamelgebouw Lumen aan de Botterstraat
47 een zeer grote kolonie 'ontdekt'. De ecologisch adviseur, Ecogroen in
Amersfoort, c.q de gemeente vermoedt zelfs dat het de grootste van Nederland in
een enkel gebouw zou kunnen zijn. Er zouden maar liefst 96 nesten zitten. Als nestkastkolonies
ook meetellen bij 'de grootste' is de zeer goed onderzochte kolonie in kasteel Waardenburg echter groter. Daar werden al in 2021 minstens 105
succesvolle broedgevallen en 117 bezette kasten geteld.
Het pand werd in 1986 voor Philips gebouwd en kreeg in 2003
een facelift (ook buitenkant?). In 2025 weigerde de gemeente een vergunning voor ombouw tot
woningen. Zie bericht in
NH-Gooi-22-7-'25
en
een melding van
Ecogroen op hun website.
Dat er erg veel nesten zitten is wel duidelijk. Lokale
vogelaars meldden op Waarnemingpuntnl regelmatig veel rondvliegende vogels. Maar
gek genoeg was er nog nooit een bezet nest gemeld. Dan wilde ik wel de eerste
zijn en ben er 23 juli '25 gaan kijken. Het broedseizoen liep al op een einde (de gemiddelde
uitvliegdatum van jongen is 21 juli) maar even na aankomst trof ik al een
uitvliegende gierzwaluw. In de loop van de avond vlogen er verzamelvluchten van 30
- 60 vogels boven het gebouw. Pas tegen 21.50 kwamen de eerste wat lager en tussen 22.00 en 22.15 zag ik er minstens zes
invliegen.
Vogelwerkgroep Gooi en omstreken weet er ook van. In 2015 hebben Paul
en Loes van der Poel al eens invliegplekken geteld en noteerden er ca. 20 aan de
op zuid- en oost gerichte gevels 1 en 2. Aan de noordgevels 4 en 5 vermoedden zij
meer nesten. De naar het westen georiënteerde gevel wordt veel minder benut.
Totaal dus toen al een stuk of 50?
De vogels nestelen op de drie of vier bovenste etages, aan
de onderkant van raampartijen, achter spleten ter plaatse van terugwijkende steenkolommen.
Alleen al op de bovenste twee etages zijn aan de vijf
geveldelen totaal ca. 110
terugwijkende kolommen met potentiële nestingangen beschikbaar. Als links en
rechts allebei overal benut kunnen worden dus 220.
We zoeken nog naar
de methode van onderzoek die die 96 heeft opgeleverd en hoe 'hard' dat aantal
is, want het is een lastige
locatie. De boom in de hoek van gevel 1 en 2 verbergt veel. Is links en rechts onderscheiden?
Interessant is ook het eerste jaar van broeden. Al
snel na de bouw in 1986? Als we 1990 als 1e bezetting nemen moesten in elk jaar
2,7 nieuwe nesten bezet raken om op 96 uit te komen. De
vergelijkbare nestkastkolonie in kasteel Waardenburg (steeds voldoende kasten
beschikbaar) nam van 2009-2021 nog sneller toe met gemiddeld 4,1 nieuwe bezettingen per
jaar, van 56 naar 105, zie
ontwikkeling kolonie Waardenburg.
Maar beiden namen wel snel toe. Het gemiddelde van 6 andere
(kleinere) kolonies nestkasten aan huizen van "liefhebbers" is 1,2 (0,7-2,4)
bezette kasten per jaar erbij.
W
Er waren / zijn plannen om het gebouw ingrijpend te renoveren / moderniseren / verbouwen.
PS. In Utrecht Leidsche Rijn zit een kolonie die precies hetzelfde type nestingang benut, bovenaan een terugwijkende steenkolom. Daar zit die spleet onder de dakgoten. Er zijn daar nog geen 'linkse en rechtse" paartjes vastgesteld, zie Leidsche Rijn, kolonie Nachtvlinderplantsoen.
Vale gierzwaluw giert met apus in Leuven
26 juli 2025
De vale gierzwaluw (Apus pallidus) broedt in het Middellandse
zeegebied maar wordt steeds vaker noordelijker gezien en sinds 2013
jaarlijks in Nederland, vooral in het najaar. Maar gierzwaluwspecialist
Louis-Philippe Arnhem ontdekte er eentje al op 20 juli. Niet een
eenzame zwerver langs de kust maar als deelnemer aan giervluchten van 'onze'
gierzwaluw Apus apus
in het centrum van Leuven, bij het Kolveniershof.
Een primeur voor België. Hij werd herkend aan het geluid en nadien is hij
door vele anderen waargenomen, voor het laatst op 26 juli. Zie de
Het broedgebied breidt zich heel langzaam uit naar het noorden tot in
Frankrijk, Toulon en in Zwitserland.
Op Corsica en ook elders broedt de vale wel gemengd met Apus apus. De
splitsing tussen pallidus en apus vond waarschijnlijk 2 miljoen jaar geleden
plaats.
-
- Broed- en overwinteringsgebied
Vele honderden slachtoffers door hittestress
Update 1 augustus 2025
De vroege hittegolf van 29 mei t/m 3 juli (De Bilt) en de erg
hoge temperaturen in vooral het zuiden tot 38 graden hebben erg veel
slachtoffers onder gierzwaluwen
Alleen al de opvang in Utrecht meldde 42 slachtoffers en gierzwaluwspecialist Elles (ze brengt al 19
jaar te jonge gierzwaluwen groot) kreeg er bij de 20 die ze al had, nog 28 bij uit
Soest (29-6 t/m 3-7, vnl. uit Amersfoort).
Bij vogelopvang de Mikke in Middelburg werden 40 jongen bezorgd,
zie
bericht Omroep Zeeland.
Wildopvang
Someren (Br.)
heeft er al 120 in huis, in Nieuw Bergen (Li) werden er 30 bezorgd en bij Noach in
Halle bij Doetinchem
50 slachtoffers. Op 6 juli kwamen er
nog steeds bij die nu pas gevonden/bezorgd werden. De opvang in Zundert werd
"overspoeld". Voor 30 juni waren er al 69 binnen, tijdens de
hittegolf kwamen er 111 bij en van 4 juli t/m 14 juli nog eens 37, zie ook
Totaal dus ruim 560 slachtoffers bij deze tien locaties
Het moet landelijk om wel een paar duizend slachtoffers gaan. De jongen die het nest ontvluchten worden meestal niet gevonden omdat ze snel wegkruipen om in de struiken te sterven. Of ze worden door een kat of gaai 'weggewerkt'.
Ook in België was het recorddruk. In Natuurhulpcentrum Oudsbergen werden er dagelijks 20-30 binnengebracht, totaal 356 jonge gierzwaluwen. Op 20 juli waren er nog 70 in huis, zie bericht VRT. Rond 20 juni begon de ellende al in Spanje met hier en daar honderden jonge gierzwaluwen op de troittors, zie bericht Animals Today.
Deze hittegolf was vroeg in het jaar en de
jongen (foto) zijn dan nog
Extra verontrustend is dat zelfs oostelijk
georiënteerde nestkastprojecten bij deze extreme hitte niet veilig lijken.
De kasten in het genoemde project in Axel hangen op het oosten. Henk Haans in Tilburg heeft zijn jongen
in een op het oosten georiënteerde kast na 4 juli niet meer gezien. Ze waren ca.
3 weken oud en hij had een sterk vermoeden dat ze de kast waren ontvlucht.
Maar bij kastcontrole op 11 augustus trof hij er drie dode jongen aan, zie
Projecten Tilburg.
Bij vrij laten niet opgooien
Kasten op het zuiden
Ik werd gebeld door een mevrouw in de Julianastraat in Overdinkel die een
piepjonge gierzwaluw onder de nestkasten aan haar gevel had gevonden. Een
ander zat hijgend in het vlieggat. De kasten waren geplaatst door de
woningcorporatie. Ze had al uitgezocht hoe je een gierzwaluw groot moet
brengen. En ze gaat de kasten met de tuinslang koud houden. Maar het
is niet gelukt, na een week was het jong dood. De andere twee zijn waarschijnlijk uitgevlogen.
De oorzaak was wel duidelijk: de vijf kasten hangen aan een kopgevel op het
zuiden. Dat is verboden, alleen noord of oost is toegestaan. Ik heb een mailtje
naar de corporatie gestuurd met het verzoek ze te verplaatsen. (Geen
reactie op gehad).
De fout komt veel voor. In Utrecht ken ik 455 kunstnesten (15% van
totaal) op Z, ZW, W of NW, zonder extra bescherming door bijvoorbeeld een
dakoverstek of dakgoot. Bijna allemaal in projecten van professionele
organisaties zoals gemeente, woningcorporatie of projectontwikkelaar en door
ecologen geadviseerd / begeleid.
update 23 juni 2025
In de gemeente Utrecht zijn voor seizoen 2025 minstens 3.000
kunstnesten voor gierzwaluwen beschikbaar (op 17-6-'25 vond ik de 3000-e!,
ik heb ze nog steeds niet allemaal). In 2023 was van 2.127 gecontroleerde
kasten 7,4% bezet. Dat percentage zal nu zeker niet hoger zijn want het
aantal kasten neemt sneller toe dan de bezetting. Het is waarschijnlijk een
vrij normaal percentage maar er zijn nauwelijks gegevens van andere steden
beschikbaar.
Het nogal lage percentage heeft o.a. te maken met
het typische gedrag van gierzwaluwen (honkvast, semi-koloniebroeder) maar de
leegstand is deels waarschijnlijk ook verklaarbaar door slecht uitgevoerde
projecten. Ik heb het databestand voor Utrecht uitgeplozen en kom op 436 kunstnesten
(15%) in 61 (deels) foute projecten die zo 'fout' zijn dat ze voor
gierzwaluwen ongeschikt zijn.
Er zijn alleen problemen meegeteld die altijd vermijdbaar zijn. Het gaat om
fouten met het vlieggat (te groot, te klein, foute positie
Bij de uitvoering worden erg veel fouten
gemaakt met de zogenaamde 'onzichtbare' inbouwstenen.
Maar de juiste uitvoering hangt helemaal af van een goede instructie van de metselaar. Dat gaat kennelijk nogal eens mis want het gat wordt meestal veel te groot gemaakt, of zo klein dat er alleen een huismus of mees in kan. Of de positie is veel te hoog t.o.v. de kastbodem zodat de gierzwaluwjongen er niet uit kunnen. Bij grote afstand tot de bodem hebben de invliegende ouders problemen met inkomen, ze "ploffen op hun bek", omschreef een kastenexploitant met camerabewaking.
Hier een Deense variant waarbij veel
fouten voorkomen worden door de bijlevering van een standaard ovaal vlieggat
met de juiste maat in een steen.
We vonden zelfs een project waar de
kastvoorkant gelijk met de gevel kwam en dus de voorsteen met gat onmogelijk
werd
Het vlieggat met de twee geboorde gaten
Bij deze onzichtbare neststeen in Neede ging
De klimop op de foto heeft al bijna alle 30 huismuskasten in Utrecht
Leidsche Rijn bedekt
Deze twee stenen zijn 'op de kop' geplaatst.
Ondeugdelijke bevestiging komt ook (een enkele keer) voor.
Niet in Utrecht, maar rechtop plaatsen kan ook nog. Misschien kan
En als het materiaal niet deugt gaat o.a. het dak rafelen. Hier in
Zaltbommel aan de Rembrandtstraat al na 2-3 jaar.
De voorschriften voor de kenmerken en eigenschappen van kunstnesten staan in
het
Kennisdocument gierzwaluw,
juli 2023.
250.000 grotgierzwaluwen
13 juni 2025
Gisteren was op TV weer een deel van de film Asia van David Attenborough te zien. Daarin
kwamen o.a. beelden voor van de gierzwaluwen in een van de grootste kolonies
ter wereld in de Tham Nam Lot grot in Noord Thailand. De gierzwaluwen daar,
de
Met dank aan Evert Pellenkoft voor zijn berichtje op
Bij de BBC staat
hier informatie over de grot.
Dode partner binnen 4 dagen vervangen
10 juni 2025
In Stuttgart is met een webcam op 18 mei een uniek sterfgeval
gedocumenteerd. We zien een gierzwaluw in het bijzijn van de partner zwaar
ademhalen en sterven. Op de voorgrond op de foto is de vogel dood. Oorzaak onbekend.
Compositiefilmpje van 7
minuten op Youtube.
"Nestkastenmotie"
wordt niet volledig uitgevoerd
19 februari 2025
Minister Mona Keijzer van Volkshuisvesting deelde in een overleg met de
Tweede Kamer op 18 februari mee dat zij de aangenomen motie voor een
verplichting voor het aanbrengen van voorzieningen voor gierzwaluw, huismus
en vleermuizen in alle nieuwbouw en bij ingrijpende verbouw niet volledig
zal uitvoeren. Eerder werd al op de Woontop afgesproken dat gemeenten die
verplichting ook niet mogen opleggen (kon tot voor kort nog wel).
In een brief aan de Kamer van 18-2 zegt de minister wel te werken aan een
verplichting voor deze voorzieningen in alle andere gebouwen dan woningen
(utiliteitsbouw zoals kantoren, scholen e.d.). Daarvoor wordt een regeling
ontworpen die wordt opgenomen in de Omgevingsregeling van de Omgevingswet en
zou na het doorlopen van de procedure per 1 juli 2026 van kracht kunnen
worden.
-
-
KNVV organiseert landelijke gierzwaluwwerkgroep
13 februari 2025
Vorig jaar april werd o.a. wegens te weinig actieve leden de landelijke
vereniging GBN opgeheven.
De landelijke natuurvereniging KNNV bleek bereid om te bezien of binnen haar
organisatie een landelijke werkgroep kan functioneren. De
restanten van GBN, waaronder een financieel fonds van ca. 25.000,- Euro , werden al overgedragen
aan KNVV.
Willemstraat 38, 3511 RK, Utrecht 06 - 3849 7474
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Na 9
maand dag en nacht in Afrika rondvliegen en na 10.000 km voor
een dichte deur in Nederland aankomen. De woning is in afwachting van
renovatie "natuurvrij" gemaakt.
Veemarkt
21. In de buurt verdwenen wat nesten door sloop. Ze moesten wel in de kleuren
rood, blauw en groen van de corporatie.
Dat
betekent dat "de stand" nog maar 87% van 1990 bedraagt. Maar het is mij niet
helemaal duidelijk of daarmee het aantal rondvliegende vogels of (ook) de
broedpopulatie wordt bedoeld. Het cijfer is voornamelijk (sinds 2007) gebaseerd
op de MUS-tellingen van rondvliegende vogels, maar voor een mij onbekend, maar
klein deel
ook op data van het BMP-project (broedvogelmonitoring). De trend MUS/BMP wordt
op de Sovonpagina 
slachtofferhulp ook al heel lang. Mevrouw Bour in de Saroleastraat in
Heerlen deed het in de jaren '80 van de vorige eeuw al. Ze liet ze nog
tot in oktober vetrekken !
eerste boomnest in 2020 gevonden in een grove den in Hilversum. Dit jaar
vond Jos Scholten het tweede in een plataan in Dalfsen. Ook een verlaten
nest van een Grote bonte specht. Er werd met succes gebroed. Jos stuurde
me een bewijsfoto met jong in de opening. De opening is erg groot, groter
dan de gierzwaluw lief is denk ik, want zo kunnen er ook rovers in.
nestplaatsverlies, het plaatsen van nestkasten op een zuidwestgevel, het inzetten
van lokgeluid naar tijdelijke nestkasten of de sloop/renovatie van een gebouw in het
broedseizoen met nesten zonder ontheffing van verboden in de Omgevingswet.
Er
is wel onderzoek gedaan maar kennelijk niet goed genoeg want het nest werd
niet gevonden. Of was het er toen nog niet? De buren op nr. 8 hebben een
zelf gebouwde dubbele nestkast opgehangen, zie
Daarna
waarschijnlijk nog een aantal maar toen werd het al te donker om te zien of en
waar ze invlogen.
Het bleek dat per kolom twee nestplaatsen benut kunnen worden:
een paartje gaat linksaf en een paartje gaat
rechtsaf. Maar het is vrij lastig dit te constateren. Zie de schetsen van Paul
en foto van een 'linkse' invlieger.
Daar
is duidelijk het kleurverschil te zien. De vale werd er overigens snel
uitgewerkt, zie
erg klein. De gemiddelde uitvliegdatum is 21 juli (maar de spreiding is
vrij groot), dus nog bijna 3 weken voeren te gaan.
maar van de vlakke hand zelf laten
wegvliegen, hier door opvangster Judith Wakelam (†).
Als ze fit zijn vertrekken ze.
t.o.v. kastbodem), met obstakels die in- of uitvliegen onmogelijk maken
(bomen, struiken, klimop, gebouwdeel, te laag t.o.v. de ondergrond) en om de
oriëntatie t.o.v. de zon (op zuid, zuidwest en west). Maar er zijn
natuurlijk nog vele andere aspecten die bezetting niet kansrijk maken zoals
grote afstand tot bestaande broedplaatsen, geen 'daklozen' in de buurt of
geen lokgeluid toegepast.
Die hebben een groot
vierkant gat en worden in de spouw geplaatst. Er komt een steenstrip of een
hele/halve steen voor waar een vlieggat in gemaakt moet worden.
De voorkant van de neststeen ontbreekt en wordt gevormd door de buitenmuur.
(of was het met opzet om een kauw te gerieven?). 
noemen we de "buiksnijder'. Maar meestal is het gat veel te groot gemaakt (steendikte
plus twee voegen), zodat er kauwen, gaaien en andere rovers bij de jongen
kunnen. Gierzwaluwen zullen die kasten nooit in gebruik nemen. Ze willen ook
in het donker nestelen; daarom zit het vlieggat bij goede kasten altijd
links en het vlieggat rechts, of andersom.
wel alles goed, gezien het jong in de opening.
en bedreigt nu ook de eerste gierzwaluwkasten.
Het
vlieggat zit niet in het midden zodat nu de afstand tot de kastbodem te
groot is. De jongen kunnen er misschien niet uit of pas nadat er eerst spreeuwen in
hebben genesteld die de bodem flink ophogen.
Voetgangers
onder deze kasten moesten bedacht zijn op de tweede kast die inmiddels ook
naar beneden is komen.
een koolmees, spreeuw of huismus er wat mee. Locatie onbekend.
Zo hangen er ook elders vele honderden bij, meestal in het kader van
"tijdelijke' voorzieningen als de renovatie niet tussen twee broedseizoenen
afgerond kan worden, en bij sloop-nieuwbouw.
De
partner werkt het lichaam uit het nest en vindt al op 21 mei een nieuw
maatje. De al gelegde eitjes worden uit het nest gewerkt en ze beginnen
opnieuw. Op 1 juni werd een eerste ei gelegd.
