Natte vinger: al 278.000 kasten beschikbaar?

In de steden en dorpen met kunstnesten in mijn bestand wonen 15.008.000 mensen, met 58.045 kunstnesten, dus 259 inwoners per kast. Als die verhouding representatief is voor Nederland zouden er dus al 69.498 kasten zijn. Maar ik heb natuurlijk lang niet alle kasten gevonden, eerder maar een vijfde dan een derde, denk ik. Als het een kwart is heeft Nederland al 278.000 kunstnesten voor de gierzwaluw beschikbaar, op een populatie van ca. 60.000 paartjes.

De compensatiefactor 1:5 voor gesloopte nesten uit het vorige Kennisdocument Gierzwaluw heeft het nodige effect gehad.

In het huidige Kennisdocument sinds juli 2023 is de compensatiefactor 1:3. Maar 'tijdelijke' kasten moeten meestal permanent blijven hangen, dus in feite wordt het voor veel projecten 1:6. In Gelderland wordt 1:5 gehanteerd, dus ook regelmatig 1:10.

Nieuwe regelingen zoals SMP's, met o.a. standaard compensaties, ook als er geen verliezen zijn, en steeds meer 'vrijwillige' projecten en "ecologische plussen" van gemeenten, provincies en bouwers/renoveerders doen daar nog de nodige schepjes bovenop. We stomen op naar de 500.000 !

Dat is natuurlijk nog steeds niets vergeleken bij de tientallen miljoenen 'natuurlijke' nestplaatsen die heel geleidelijk verdwijnen door sloop, renovatie en verduurzaming, maar daar wordt dus zeer ruimschoots voor gecompenseerd. En gierzwaluwen vinden in nieuwbouw op den duur hier en daar ook nog wel een plekje. In Vinexwijk Leidsche Rijn in Utrecht is nog steeds geen enkele van de 800+ kasten bezet maar er zijn al wel 3 kolonies in 'natuurlijke' broedplaatsen.  Als het minder gaat met de gierzwaluw komt dat niet door gebrek aan nestruimte. Maar waarschijnlijk speelt de verstoring door sloop en renovatie en de benodigde tijd om een nieuwe plek te vinden wel een belangrijke rol. We weten daar nog weinig van.

De aantallen verdwenen nesten door sloop en renovatie komen meestal uit de ontheffing Wet natuurbescherming of Omgevingsvergunning op basis van onderzoek door de adviserend ecoloog met de verklaring dat dat onderzoek volgens de regels is uitgevoerd. Het is een bekend adagium: 'hoe langer je zoekt hoe meer je vindt", dus niet altijd zullen alle nesten gevonden zijn. Met de compensatiefactor 1:3 wordt o.a. daarvoor gecompenseerd.

In de projecten waar door werkzaamheden nesten verloren gingen waren dat er 5.600. Als ook dat maar een kwart van de werkelijkheid is, moet dus aan een totaal van misschien wel 21.000 verloren nestplaatsen gedacht worden. 95% daarvan vond sinds 2020 plaats. Een enorme verstoring voor de naar schatting (Sovon) 60.000 paartjes in het Land.

Ook bezette kasten worden gemist. De bron van de bezettingscijfers is zeer divers: eigen waarnemingen, meldingen op waarneming.nl, resultaten van officiële monitoring, verslagen van lokale vogelaars / werkgroepen, krantenberichten, etc. Ook hier geldt dat bezette kasten gemist kunnen zijn.

12% bezetting (veel?) te optimistisch

Bij 'bezetting onbekend' zal het aandeel niet bezet (sterk) overheersen: "geen bericht is slecht bericht".

Bedenk dat de lijst geen a-selecte steekproef is. Bezette projecten zijn o.a. oververtegenwoordigd doordat projecten worden toegevoegd n.a.v. meldingen. Maar persberichten over 'mislukte' projecten worden niet verstuurd. En ik heb wel de bezette kasten verwerkt die op waarneming.nl staan maar leegstand is daar niet te vinden.

Anderzijds is het bekend dat kasten nogal eens pas na jaren worden benut. De bezetting zal na verloop van tijd om die reden dus zeker toenemen maar voorlopig lijkt het erop dat het aantal beschikbare kasten sneller oploopt dan de bezetting. Het bezettingspercentage zal afnemen.

Projecttypen

- Bij sloop-nieuwbouw en bij renovatie verdwenen er bijna altijd nesten en werden er (vooral bij sloop-nieuwbouw) vaak 'tijdelijke' kasten in de buurt geplaatst ('overbrugging', 'gewenning'). Permanente kasten komen dan als compensatie aan vervangende nieuwbouw of aan de gerenoveerde panden.

- Bij bestaande bouw  en nieuwbouw waren er geen nestverliezen door sloop of renovatie. Denk bijvoorbeeld aan particulieren die kasten aan eigen huis hangen en gemeentelijk beleid (SMP) voor standaard kasten aan nieuwbouw.

- "Tillen" zijn gierzwaluwtillen; een flink aantal kasten op een paal. 28 tillen  met totaal 825 kasten in 18 projecten. In 2022 waren er 20 kasten bezet in zeven tillen. Hier de details van de fauna- en gierzwaluwtillen.

De wettelijke status geeft aan of het project volgens bepaalde regels of wetgeving is gerealiseerd.

-"Ontheffing" betreft projecten onder regelgeving volgens de  Omgevingswet (voorheen Wet Natuurbescherming en Flora- en Faunawet), een gedragscode of een soortenmanagementplan (SMP).

Zo werkt een Omgevingsvergunning Flora en Fauna activiteit.

- "Vrijwillig" betreft nieuwbouw en renovatie door organisaties waar volgens een duurzaamheidscertificaat, natuurinclusief bouwen, lokale initiatieven of een puntensysteem voor duurzaam bouwen (zoals in b.v. Arnhem,  Den Haag , Ede, Tilburg, Amersfoort, Groningen en Barneveld) gewerkt werd.

- "Particuliere" projecten zijn ook vrijwillig maar dan van mensen aan eigen woonhuis, van een buurtgroep of een vogelwerkgroep en de meeste gierzwaluwtillen (15).

- "Illegaal" is meestal renovatie waarbij 'vergeten" werd ecologisch onderzoek te doen en ontheffing te verkrijgen.

- "NOM-keur" is renovatie volgens gedragscode "natuurinclusief renoveren". Deze 20 projecten dateren van 2017-2020. De gedragscode is in 2022 buiten werking gesteld.

Zuid-Holland: Achthuizen,  Alblasserdam,  Alphen aan den Rijn,  Arkel, Barendrecht, Benthuizen,  Beverwijk, Bleiswijk,  Bleiswijk,  Bleskensgraaf,  Bodegraven,   Boskoop, Brielle, Delft, De Lier, Den Haag, Dordrecht, Gorinchem Gouda, Goudzwaard, Hardinxveld, Heinenoord,  Hellevoetsluis, Hendrik Ido Ambacht,  Herkingen,  Hillegom, Hoek van Holland,  Katwijk aan Zee, Klaaswaal, Krimpen aan den IJssel,  Koudekerk aan den Rijn, Leiden,  Leidschendam,  Leimuiden, Leimuiden, Lisse,  Maasdam, Mijnsheerenland, Moerkapelle,  Monster,  Moordrecht, Naaldwijk, Nieuw-Beyerland, Nieuwkoop, Noordwijk, Noorden, Numansdorp, Oolgensplaat, Oostvoorne, Oud Alblas, Oud Beyerland, Oude Tonge, Ouderkerk aan den IJssel, Papendrecht,  Pernis, Piershil, Pijnacker, Poeldijk, Poortugaal,  Puttershoek, Rhoon,  Ridderkerk,  Rijswijk, Roelofarendsveen, Rotterdam, Rozenburg, Sassenheim,  Scheveningen, Schiedam, Schoonhoven, Sommelsdijk, Sliedrecht, Spijkenisse, Stellendam, Stolwijk, Ter Heijde, Vlaardingen,  Voorburg, Voorhout,  Voorschoten, Waddinxveen,  Wassenaar,  Wateringen, Westland (gemeente), Westmaas, Zoetermeer,  Wateringen, Zoeterwoude, Zuid Beijerland,  Zwijndrecht

Aalsmeer

   0 - 3 - 6. Op de Jasmijnstraat zijn in 2011  zes nestruimtes 'onzichtbaar' in een garage-opbouw ingemetseld. Lokgeluiden in de eerste twee jaar hadden geen succes (wel langsvliegers maar niet broeden) maar in 2021 raakte toch een kast bezet, in 2022 waren er drie bezet, en in 2023 twee. Ook een koolmees benut bijna elk jaar een kast.  Zie waarneming.nl met kast- en pandfoto's.

Aalten

0 - 1 - 2. Een liefhebber hing in 2018 een nestkast aan huis, Oosterkerkstraat 14, die eerst twee jaar leeg bleef, toen een huismus aantrok en daarna een spreeuw. Toen die in 2022 weer terugkwam werd het vlieggat afgeplakt totdat de gierzwaluwen terugkwamen die er in de buurt broeden. Sinds 2022 broedt de gierzwaluw nu met succes in de witte kast. De tweede kast sinds 2022 in de nok van de aanbouw raakte nog niet bezet, maar dat zal, gezien de aanklamper op de foto, niet lang meer duren.

Aardenburg, Ze.

13-9- '25

1.   * ? - ? - 21.

Aan de De Schepenstraat 33, de van der Sluysstraat 29 (op het zuiden) en de Bootstraat 13 (op west) en 31 hangen elk twee Zeist nestkasten aan de kopgevel van het woonblok. Aan de De Schepenstraat 11 hangen er twaalf en eentje op van Walcherenstraat 38. Op andere kopgevels huismuskasten en hier en daar wat voor de vleermuizen. Kennelijk een renovatieproject. (G-streetview juni '24)

13-9- '25

2.    * 0 - ? - 4.

Bij de restauratie van de St. Baafskerk in voorjaar 2023 werden broedende torenvalken en kauwen aangetroffen, waardoor het werk moest worden uitgesteld tot na het broedseizoen. Daarbij werden toen ook vier nestkasten voor de gierzwaluw aangebracht.

Bericht RUD-Zeeland, mei 2024.

Abcoude

18-9-'25

1.   * 4 - ? - 20. Nestkasten in dakoverstek van kopgevels.

In het najaar-winter 2023 werden in een wijkje rond het Heinkuitenhof en aan de Torenlaan/Meerweg 33 woningen gerenoveerd door Cazas Wonen. Ecoloog Loo Plan vond er 4 gierzwaluwnesten op Meerweg 13 (2), Heinkuitenstraat 14 en Torenlaan 12a.  Het nestmateriaal daarvan wordt bewaard, de toegangen blijven behouden en het nestmateriaal teruggeplaatst zodat de broedplaatsen behouden blijven. Daarnaast worden er 20 broedruimtes met ingangen in de dakoverstekken van 10 kopgevels gemaakt (Heinkuitenhof en Heinkuitenstraat) en bovendien 6 ingangen bij 10 gevels waarmee toegang tot het dakbeschot wordt verschaft voor gierzwaluw, huismus en vleermuizen.

Op 18 -9-'25 ter plaatse wezen kijken. Ik vond de 20 openingen (2 per gevel) naar nestruimtes in de dakoverstekken. Daarin ook openingen voor vleermuizen (de spleet op de foto).

Twee bewoners wisten niets over bezetting te melden; wisten niet eens dat de kasten er zaten.

Ontheffing Wnb 5-8-2023 p. 11 en 22

13-11-'25

2.  * 8 - 0 - 40. 'Tijdelijke' kasten.

3   * 0 - ? - 40. Permanente neststenen.

Woningcorporatie Groenwest heeft aan Landzicht 1 - 17 groot onderhoud gepleegd. Bij onderzoek door bureau LooPlan  zijn acht gierzwaluwnesten met ingangen achter kantpannen op de kopgevels gevonden.

35 van de 39 'tijdelijke' kasten aan Leeuwenburgh, sinds jan. '20. Op 18-9-'25 hangen ze er nog.

In de ontheffing Wnb staat dat in januari 2020 al 40 tijdelijke uitwendige gierzwaluwnestkasten zijn geplaatst aan Leeuwenburgh 27-32 (35) en Starnheim (4) op 175-250 meter van de renovatiewoningen.

Op 18-9-'25 blijken de kasten er nog te hangen. Twee bewoners melden me dat ze denken dat de kasten niet bezet zijn geweest. Ze kennen de gierzwaluw, zien ze wel boven de wijk maar nooit bij de kasten. In het gezin besproken was men het er mee eens. Bezetting lijkt ook erg onwaarschijnlijk gezien de grote afstand tot de gesaneerde nesten, maar een zwerver kan er natuurlijk toch altijd terecht komen en die vindt je alleen als je er speciaal naar zoekt. Dus de nul is nog rood.

Verder werd voorgeschreven dat er  40 permanente neststenen op de kopgevels aan Landzicht en Reigersbos geplaatst moeten worden (6 stuks op 5 kopgevels).

Hier en daar zit er ook een steen om de hoek onder de dakgoot (10 stuks, foto). Op G-streetview vond ik er 28 en later ter plaatse op 18-9-'25 ook maar 28. Niet goed gezocht! Adviseur Looplan meldde naar aanleiding van bovenstaande dat ze het project nog eens gecontroleerd hebben en illustreerde met foto's dat alle 40 neststenen ter plaatse zijn aan Landzicht en Reigersbos.

In de ontheffing staat ook dat "de 'standaard'- en maatwerkmaatregelen jaarlijks worden geëvalueerd en zonodig aangepast aan de laatste onderzoeksgegevens", p.13.

Ontheffing Wnb, 15 april 2020, p. 2, 13, 14

Achthuizen

6-1-'26

1.   * 3 - ? - 6. Drie neststenen op Schoolstraat 13 en 23.

2.    * 0 - ? - ? Toegankelijk houden van dakbeschot en kantpannen.

Door renovatie van panden aan de Schoolstraat en Kloosterstraat gaan aan de kopgevel van Schoolstraat 13 drie gierzwaluwnesten verloren. Dit wordt gecompenseerd met drie neststenen op de kopgevels van nr. 13 en 23. Bovendien worden de "drie onderste rijen dakpannen en de eerste drie dakpannen op de kopgevels toegankelijk gehouden" (p.14).

Dit moet ook voor de huismus maar alleen daarbij wordt ook voorgeschreven dat dit niet op zuidelijk georiënteerde daken mag en dat op de andere daken voor voldoende ventilatie gezorgd moet worden (Erg ingewikkeld, zie voorschrift 13 op p.5.).

Deze voorschriften m.b.t. de dakoriëntatie zie ik hier voor het eerst in een vergunning waarbij sprake is van handhaving en/of beschikbaar maken van 'natuurlijke' broedplaatsen achter dakpannen. Ze zouden natuurlijk ook voor de gierzwaluw moeten gelden. Meer dan de helft van de dakvlakken zien op het zuidwesten. Zie mijn artikel over deze problematiek: compensatie op zonzijden.

Omgevingsverg. F. en F.-activiteit, 31-12-2025. (tekstmarkeringen van mij).

Akkrum

27-11-'25

1.   * 5 - ? - 15. Permanente neststenen Twijnstrawei

2.  * 0 - 3 - 10. Tijdelijke kasten, Sinnebuorren 1-9

3. * 0 - ? - 15. Permanente stenen Sinnebuorren 25-47

Uit het mitigatieplan blijkt dat door sloop in 2015? in de wijk Sinnebuorren 5 nesten verloren gingen (onderzoek 2014) wat door 25 permanente voorzieningen in de nieuwbouw gecompenseerd zou moeten worden. De hier genoemde mitigatie / compensatie vond ik met streetview.

Aan de Ulbe Twijnstrawei zijn in 2019 in de nieuwbouw op drie kopgevels elk 5 neststenen ingemetseld. Aan de nieuwbouw op Sinnebuorren kregen 3 kopgevels 5 neststenen in de nieuwbouw van 2017.

Aan oudbouw Sinnebuorren 1 t/m 9 zitten nog 14 (10 bruikbaar) kasten onder de dakgoot. Ze werden door sommige bewoners niet op prijs gesteld want 4 vlieggaten werden afgedicht en zes? kasten verwijderd.

G-streetview maart '25.

Uit onderstaande nieuwe F. en F. vergunning voor renovatie aan Sinnebuorren bleek dat drie (minimaal?) nestkasten bezet zijn.

Mitigatieplan Sinnebuorren, Ecoreest ongedateerd.

12-10-'26

4.   * 3 - ? - 9. Permanente neststenen Sinnebuorren

Bij renovatie van 13 woningen aan Sinnebuorren 1 t/m 13 en 2 t/m 10 in winter 2026-2027 (spouwisolatie en dakvervanging) zijn tijdelijk 3 gierzwaluwnesten in tijdelijke nestkasten uit een vorig project (zie hierboven) niet beschikbaar. Zie project hierboven. Deze zijn voor broedseizoen 2027 opnieuw beschikbaar. Drie nesten achter het dak gaan verloren en worden gemitigeerd met 9 neststenen aan drie woningen aan Sinnebuorren.

(de geanonimiseerde vergunning geeft geen huisnummers prijs). 

Op streetview maart '25 zijn op Sinnebuorren 10 twee kasten te zien voor de gierzwaluw (zie foto, het middelste vlieggat lijkt mij te klein voor gierzwaluw. Bestemd voor huismus?). Die hingen er in sept. '23 ook al.

Omgevingsverg. F. en F. activiteit 9-10-'26.

Alblasserdam

10-11-'25

1.   1 - ? - 3 Tijdelijke kasten

2.   0 - ? - 5 Permanente neststenen.

Wegens sloop- nieuwbouw aan Oost Kinderdijk 127 e.o. werden voorjaar '21 drie tijdelijke kasten geplaatst aan nr. 127. Op -streetview okt. '18 hangen ze er inderdaad nog niet. Aan de nieuwbouw komen 5 permanente neststenen.

Ontheffing Wnb okt. '19.

10-11-'25

3.   9 - ? - 27 Permanente neststenen

Door renovatie aan Begoniastraat e.o gaan 9 nestplaatsen verloren. Er worden geen tijdelijke voorzieningen getroffen; de provincie meldt in de ontheffing (rood van mij): "De aanvrager heeft voorgesteld om tijdelijke voorzieningen te realiseren ten aanzien van deze nestplaatsen. Tijdelijke voorzieningen voor gierzwaluwen zijn echter in de meeste gevallen niet effectief omdat de gierzwaluw erg honkvast is. Daarom hebben wij in de voorschriften opgenomen dat de werkzaamheden aan de zeven woningen op de adressen waar de gierzwaluwnesten zijn aangetroffen, worden uitgevoerd buiten de kwetsbare broedperiode, die loopt van 15 april tot en met 31 augustus." En: "Omdat gierzwaluwen erg honkvast zijn dienen tenminste negen van deze voorzieningen gerealiseerd te worden op exact dezelfde locaties als, of zo dicht mogelijk bij de aangetroffen nestplaatsen". Dat is op : Esdoornlaan 7, 15 en 17, Prins Bernhardstraat 10 tot en met 16 (even) en Begoniastraat 32.

Een juiste constatering die ik nu voor het eerst  in een ontheffing meemaak ! Elders gaan nog steeds duizenden kasten vrij zinloos 'tijdelijk' aan de gevel. Ontheffing Wnb 24-1-'24.

18-5-'26

4. ? - 1 - 8 Permanente neststenen

Op Blokmakerstraat 31 werd op 17-5-'26 een bezette neststeen gemeld op waarneming.nl. Een van acht stuks, verspreid over acht kopgevels. Ook een huismuskast per gevel. In april 2025 aangebracht ivm renovatie.

Alkmaar 

1.   0 - ? - 57. In de dakgootombouw van de Alkmaarse Synagoge, Hofstraat 15, zijn in 2011 ruimtes met invliegopeningen (57) aangebracht. Aan de voorkant en een stukje zijkant zijn op G-Streetview geen gaten te zien, ze zitten waarschijnlijk aan de achterkant aan een binnenterrein. De synagoge reageerde nog niet op mijn vragen.

2.   0 - ? - 84. Gratis kasten actie

In oktober 2023 is de gemeente Alkmaar ter gelegenheid van  Dierendag gestart met een actie om gratis 100 nestkasten aan belangstellende particulieren uit te delen.

Misschien goed voor het imago van de gemeente en leuk voor de bewoners maar de gierzwaluw is er waarschijnlijk niet mee geholpen. Hier en daar een nestkast aan een woning werkt meestal niet. Ze worden zelden gevonden. Dat blijkt al bij heel veel projecten in Nederland (zie: bericht hieronder). In Utrecht waren van 75 kasten verspreid aan woningen in een wijk er na 16 jaar 15 bezet. Ondanks toepassen van  lokgeluid en begeleiding door iemand met kennis van zaken, zie meer resultaten van  projecten met hier en daar een nestkast.

Laten we hopen dat een paar personen zo slim zijn om de kasten aan een paar geschikte panden te concentreren met een lokgeluideninstallatie erbij. Misschien wordt het dan nog wat. De gierzwaluw is een semi-koloniebroeder. En nestkastlocaties moeten bepaald worden door de behoeften van de vogel, niet door wensen van mensen.

Er was flinke belangstelling: rond 7 oktober waren er al 133 aanvragen binnen wat uiteindelijk opliep tot meer dan 250. De gemeente verhoogde het aantal uit te delen kasten naar 100 en selecteerde de locaties. Bewoners moeten hun kast zelf ophalen en ophangen. Op 7 maart 2024 werden de laatste 16 door de wethouder zelf bezorgd en geplaatst aan een pand aan Westeinde in Schermerhorn.  Er broeden daar ook al gierzwaluwen en de kans op bezetting wordt derhalve (terecht) groot geacht, ook al omdat er een pand met 13 nesten in de buurt is gesloopt (zie bij Schermerhorn.)

Zie bericht gemeente Alkmaar 8 maart 2024.

19-1-'26

3.   1 - ? - 3 Nestkasten op Stetwaard 48

Bij renovatie aan woningen aan Stetwaard e.o. gaat op het adres Stetwaard 48 een nest verloren dat met drie houtbetonnen kasten op dat adres wordt gecompenseerd.

Omgevingsverg. F. en F. -activiteit 16-1-'26.

SMP

De gemeente is in 2025 ook gestart met het gemeentebrede onderzoek naar gierzwaluwen, huismus en vleermuizen voor de opstelling van een Soortenmanagementplan.

Almelo

6-10-'25

   0 - ? - 84

In de wijk Aalderinkshoek worden door Woningstichting Beter Wonen ruim 200 woningen gerenoveerd. Er werden door adviseur EcoMilieu in 2024 maar liefst 62 broedplaatsen gierzwaluw gevonden in spouwmuurkolommen aan de voor- en achterzijde van de woningen.

Er wordt deels gewerkt voor 1 mei '25 en na 1-10-'25 waardoor 34 nesten beschikbaar blijven (p.18). Na de renovatie blijven alle nestplaatsen intact en beschikbaar. Er wordt voor de 28 nesten, die voor 1 april '25 ongeschikt zijn gemaakt , en waar tijdens het broedseizoen wordt gerenoveerd, met de factor  1:3 uit het Kennisdocument Gierzwaluw gemitigeerd met 84 nestkasten (in de vergunning 'tijdelijke mitigatie' = verzachting genoemd) die buiten het plangebied worden geplaatst, maar binnen 200 meter van de gevonden nestplekken. 'Rondom deze alternatieve plaatsen' wordt lokgeluid afgespeeld. Er staan geen details in de vergunning voor het aantal locaties en de duur van het lokken.

In het activiteitenplan van de adviseur was sprake van 186 compensatiekasten maar dat is door fasering van de werkzaamheden beperkt tot 84. Deze moeten ook na afronding van het werk permanent blijven hangen (p. 8-9).

Tijdens het renovatiewerk in het broedseizoen zijn er ook nog vele "potentiële" broedplaatsen beschikbaar in spouwkolommen die nog niet gebruikt worden.

Adviserend ecoloog EcoMilieu schrijft in reactie op vragen van de provincie:

"Tijdens het broedseizoen van de gierzwaluw blijven ten alle tijde voldoende nestlocaties voor de gierzwaluw beschikbaar. Alle grondgebonden woningen in de wijk zijn in dezelfde stijl gebouwd waardoor elke woning beschikt over dezelfde potentiële nestplaatsen, de genoemde kolommen. Veel van deze woningen zijn in particulier bezit. Deze woningen staan verdeeld door de wijk en aan deze woningen wordt niet gewerkt. Hierdoor zijn er aan de voorzijde van de particuliere woningen 145 potentiële nestplaatsen beschikbaar en aan de achterzijde zijn 177 potentiële nestplaatsen beschikbaar (enkele plaatsen zijn al in gebruik door gierzwaluw of huismus, deze zijn hierin niet meegeteld). Hiermee zijn er in totaal 222 potentiële alternatieve nestplaatsen, verdeeld over de wijk en gelijk aan de actuele nestplaatsen besschikbaar". (p.51)

Het is daarom apart dat er toch werd geadviseerd om 186 'tijdelijke' kasten buiten de wijk te plaatsen.

Mijn voorspelling: daklozen zochten in 2025 in de bestaande kolonie naar een nieuwe plek en doen dat (deels) nogmaals als ze in 2026 weer terugkomen. De 84 kasten zijn dus volstrekt nutteloos voor hulp aan de verstoorden, maar natuurlijk niet zinloos als de kwaliteit van de kasten OK is. Met het lokgeluid erbij is het zelfs een vorm van extra biotoopverstoring. De provincie weet wel dat tijdelijke kasten niet benut worden en zette daarom het lokgeluid in wat ook in het te hanteren Kennisdocument Gierzwaluw wordt "aanbevolen".  Maar onnodig lokken naar nieuwe voorzieningen, die ook nog eens heel anders zijn dan de bekende, is gierzwaluwtje pesten. De adviseur noemde geen lokgeluid in het activiteitenplan.

Maar ik ben toch erg benieuwd waar de tijdelijk dakloos geraakte paartjes terecht zullen komen. In 2026 is er nog veel over te ontdekken. Besluit Flora- en Fauna-activiteit Ow, 5-2-'25.

Almere

19-11-'25

1.    1 - ? - 2

Door renovatie van 254 woningen in de Bouwmeesterbuurt gaat een nest verloren. Er wordt buiten het broedseizoen gewerkt. Iedereen hanteerde in 2021 ter compensatie van het verlies minimaal de factor 1:5 uit het toen geldende Kennisdocument Gierzwaluw maar de provincie Flevoland vond (alleen in dit geval?) het inmetselen van twee neststenen binnen 200 m. van de W. Bruinsstraat 43 (waar het nest zat?) voldoende. Nestkasten mocht overigens ook en zelfs 'nestdakpannen' waren een optie.

Ontheffing Wnb 22-7-'21.

19-11-'25

2.    3 - ? - 7

Nou ja, een paar uur later vond ik deze ontheffing waar het leek alsof er ook slechts 1:2 werd gecompenseerd voor het verlies van drie nesten aan de Jaagmeent door renovatie. Maar er wordt buiten het broedseizoen gewerkt en de nesten achter kantpannen blijven behouden door bij alle te renoveren woningen aan Jaagmeent en Rietmeent 35 mm ruimte tussen muur en kantpan aan te houden. De zes kasten worden voorgeschreven omdat er volgens meetnet MUS een lichte afname van de soort is vastgesteld en zijn dus in feite 'bovenwettelijk'. Wel weer jammer is het zinloze voorschrift uit het Kennisdocument dat ze binnen 200 meter van de nestlocaties geplaatst moeten worden. Als het meer dan 5 meter is, is er weinig kans dat ze gevonden worden. Ik vond overigens 7 opbouw kasten.  G-streetview sept. '24.

Ontheffing Wnb 2-5-'22.

SMP

Bureau Arcadis werkt sinds 2025 aan de opstelling van een Soortenmanagementplan voor de gemeente. Zie: SMP-Viewer-NL

Alphen aan den Rijn

25-10-'25, update 18-9-'26.

Bij de sloop van woningen door St. Woonforte in het Rode Dorp gingen totaal 16 gierzwaluwnesten verloren waaronder 13 in fase 1 aan de Jan Nieuwenhuijzenstraat, G. Borgesiusstraat en Grijpensteinstraat. In fase 3 gaan drie nesten verloren op  Karel Doormanstraat 32, 34 en 87. Er zijn in 2019 elders tijdelijke kasten geplaatst en in de nieuwbouw zijn neststenen ingemetseld en gierzwaluwdakpannen geplaatst.

Op 7 september 2026 ben ik er wezen kijken en trof er onderstaande voorzieningen aan. Ecologisch adviseur Aveco de Bondt gaf daarna nog wat antwoorden op vragen.

1.    13 - ? - 24+10+26=60 'Tijdelijke' opbouwnestkasten

2.    0 - ? - 60 Neststenen

De 60 'tijdelijke' kasten dateren van febr. 2019 (twee jaar 'gewenningstijd' tot de sloop in 2021) en waren op 7-9-'26 nog steeds aanwezig. Ik vond 24 opbouw nestkasten op de kopgevel van Tolstraat 28 en 10 stuks op nr. 52. Op de naar het zuiden georiënteerde kopgevel van Grijpensteinstraat 20 hangen er 20 (nu achter een boom, bij de plaatsing nog niet, zie foto) en 6 aan de achterkant op het westen. In de ontheffing staat een verdeling over zes straten i.p.v. bovengenoemde twee. De functionaliteit van de tijdelijke kasten moet buiten het broedseizoen jaarlijks gecontroleerd worden en ze mogen op zijn vroegst in 2023 verwijderd worden buiten de periode 15 april-15 augustus en alleen "als de kast is verlaten". Dat vereist nogal wat controlewerk en daarom hangen ze er waarschijnlijk nog steeds.

In de nieuwbouw aan de Jan Nieuwenhuijzenstraat 3a, 4a en 16 zitten elk 15 neststenen op de kopgevel. Ook 20 stuks aan de Brittenruststraat 2 (sinds 2022). Bovenstaande betreft fase 1 en 2 van project Rode Dorp.

Een van de 60 neststenen van  fabrikant Waveka.

3.    3 - ? - 15 'Tijdelijke" kasten

4.    0 - ? - 15 Neststenen

Bij de sloop aan de Karel Doormanstraat gingen op nr. 32, 34 en 87 totaal drie nesten verloren (fase 3 van het project Rode Dorp). Voor april '22 werden op Groenewerk 31 15 tijdelijke nestkasten geplaatst. In juni '25 hingen ze er nog (streetview). De ontheffing wees de eerder geplaatste 60 tijdelijke kasten uit fase 1 af als tijdelijke mitigatie maar schreef geen nieuwe locatie voor.

Op de kopgevels van de nieuwbouw op nr. 80, 104 en 107 werden zomer 2025 elk 5 neststenen ingemetseld.

Op alle 15 woningen aan de even kant kwamen 2 en aan de oneven kant 1 huismusdakpan (op het oosten) Totaal dus 45.

Huifjepan op K. Doormanstraat 107.

Een bewoner vertelde dat er zomers groepen van 10-20 gierzwaluwen boven de wijk vliegen maar hij wist niet waar ze nestelen. Mogelijk zijn er kasten bezet. Op waarneming.nl werden ooit alleen in 2018 twee nesten in de buurt gemeld, in de Karel Doormanstraat op nrs. 34 en 87.

- Ontheffing Wnb, fase 1, 21-1-'20

- Ontheffing Wnb, fase 2-3, 25-10-'21. 

9-7-2019

5.    ? - ? - 10 Nestkasten

Aan Hoflaan 3 vond ik 10 nestkasten die in 2019 zijn aangebracht bij de ombouw van voormalig verzorgingstehuis De Jozef tot 1/2 persoons flexwoningen. Niet bekend of er nesten verloren gingen.

SMP

De gemeente heeft door KP adviseurs al onderzoek laten verrichten naar de verblijfplaatsen van gierzwaluw, huismus en vleermuizen voor de opstelling van een Soortenmanagementplan. De geplande ontvangst van een gebiedsbrede omgevingsvergunning op basis van een SMP voor eind 2026 is niet gehaald. De gemeente kan nog niets zeggen over een nieuw tijdstip. Gemeentebericht.

Amersfoort

In de stad is al meer dan 40 jaar een gierzwaluwwerkgroep actief met 'trekpaarden' o.a. Marjo (†) en Fred v.d. Lelie, Jos Hoekstra en Hans van Paddenburgh. Ze realiseerden erg veel kunstnestprojecten. Al in 1995 werden de eerste neststenen van Amersfoort ingemetseld in een duurzaam wonenproject in Nieuwland, Stadskwartier.

In 2007 is er een projectenboek over uitgegeven met sinds 1996 ruim 22 projecten en ruim 600 neststenen verspreid over de stad, maar vooral in het centrum: "na jaren wachten zijn er broedgevallen te melden in de nieuwbouw". In zes projecten werden toen totaal 25 bezette neststenen gemeld.

- Interview met Gierzwaluwbeschermer Hans van Paddenburgh in Stad Amersfoort, mrt 2024.

De werkgroep is nu onderdeel van de landelijke werkgroep gierzwaluw van de KNNV, zie KNNV-werkgroep Amersfoort.

SMP

In de gemeente Amersfoort functioneert het SMP Amersfoort, Arcadis 2021 (142 p.!, tekstmarkeringen in oranje van mij, geel niet). En hier de 156 p. bijlagen van het SMP. En hier staat de verleende gebiedsbrede ontheffing Wnb van dec. 2020 met voorwaarden voor 10 jaar en op basis van het SMP voor de bebouwde kom.

Hier staat op de gemeentepagina hoe het werkt. Ook op de pagina van Het Groene Huis staat e.e.a. uitgelegd. 

Het aantal standaard aan te brengen gierzwaluwkasten bij werkzaamheden hangt af van de grootte van de gebouwen en van de kans op aanwezigheid van de gierzwaluw. Bij lage kans is het 0,25 kast per woning tot 3 woonlagen en 3 (3-5 woonlagen) - 6 (meer dan 5 woonlagen) voor grotere gebouwen / flats.

Bij middelgrote of grote kans op aanwezigheid is dat respectievelijk 1 per woning en 6 / 12 per gebouw. (Bijlagen p.20).

Voor de opstelling van het SMP is van 2014 t/m 2017 door een groep van 30 vrijwilligers naar nesten van de gierzwaluw gespeurd. Er werden totaal 622 nesten in 80 % van het SMP-gebied gevonden, waarvan 25% in kunstnesten. De gierzwaluwwerkgroep schatte het totale aantal toen op 600-900 paar (SMP p. 112). Zaten er misschien dubbeltellingen bij die 622?  Stadsecoloog Mark Grutters schreef er een artikel over in Straatgras jrg 29-1, 2017. (in 2016 werden 406 nesten gevonden). In 2018 werden aanvullend nog 69 nieuwe nesten gevonden, waarmee het totaal dan op 691 komt, zie nestentelling 2018. De provincie vindt de telling niet volledig genoeg en schreef in de ontheffing extra onderzoek voor dat in 2025 werd uitgevoerd. In feite in de vorm van een compleet nieuwe stadstelling.

Zie voor de telperiode ook Gierzwaluwtelling Amersfoort 2014-2017.  De gemeente verwijst voor de nestlocaties naar deze kaartviewer maar meldt dat die in technische storing is. Op een kaart met SMP-gegevens  staan o.a. de bijzondere verblijfplaatsen (twee van de gierzwaluw) en kun je zien welke gebieden een lage, gemiddelde of hoge kans van aanwezigheid hebben.

In 2025 is er alsnog een integrale zoekactie naar nesten uitgevoerd die nu als nulmeting voor de SMP-periode functioneert, uitgevoerd door ecologisch bureau Pius Floris en de gierzwaluwwerkgroep. Er werden nu 678 nesten gevonden, dus nagenoeg gelijk aan 2018. Maar "hoe langer je zoekt hoe meer je vindt" dus was de zoekinspanning vergelijkbaar en is er in beide jaren evenveel gemist?

Tijdens het nesten zoeken, volgens het protocol grote gebieden, zijn ook de gevonden nestkasten en neststenen genoteerd wat op een totaal van 3.183 kunstnesten kwam. Dat is dus nog lang niet het totaal van de stad. Want zo geteld mis je bijvoorbeeld waarschijnlijk flink wat kastprojecten die niet bezet zijn.

Maar het verklaart waarschijnlijk wel het nogal hoge bezettingspercentage van 13% (413 van 3.183 kunstnesten bezet). Dat betekent dus dat maar liefst 61% van het totaal aantal gevonden nesten (678) in kunstnesten zit. Dat is voor mij een ongehoord hoog aandeel. Bij de telling in 2018 zat nog 'maar' 25% (156 van de 622 gevonden nesten) in kunstnesten. Maar toen werd er wel anders gezocht.

Maar er is nog een probleem. Het zoeken van nesten is nu gedaan met het protocol grote gebieden van Arcadis-Sovon-2023. Daarbij wordt het gebied fietsend globaal onderzocht. Uit een evaluatie van dat protocol , Sovon 2023 bleek dat de kolonies er wel mee gevonden worden maar slechts 17% van het werkelijke aantal nesten. Dus die 13% zou nog veel hoger zijn.

Onbekend is welk deel van die 3.183 kasten in het kader van SMP-beleid is geplaatst en welk deel door vrijwillige acties van bouwers en bewoners, door de vrijwilligersgroep of in het kader van ontheffingen Wnb voor "losse" projecten.

In het kader van de SMP-regeling werden van 2021 t/m oktober 2024 totaal 930 kasten geplaatst. Die jaarlijkse administratie (populatie en beschikbare / bezette voorzieningen) wordt door de provincie apart verlangd voor alle 28 wijken ("salderingsgebieden"), maar kreeg ik nog niet boven water. Wat een administratie! Zou de gierzwaluw er ook iets aan hebben?

SMP, p. 49:  "Er zal een beknopte evaluatie met vervolgadvies plaatsvinden op basis van monitoringsresultaten na elk monitoringsjaar, met een uitgebreide evaluatie in het vierde/vijfde jaar en negende/tiende jaar van de ontheffingsperiode."

Het doel van het SMP is om de staat van instandhouding niet te laten verslechteren en de bestaande, geregistreerde populatie met 50% te laten toenemen. Dat is behoorlijk ambitieus: Sovon stelt dat de landelijke populatie (ondanks inmiddels grote aantallen kunstnesten) al jaren licht achteruitgaat of hoogstens gelijk blijft (afhankelijk van de gekozen periode). Maar als we +50%  toepassen op het gemiddelde van de geschatte populatie van 600-900 bij de start in Amersfoort, dan zou de populatie dus nu (halverwege de 10 jaar SMP) 937 paar moeten zijn. Of moet er nu gemeten worden vanaf de nieuwe nulmeting in 2025? Om verandering vast te kunnen stellen is monitoring op populatieniveau nodig. In het SMP werd daarvoor de Sovon-methode MUS voorgesteld (5 minutentelling van rond vliegende vogels op vaste telpunten). Maar dat is nauwelijks zinvol vergelijkbaar met gevonden nesten in de nulmeting ! Daarom heeft de gemeente besloten de populatie met een integrale zoekinspanning naar alle nesten te bepalen, zoals in 2025 is gebeurd met het grote gebiedenprotocol. In het najaar presenteert de gemeente een onderzoeksverslag waarin hopelijk wat van bovenstaande vragen worden beantwoord.

Volgens de MUS-tellingen gaat het sinds 2007 t/m 2023 overigens redelijk goed, blijkens deze figuur uit de rapportage 2021-2023 van de Gemeente aan de provincie, met de aanduiding "matige toename" door Sovon. Ten opzichte van de 100% in 2007 zou "de stand" nu rond de 175% liggen. Sovon is van mening dat deze telling van rondvliegende vogels (5 minutenmaximum op vaste telpunten) een goede maat is voor de broedvogelstand maar daar worden, ook door deskundigen, vraagtekens bij gezet.

17 - 2 - 2026

Op dinsdag 3 maart 2025 worden er in Het Groene Huis in Amersfoort lezingen gehouden over het soortenmanagementplan (SMP) en over de gerealiseerde kunstnestprojecten voor gierzwaluwen. Iemand van ecologisch bureau Pius Florus, die het onderzoek voor het SMP deed, zal daarover vertellen. Hans van Paddenburgh van de lokale gierzwaluwwerkgroep vertelt over de bezettingen van de kunstnestprojecten in het centrum.

Het Groene Huys, Schothorsterlaan 21, aanvang 20.00 u. Aanmelden is niet nodig. Zie Aankondiging Groene Huis. Ik was erbij en heb wat info in het stuk hierboven verwerkt.

Kunstnestprojecten

Ik vond 33 projecten met totaal 1.342 kasten. In 19 projecten met 811 kasten, waarvan ik de bezetting kon achterhalen, werden 153 kasten (19%) bezet gevonden (minimaal, mogelijk wel wat meer). In het kader van het SMP worden alle 'natuurlijke' nesten en kunstnestprojecten gedocumenteerd in jaarverslagen waar de gemeente nog aan werkt.

1.   0 - 0 - 15. De in 2015 geplaatste gierzwaluwtil, in een parkje  t.o. Flevostraat 12, met 15 nestkasten door de plaatselijke gierzwaluwwerkgroep is nooit bezet geraakt. Zie Tillenpagina - Amersfoort.

6-10-'25

2.   0 - 12 - 66. In winkelcentrum St. Jorisplein zijn in drie gebouwen rond 2002 totaal 66 neststenen ingemetseld. In 2005 raakten de eerste 3 bezet in gebouw Amicitia en in 2006 waren er totaal 12 bezet (6 van de 32 in Amicitia, 4 van de 24 in een apartemententoren en 2 van de 9 in Romeo 2). Gierzwaluwenbulletin 2006-2 p. 13.

In 2025 werden aan gebouw Romeo 2 aan de Asch van Wijckstraat twee van de negen neststenen (sinds 2002) bezet gezien. Zie waarneming 23-7. Zie bijgaande foto uit Gierzwaluwbulletin 2002-0.

3.   0 - ? - 40. In 2001 werden in het kantorengebouw "De Astronaut" 40 neststenen ingemetseld. Gierzwaluwenbulletin, mei 2002, nulnummer, p. 10.

4.   0 - ? - 30. In april/mei 2006 zijn in het nieuwe kantoor van AKZO 30 'onzichtbare' neststenen ingemetseld. Gierzwaluwenbulletin 2006-1 p.12.

5.   0 - ? - 27. In april 2009 zijn in Vathorst 27 houten Zeistkasten opgehangen aan de gevel van een groot gebouw aan Zijperberg.  Zie bericht over de plaatsing in Gierzwaluwbulletin 2009-1 p. 14. In mrt. '24 zijn ze op  G-streetview nog mooi te zien.

6.   0 - 15 - 15. In 2012 wordt gemeld dat alle 15 neststenen in het politiebureau aan de Asch van Wijckskade 45 bezet zijn.

6-10-'25

7.   0 - 54 - 87. In 2003 zijn in kantoorgebouw Eempolis aan de noordkant van het NS-station 87 neststenen ingemetseld. In 2007 waren er drie bezet. In 2018 heeft Jos Hoekstra de bezetting weer gecontroleerd en kwam toen op 43 bezette neststenen. Gierzwaluwenbulletin 2019-1 p.11 . En in 2025 heeft Hans van Paddenburgh met een groepje spotters de kasten intensief gecontroleerd en vond er 54 bezet. Zie waarneming 23-7.

8.   0 - 3 - 100. In 2012 zijn 100 neststenen ingemetseld in het nieuwe Meander Ziekenhuis, Maatweg 3. Bezetting leek erg onwaarschijnlijk: door bos omgeven aan de noordwestrand van de stad maar in 2025 vond de Amersfoortse werkgroep er toch drie bezette kasten. Onbekend sinds wanneer.

9.   15 - ? - 20. In 2012 zijn op het dak van de herbouwde Elleboogkerk 20 gierzwaluwdakpannen geplaatst. De kerk en het daarin gevestigde Armandomuseum ging in 2007 met 15 gierzwaluwbroedplaatsen door brand verloren. Gierzwaluwenbullletin 2012-2 p. 8.

10.   0 - ? - 19. In juni 2015 zijn 19 nestkasten opgehangen onder dakgoten van de St. Corneliuskerk. Er is ook lokgeluid afgespeeld, Gierzwaluwenbulletin 2015-2 p. 11.

11.    0 - 4 - 4. In 2012 werden bij de renovatie van de "Finse School", Kamerlingh Onnesstraat 1, vier neststenen in de schoorsteen geplaatst. Twee jaar later waren ze bezet.  Filmpje met invliegers van Hans van Paddenburg en artikeltje in Gierzwaluwenbulletin 2013-1, p. 13.

12.   0 - 5 - 200 . In de nieuwbouw op het terrein "De Wagenwerkplaats"

aan het Piet Mondriaanplein nabij het NS-spoor zitten sinds 2021 in de kopgevels  ca. 200 gierzwaluwneststenen ingemetseld. Volgens camera-exploitant Hans Willemsen (voorheen van camerakolonie in Haarlem) zijn "meerdere stenen bezet" (2023) maar nog niet in de cameranesten. 

- Interview met Hans Willemsen maart 2024 in Stad Amersfoort.

13.   0 - 6 - 10 . Project  'd' Oranjeboom, Leusderweg 43-49. Nieuwbouw met 10 neststenen sinds 2019. De eerste raakte direct in 2019 al bezet en in 2025 werden er 6 bezet gezien, zie waarneming 23-7.

14.   * 10 - ? - 50. In de wijk Schuilenburg gaan volgens onderzoeker Viridis in 2020 rond de Juliettestraat 10 gierzwaluwnesten verloren bij renovatie van 116 woningen door woningbedrijf Vesteda. Ter compensatie worden op zes kopgevels, nabij de gevonden nesten, 50 neststenen aangebracht in groepen van 3-6 per gevel. Zie Ontheffing Wnb 19-3-2020.

15.   * 1 - ? - 5. Bij renovatie aan de Geldersestraat gaat in 2022 een nest verloren op nr. 32. Ter compensatie moeten zo dicht mogelijk bij het gevonden nest vijf gierzwaluw neststenen worden aangebracht. Ontheffing Wnb 20-1-'22.

17-3-2026

16.   * 10 - 1 - 50. Permanente neststenen

Door renovatie in het Vermeerkwartier rond de Ruijsdaelstraat (kavel 1451) gaan (mogelijk) 10 gierzwaluwnesten verloren.

De tijdelijke kasten (10 stuks 5in1 combikasten van Unitura) en 50 permanente neststenen worden verdeeld over 10 kopgevels, waaronder eentje op het zuidwesten omdat daar een nest zat. Op Ruysdaelstraat 11 is te zien (streetview aug. '24) dat de tijdelijke kasten inmiddels door permanente neststenen zijn vervangen. Andere kastadressen zijn niet zichtbaar of met een te oud beeld.

De bezetting moest van '23 t/m '25 gemonitord worden omdat het gaat om 10 of meer nestverliezen en moet in de NDFF gepubliceerd worden (p. 11-12). Daar vond ik alleen twee meldingen op 7-7-'25 met omschrijving "bezoek waarschijnlijke nestplaats" op de adressen met vijf neststenen Ruysdaelstraat 18 en van Ostadeplein 24, gedaan door Bureau Schenkeveld.  Bron: Nationale Databank Flora en Fauna. Waarnemingen NDFF. Geraadpleegd op 19-02-2026.

Bij navraag blijkt dat er in 2025 (op 7-7) voor het eerst een bezette kast werd gevonden op Ruijsdaelstraat 18. DE 50 tijdelijke kasten zijn dus niet benut. Aan de monitoring werd volgens de provincie onvoldoende tijd besteed. Er werd in 2025 slechts een avond met twee personen gezocht, terwijl het wijkje 9 nogal verspreide bouwblokken heeft. De monitoring moet daarom in 2026 en 2027 alsnog volledig worden gedaan. In '23-'25 werd wel gezien dat er zeven 'oude' nestplekken achter loodslabben 'vermoedelijk' weer in gebruik zijn genomen. In de rapportage wordt geconcludeerd dat "er geen aanwijzingen zijn dat de geschiktheid van de bebouwing voor gierzwaluwen is afgenomen'.

Ontheffing Wnb 20-7-'23. "In Amersfoort is sprake van gunstige staat van instandhouding met een broedpopulatie van ca. 600 exemplaren". (waarschijnlijk worden broedparen bedoeld).

6-10-'25

17. 0 - 4 - 20. In 2025 waren 4 van de 20 kasten aan het Stationsgebouw (zuidzijde) bezet, zie waarneming 23-7. Zichtbaar vanaf spoor 1 en 6.

6-10-'25

18.   0 - 21 - 28. Van de 28 neststenen aan het KPN-gebouw Stationsstraat waren er in 2025 21 bezet. Zie

waarneming 23-7-'25.

6-10-'25

19.     0 - 4 - 30. In 'Brouwershof' aan de Stationsstraat waren in 2025 4 van de 30 in 2006 ''onzichtbaar' ingemetselde neststenen bezet. Zie waarneming 23-7.

6-10-'25

20.   0 - 3 - 4. Op de hoek van Bergstraat-Leusderweg waren in 2025 3 van de 4 neststenen bezet. Zie waarneming.

6-10-'25

21.   0 - 3 - 6. Op Leusderweg 276 waren in 2025 drie van de zes houten nestkasten aan een woonhuis bezet. Waarneming 23-7-'25.

6-10-'25

22.   0 - 7 - 11 Aan vijf woningen aan de Buys Ballotstraat waren in 2025 7 van de 11 nestkasten bezet. Ook melding van Hans van Paddenburgh op waarneming.nl per 23-7-'25.

6-10-'25

23.    0 - 2 - 6. Aan een hoog gebouw aan de Vlasakkerweg waren in 2025 twee van de zes neststenen bezet. Waarneming 14-7.

6-10-'25

24.    0 - ? - 149. Diverse projecten uit "Bouwprojecten gierzwaluwen in Amersfoort", door Marjo van der Lely, 2009.

Het betreft allemaal nieuwbouwprojecten met neststenen. In het boekje aangeduid als:

Patria, Spoorstraat 1999 (4), Columbusweg appart. 2000 (4), Observant, app. Spoorstraat2002 (8), Meridiaancollege, Parelhoenstr. 2002 (12), De Plantage / Rialto, Friesestraat, 2005 (30), La Balise, Nieuwland, 2006 (55), Achter de Arnhemse Poortwal, winkels, 2006 (9), Amor Forte, Mondriaanlaan, 2007 (12), Weltevreden Leusderweg, 2008 (15).

6-10-'25

25.     0 - ? - 114. De eerste neststenen van Amersfoort werden in 1995 in nieuwbouwwijk Nieuwland, Stadskwartier aangebracht bij een duurzaam wonenproject van Latei. Hoe zou het er mee gaan na 30 jaar ?

30-11-'25

26.    0 - 0 - 10.

Sinds 2023 hangen in de wijk Vathorst 10 nestkasten op Straat van Dover 97 aan voor- en achterkant van de woning. Tot en met 2025 geen bezetting, wel soms een 'zoeker' aanklampend. In de directe omgeving ook geen nesten.

26-2-'26

27.     0 - 5 - 153

In de nieuwbouwstraat Balatonmeer, wijk Vathorst, nieuwbouw 2009, zijn 24 woningen voorzien van drie neststenen in de kopgevel aan de voor- en achterkant, waarvan de helft, 72 stuks, op het zuiden.  Aan de Straat van Corsica ook nog 7 gevels met elk drie stuks, waarvan zes kasten op west.

De eerste bezetmeldingen dateren van 4-7-2018 op nr. 37 en 25. Daarna ook nog drie andere kasten bezet gemeld in 2019 en 2021, zie bezet Vathorst-Hooglanderveen op waarneming.nl.

26-2-'26

28.     0 - ? - 24

Aan de Prattenburgseberg in Vathorst, nieuwbouw 2002, zitten op zes adressen vier neststenen in de kopgevels.

26-2-'26

29.     0 - 1 - 5

Op Luttenberg 37, nieuwbouw 2002, in Vathorst wordt in 2019 op waarneming.nl een van de vijf neststenen in de kopgevel bezet gemeld.

26-2-'26

30.     0 - ? - 10

Tegenover Luttenberg 37 op nr. 60 zitten in de kopgevel 10 neststenen, maar daarvan zijn er 6 onbruikbaar voor de gierzwaluw omdat de plug met het vlieggat er is uitgevallen. De opening is nu veel te groot.

Gebeurt op meer plaatsen, zie b.v. de 12 stenen aan de Geulhemmerberg in Vathorst waar van 9 van de 12 kasten het vlieggat is uitgevallen op Google-streetview, 2018. Zie ook  Gierzwaluwenbulletin 2012-2-p. 13 voor die pluggen.

26-2-'26

31.     0 - 1 - 10

Van de elk vijf neststenen op de kopgevels van Grote Ploelsak 1 en 16, nieuwbouw 1998, wordt op 6 juli 2019 de linker op nr. 1 bezet gemeld op waarneming.nl

27-2-'26

32.     0 - 1 - 6

Zes 'onzichtbaar' ingemetselde neststenen op kopgevel Weltevreden 98. Op 18-6-2019 wordt er op waarneming.nl eentje bezet gemeld. Onder 5 van de 6 stenen zijn poepstrepen te zien, zie G-streetview aug. 2024. Meer bezet of zijn dat spreeuwen?

26-2-'26

33.     0 - ? - 18

Aan de Baak van Petten 11-43 (Nieuwbouw 2012, Vathorst-De Laak) zitten totaal 18 neststenen, hier en daar, twee per gevel.

Amstelveen

De vogelwerkgroep houdt o.l.v. Marleen Andriessen al sinds 1996 de bezetting bij van 56 neststenen, verdeeld over acht kopgevels nabij het Wilhelminaplein en sinds 2005 van 52 neststenen onder de dakgoten aan de St. Josephlaan. In 2023 was 65% bezet. Zie een artikeltje erover in Gierzwaluwenbulletin 2013-1 p. 15.

1. Wilhelminaplein      0 - 17 - 56

De 57 neststenen zitten er al sinds 1983, deels aan de Talmastraat en aan de Katerstraat. Tot 2005 waren er steeds rond de 50 van bezet maar daarna kelderde de belangstelling door nog steeds onbekende oorzaak tot een dieptepunt van slechts vijf stuks in 2013. In 2019 en 2020 was er eindelijk weer een opleving naar 15 paartjes, toen een terugval in 2021 naar 11, maar in '22-'23 zijn het er weer 16.

In 1996 zijn alle kasten schoongemaakt waarbij vooral veel huismusnestmateriaal werd verwijderd. In 2008 zijn alle kasten gecontroleerd waarbij opviel dat er nauwelijks nestmateriaal aanwezig was. In 2013 zijn 23 van de 56 neststenen opnieuw van binnen gecontroleerd. Er werd geen zichtbare oorzaak van onderbezetting gevonden.

Bezettingsverloop twee neststeenkolonies in Amstelveen.

2. St. Josephlaan      0 - 49 - 52

De bezetting van de 52 stenen nam sinds de ingebruikname in 2005 (34 bezet) gestaag toe tot 51 in 2020. Maar in 2021 en 2022 een dip terug naar 44. In 2023 weer toename naar 49.

De sperwer

Er werd in 2021 argwanend gekeken naar de activiteiten van een sperwer die het had gemunt op uitvliegende vogels. Het vrouwtje wacht ze op in de dakgoot en jaagt er achterna als ze uitvliegen. Er werden plukresten (vleugels) in de buurttuinen gevonden. De vogel was volgens de waarnemers zeer waarschijnlijk verantwoordelijk voor afname van de bezetting in beide kolonies. In 2022 is er geen sperweractiviteit waargenomen en totaal dus een toename met zes bezette nesten. Al met al best een indrukwekkend resultaat met ca. 2.600 uitgevlogen jongen (gemiddeld 1,8 per broedsel) sinds de start van de kolonies.

Amsterdam

In Amsterdam is al sinds 1993 een vruchtbare gierzwaluwwerkgroep werkzaam die ontzettend veel projecten heeft gerealiseerd.  In 2003 schetste Gerard Schuitemaker de stand van zaken in Gierzwaluwbulletin 2004-1 p. 7-8. Het bleek toen dat er nagenoeg niets bekend was over de bezetting. Daar werd wel naar gevraagd, o.a. door gebouweigenaren die willen weten wat het nut is van het metselwerk. Men nam zich voor om meer te gaan monitoren.

De gemeente Amsterdam boekt ook eerste resultaten met het verplicht aanbrengen van nestgelegenheden voor stadsvogels in de nieuwbouw.

In de nieuwbouw in het oostelijk havengebied en op IJburg zijn ruim 800 neststenen ingemetseld voor huismussen en gierzwaluwen. Maar net als in Amersfoort in de wijk Vathorst ging het daarbij om veel Schweglerkasten waarvan het uitneembare front met opening losraakte. Nestenzoeker Gert de Jong vond op IJburg vooral veel huismussen en spreeuwen in de neststenen maar in 2016 ook de eerste gierzwaluwbroedsels (Diemerparklaan). In 2021, tijdens een buurtbezoek met stadsecoloog Anneke Brouwer werden er vijf gevonden aan de Duarte Pechecostraat, zie bericht en filmpje van 17 juli bij NH-Nieuws.nl .

Op de Amsterdamse gierzwaluwkaart staan voor 2022 een stuk of 15 bezette neststenen vermeld, voornamelijk aan de Panama- en Ertskade en een paar op het KNSM- en Borneo-eiland.

In 2017 broedde 8% van het Amsterdamse broedbestand in nestkasten/neststenen wat inmiddels ongeveer is verdubbeld volgens mededeling van Gert de Jong in nov. 2023. In Utrecht was dat percentage in 2025 ca. 6%,  zie kunstnestbezetting Utrecht 2018-2025. In Amersfoort zou dat in 2017 (SMP-onderzoek) maar liefst 25% zijn geweest!

Hier een schets van het begin van de bescherming in Amsterdam in 1973 en de stad van zaken in 2000:

Het Vogeljaar 2000 nr. 3.

10 gierzwaluwkasten op het Java-eiland, Sumatrakade 1515.

Bovenin een huismuskast.

1.   0 - 0 - 10. De 10 nestkasten hangen er sinds 2019 en zijn t/m 2023 nog niet bezet volgens de gierzwaluwatlas van Amsterdam en twee omwonenden.

De kade is ruim een kilometer lang met een  front van 6-7 lagen hoogbouw op het noorden, maar dit zijn de enige kasten. Ook geen inbouwstenen.

2.   0 - 16 - 32. In de Amsterdamse Oranjekerk (2e van der Helststraat 1-3) zijn in 1999 32 observatiekasten (met camerabewaking) in de vier zijden van de galmgaten geplaatst. Er is t/m 2002 lokgeluid afgespeeld. In de nabije omgeving waren toendertijd diverse broedplaatsen maar waarschijnlijk niet in de kerk zelf. In 2003 werd het eerste broedgeval vastgesteld en dat nam geleidelijk toe tot een stuk of 16 in 2022. Ook nu wordt er in naburige panden nog genesteld. (mededelingen Gert de Jong, 27 nov. '23). Gierzwaluwenbulletin 2004-1 p.12.

3.   0 - ? - 30. In 2010 zijn bij de nieuwbouw van het DeLaMar theater aan de Marnixstraat 30 neststenen ingemetseld. In het pand ernaast huist nog steeds (2022) een kolonie gierzwaluwen. Gierzwaluwenbulletin 2011-1 p. 7 en 9.

4.   5 - ? - 17. In 2013 zijn bij renovatie van het Wilhelmina Gasthuis aan de 1e Helmerstraat 17 nestkasten opgehangen door de Amsterdamse gierzwaluwwerkgroep. Volgens mij hangen er in mei '24 nog maar vier, G-streetview.

5.   0 - ? - 20.

In 2017 is een portiekflat van 4-hoog aan de Lieven Keersemakerstraat door Dura Vermeer gerenoveerd onder gedragscode NOM-keur (Nul Op de Meter). De code schrijft voor dat er per woning drie nestruimtes voor huismus en gierzwaluw aangebracht moeten worden, ongeacht of deze vogels er broedden of niet. In een afdak langs de bovenrand aan voor- en achterkant vind ik op G-streetview totaal ca. 20 openingen.

De bedoeling was om totaal 156 woningen zo te renoveren maar de rechter oordeelde dat de voorspelde woonlasten voor de bewoners niet juist waren, zodat de renovatie volgens NOM-keur tot deze 16 woningen beperkt bleef.

De NOM-keur regeling (gedragscode "Natuurinclusief renoveren") schrijft voor dat er per woning drie nestruimtes voor huismus / gierzwaluw aangebracht moeten worden, ongeacht of deze vogels er broedden of niet. De NOM-keur regeling (gedragscode natuurinclusief renoveren) is sinds 2022 buiten werking gesteld na bezwaren van vleermuis- en huismusbeschermers.  Op de website over deze gedragscode staat een lijst met 24 gerealiseerde NOM-keur projecten met totaal 1.587 gerenoveerde woningen.

1-10-'25

6.   0 - 1 - 1.

In de Anjeliersstraat , ongeveer nr. 38-40, hing sinds 2010 een nestkast die pas in 2023 voor het eerst bezet raakte. Niet bekend of er meer kasten hangen.

Zie waarneming 13-5-'23.

15-10-'25

7.   6 - ? - 0 Behoud van oude nestplaatsen op dak

Door renovatie gaan aan de Laan van Vlaanderen 89-99 zes gierzwaluwnesten verloren. Na de renovatie (o.a. dakisolatie) worden de daken op dezelfde nestplaatsen toegankelijk gehouden door 3 cm ruimte te laten tussen muur en kantpan en op de dakisolatie wordt "gripgaas" aangebracht. Ontheffing Wnb 28-2-'24

17-10-'25

8.   1 - ? - 6. Tijdelijke kasten

9.   0 - ? - 12. Permanente openingen in dakgootbak

In april '22 zijn elk 3 'tijdelijke' nestkasten geplaatst aan Tugelaweg 63 en  Spitskopstraat 2. In mei '24 hangen ze er nog. Bij de renovatie worden als permanente voorzieningen 12 openingen in de gootbak aan de achterkant van Retiefstraat 228/238 gemaakt. Ontheffing Wnb 28-10-'22.

18-10-'25

10.    0 - ? - 15.

Bij renovatie buiten het broedseizoen aan de Wittenstraat zijn tijdelijk drie gierzwaluwnesten onbruikbaar. Er wordt voor gezorgd dat deze nesten ook na de renovatie weer beschikbaar zijn. Aanvullend zijn er 15 houten kasten in groepen van vijf geplaatst aan de gevel van de Wittenstraat 119, 123 en 125, mooi te zien op G-streetview mei '24. Ontheffing: "Uit voorzorg zijn er alternatieve nestplaatsen gerealiseerd, deze alternatieve nestplaatsen dienen als permanent te worden beschouwd". Ontheffing 20-9-'24.

18-10-'25

11.    1 - ? - 9.

Door sloop en renovatie gaat aan en rond de Akbarstraat een gierzwaluwnest verloren. Buiten het werkgebied worden zes "tijdelijke" kasten aangebracht (streetview ziet ze nog niet) en in de nieuwbouw komt op drie kopgevels elk een neststeen. Ontheffing Wnb 29-7-'24.

29-10-'25

12.    0 - ? - 9.

Door sloop, renovatie en nieuwbouw door woningstichting Rochdale aan Schaapherderstraat e.o. gaat een gierzwaluwnest verloren. Dit wordt eerst voor het begin van de sloop gecompenseerd met 6 permanente nestkasten aan de Lauernessestraat, buiten het plangebied op 200 m. van het gevonden nest, en daarna nog met 3 neststenen in de nieuwbouw. Ontheffing Wnb 29-7-'24.

14-11-'25

13.    *  25 - ? - 860

Door renovatie door woningstichting Ymere van ca. 500 woningen in de van der Pekbuurt, Amsterdam-Noord, gaan o.a. 25 gierzwaluwnesten verloren onder dakpannen maar vooral in dakgootbekistingen, o.a. aan Ganzebloemstraat 13 (5) en 23 (3),  Dovenetelstraat 22 (4) en 11 (2). Ze gaan meestal bij de ruimte naast de invoer van de regenpijp naar binnen. Zie foto nestingang Dovenetelstraat uit de gierzwaluwatlas Amsterdam.

Er wordt buiten het broedseizoen gewerkt, maar als dat niet mogelijk is worden de gierzwaluwnesten vooraf onbruikbaar gemaakt (voorschrift 12, 13).

Permanente broedgelegenheden worden gemaakt met vlieggaten in de dakgootbekisting (voorschrift 17, voor-, zij- en achterkant?).Het aantal dakgootopeningen heb ik als volgt geschat: er worden ca. 500 woningen gerenoveerd waarbij per twee meter dakgoot een opening gemaakt moet worden. Bij geschat 8 m. goot per woning (voor- en achterkant) dus 4 gaten per woning,  x 500 = 2.000 totaal.  3/7e van de openingen, dus 860 openingen moeten geschikt zijn voor de gierzwaluw. (4/7e van de openingen is alleen geschikt voor vleermuizen).

De verdwenen nesten zitten in maar twee kleine clusters van het renovatiegebied (omgeving Dovenetelstraat en Heimansweg) zodat alle compensatie niet in de directe omgeving mogelijk is.

Alle woningen zijn van hetzelfde type met rondom dakgootbekisting en overstekken aan kopgevels, zie b.v. G-streetview april '23, Dovenetelstraat 22 waar volgens het onderzoek 4 gierzwaluwnesten zitten.

Bij de voorzieningen moet van 15 april tot 15 juli lokgeluid worden afgespeeld (alleen 1e jaar?).  Het doel is om ook in straten waar nog niet gebroed wordt het nestelen op gang te helpen. Er moet op bezetting gecontroleerd worden en verslag over worden gedaan (voorschriften 18-22). Als een opening bezet raakt moet het geluid worden gestopt.

Omgevingsvergunning. F. en F.- act. 7-11-'25.

Er kan nog t/m 20 december 2025 bezwaar worden gemaakt, zie voor info de Bekendmaking van het besluit, 13-11-'25.

In Utrecht is in '19-'24 een vergelijkbare oplossing in de Bloemenbuurt gerealiseerd met twee openingen in het overstek van alle dakkapellen. Dat resulteerde in 634 nestplekken (zonder lokgeluid) ter compensatie van ca. 32 verdwenen nesten. Tot en met 2025 zijn er nog geen bezettingen geconstateerd (wel een paar met een huismus) en resteert er mogelijk maar een enkel broedgeval op een 'natuurlijke' plek van een pand dat niet gerenoveerd werd.  Zie monitoringsverslag Utrecht-Bloemenbuurt.

22-11-'25

14.    *  4 - ? - 12

Renovatie noodzaakte tot het plaatsen van12 neststenen aan de Akkerwindeweg 119-125 en Heggerankweg 129-133.

Omg. verg. Fora en Fauna act. 9-7-'24.

26-11-'25

15.     0 - ? - 159

Een werkgroep van Comité "Groene Buurten" heeft in '22-'23 totaal 159 nestkasten bij particulieren in de Pijp en de Rivierenbuurt opgehangen. Ze kwamen terecht in de

Lutmastraat, Saffierstraat, Uiterwaardenstraat, Dongestraat, Josef Isräelskade, Vincent van Goghstraat, Bernissestraat, Ablasstraat, Roerstraat, Rustenburgerstraat, President Kennedylaan en de Henrick de Keijserstraat.

Bericht Groene Buurten, 10-8-'23.

19-12-'25

16.    * 4 - ? - 12

Het verlies door renovatie van 4 nesten aan de Heggerankweg 21-27 en Akkerwindeweg 4 wordt met 12 neststenen opgevangen.

Omgevingsverg. FF-activiteit 24-7-'24.

20-12-'25

17.    2 - 4 - 6

Naar aanleiding van geconstateerde renovatie aan voor- en achterkant aan en nabij Haarlemmerdijk 144 zijn op initiatief van bewoners 6 nestkasten aan de achterkant geplaatst en 4 aan de voorkant. Zie  Gierzwaluwenbulletin november 2019. Die 4 kan ik op streetview niet vinden, de vier bezette (van de  zes) staan op de

Gierzwaluwatlas van Amsterdam.

16-1-'26

18.     ? - ? - 60

In een aantal grote flats op het WGL-terrein (o.a. Waterkersweg en van Hallstraat) zijn al in de jaren '90 totaal 60 neststenen ingemetseld. Al in 2010 ontbraken er vier vlieggaten aan de van Hallstraat, zie G-streetview mei '24. Minstens twee stenen zijn door klimop onbereikbaar geworden. Bij een paar stenen zien we mussen in het vlieggat.

Sovon deed o.a. hier onderzoek naar de effecten van renovatie op de huiszwaluwkolonie. Ze bleken in het algemeen meer belangstelling te hebben voor de gierzwaluwkasten dan voor de huismuskasten (met kleiner, rond vlieggat), zie  Effectiviteit van maatregelen voor de huismus (p.53).  Over de bezetting door gierzwaluwen wordt niets vermeld.

15-6-'26

19.     1 - ? - 3 Kasten aan Kuiperstraat 5

20.     0 - ? - 3 Neststenen aan Kuiperstraat 17-19.

Door renovatie aan Kuiperstraat 17-19 gaat een gierzwaluwnest op nr. 17 verloren.

De verleende Omgevingsvergunning Flora en Fauna activiteit van 6 juni 2026 voor dat ene nest beslaat 15 pagina's.

18-7-'26

21.     0 - 5 - 18 Neststenen Eva Besnyostraat (IJburg)

Aan de kopgevel van een groot appartementengebouw zijn in 2009 18 neststenen ingemetseld. Op 17 juli '26 worden er op waarneming.nl vijf bezet gemeld op de  2e, 3e, 4e en 6e (2) verdieping. Zie vijf bezette neststenen op IJburg.

Gierzwaluwatlas van Amsterdam

Gert de Jong en collega's zoeken in opdracht van de gemeente Amsterdam al sinds 2013 naar gierzwaluwnesten in de gemeente.

Als je weet hoeveel tijd het kost om gierzwaluwnesten te vinden en nestbezettingen te controleren kun je je alleen maar verbazen over de gigantische omvang van het gedocumenteerde Amsterdamse gierzwaluwenbestand. Alle vondsten worden tot in detail toegankelijk gemaakt op: gierzwaluwbroedplaatsenkaart Amsterdam.  Als er bij "voorziening" een "ja" staat gaat het om een nestkast of neststeen. Na vijf jaar worden tellingen herhaald.

In 2018 verscheen het verslag over het onderzoek in 2013-2017 in Amsterdam, Amstelveen en Diemen.

In stadsdeel Centrum vond de Jong in 2013 301 nesten en bij controle in 2017 werden dat er door betere methodiek en opgedane ervaring 450.  Het broedbestand is in het centrum in 2017 ongeveer gestabiliseerd na sterke afname sinds de jaren '70. Maar dat zegt waarschijnlijk weinig of niets over de ontwikkeling in de andere stadsdelen.

Er werden in 2017 2.031 broedplaatsen gevonden en het totaal aantal wordt geschat op 2.600. In 1973 werd door anderen een aantal van "heel erg ongeveer" 4.500 geschat. De onderzoekers schatten / berekenen dat de totale populatie sinds de jaren '70 ongeveer gehalveerd is bij een sterke afname in vooroorlogse buurten van lokaal wel 75% en een lichte toename in ring '20-'40 en naoorlogse wijken. Er wordt nu ook gebroed in de Bijlmer en in neststenen in de nieuwbouw op IJburg.

- Inventarisatie gierzwaluwbroedplaatsen Amsterdam, Amstelveen, Diemen, de Jong en Wonders, 2013-2017

- Podcast, Gert de Jong met Vogelbescherming op nestenzoektocht, 14 okt 2021

- Onderzoeker Gert de Jong bij Vroege Vogels 15-7-2018 (minuut 59 tot 1 u. 9 min.)

- Filmpje van Salto.tv  (9 min) met o.a. onderzoeker Gert de Jong en Margreet Bloemers (WGA) op zoek naar Amsterdamse nesten in Oud-West.

Gierzwaluwkolonies in 2016 in Amsterdam Zuidoost (Bijlmer)

Onderzoek 1994

In 1994 is al eens een zoektocht gedaan naar nesten in Amsterdam. In 12 stadsdelen werden op 493 adressen 1.542 nesten gevonden. Maar ik heb wat twijfels bij dat aantal omdat er mogelijk ook "invliegpogingen" als nest werden geteld (p.125). Dat zijn dan misschien aanhakende 'bangers' die een nest zoeken. Een nest is alleen een nest als er een gierzwaluw naar binnen gaat of uitvliegt. Zie verslag van Guido Keijl in Limosa 2004, p. 121-135. Hier zijn waarnemingen die in 1994 werden ingevoerd op waarneming.nl (350 stuks, allemaal met code "waarschijnlijke nestplaats"). Zie locaties op kaartje. Daaronder veel met aantekening "aanvliegend, rondvliegend, gierend groepje, laag gierend, duikend in binnentuin" e.d. Ook tweemaal een invliegend jong !!  Opmerkelijk ook: "op slechts 49 adressen zijn 10 of meer invliegende vogels gezien". Meer dan tien is nu in ieder geval erg zeldzaam, lijkt mij.

Oudste, gedocumenteerde waarneming van een gierzwaluw in 1670, op een schilderij, iets onder de linker vleugelpunt van de grote boerenzwaluw:  waarneming.nl - 1e Amsterdamse gierzwaluw 1670.

Zie Ruud Vlek, Amsterdamse Vogelhistorie 1285-1999.pdf , p. 28-29. (Speciale aflevering van De Gierzwaluw, kwartaaltijdschrift van Vogelwerkgroep Amsterdam, jaargang 38, december 2000)

De stad van zaken van de Amsterdamse gierzwaluw rond 2000:

Jan Maarten Fiedeldij Dop, Het Vogeljaar 2000 nr. 3.

Karel Knip in Amsterdam noteert al sinds 1973 de dag dat hij de eerste gierzwaluw ziet maar het gaat volgens hem nu zo slecht dat het lijkt alsof ze steeds later aankomen. Zie zijn artikel "Nog maar een handjevol" in NRC, 3-5-2023. En mijn pagina over fenologie van de 1e aankomst.

Andijk

29-10-'26

1. * ? - ? - 14 Nestkasten

Waarschijnlijk in verband met wijkrenovatie zijn aan de kopgevel van Sportlaan 14, voor augustus 2023, in twee rijtjes totaal 14 nestkasten geplaatst.

Anloo

Er zijn waarschijnlijk nog geen kunstnesten in boerderijendorp Anloo (Dr.) maar ik vond wel een fraaie beschrijving van hoe een vrouwtje Torenvalk in 1995 haar 6 jongen voert met gierzwaluwen die onder de dakgoten van de Magnuskerk broedden. Ze gaan naar binnen door ventilatiegaten (20 x 4 cm) in de planken onder de goten.  Er zouden toen wel 20 nesten zitten en ook nog een aantal onder dakpannen. Zie artikel in Drentse Vogels 8 (1995). Broeden ze er nog steeds? Op waarneming.nl werden nog geen bezette nesten gemeld.

Anna-Paulowna

16-10-'25

1. * 1 - ? - 6  'Tijdelijke' kasten

2.   * 0 - ? - 15 Permanente neststenen

Door renovatie van 34 woningen aan de Sportlaan en Burg. Mijnlieffstraat gaat een gierzwaluwnest verloren. Van de in maart 2021 geplaatste tijdelijke kasten zie ik er op streetview nog 6 hangen. Rest (nog steeds?) aan achterkanten volgens de tekening. De ontheffing schreef 54 tijdelijke kasten voor. Na de renovatie moeten de oorspronkelijke openingen onder dakranden weer beschikbaar zijn; 50 per woning. Toch zijn er in drie kopgevels totaal ook nog 15 (of 20?; een gevel is op streetview niet te zien) neststenen ingemetseld. Die zitten op de kop waardoor het vlieggat te hoog zit. Jonge vogels kunnen zo misschien niet uitvliegen.

Ontheffing Wnb, 16-3-'22.

Apeldoorn

Apeldoorn was in 2018 een van de vier Gelderse gemeenten (met Ede, Nijmegen en Lochem) waar een pilot werd gestart voor het opstellen van een Soortenmanagement plan. Daarin werd in 2019 vastgelegd dat er standaard wordt aangenomen dat er bij sloop en verbouw altijd nestplaatsen voor de gierzwaluw aanwezig zijn en dat er dus altijd voor nieuwe nestkasten of neststenen gezorgd moet worden.

Op deze gemeentepagina staat hoe men met de SMP-regelingen moet omgaan.

In 2018 zijn door ecoloog Regelink t.b.v. de opstelling van het SMP 515 broedplaatsen in de bebouwde kom gevonden maar de zoekinspanning was niet voldoende dekkend. Het totale aantal wordt geschat op ca. 1.000, zie SMP p. 28 en 69.

SMP Apeldoorn, Regelink en Arcadis, april 2019.

In 1977 werd het aantal broedparen in Apeldoorn en omliggende dorpen op 726 geschat.

Het Vogeljaar benadrukt met klem de noodzaak van meer inventarisaties waardoor "nog veel broedplaatsen behouden zouden kunnen worden, voordat het te laat is". Het Vogeljaar jrg. 29 nr. 2 - 1981 p. 92.

25-10-'25

1.   0 - 0 - 20 Neststenen bij winkelcentrum 't Fort

In 1993 zijn op de kop van vier woningblokken aan Linie rond het winkelcentrum o.a. totaal 20 blauwe neststenen ingemetseld. Ze raakten niet bezet en in 2018 is geprobeerd gierzwaluwen te lokken met geluid van soortgenoten. Gehoord het gesprek met de man van de KNVV-werkgroep die dit oppakte denk ik niet dat het gelukt is. Zie bericht Omroep Gld juni 2018.

2.   0 - ? - 900+. Er zijn in 2023 al meer dan 900 kunstnesten geplaatst.

29-6-'24

3.   0 - ? - 28. Aan De Sikkel 101-149 zijn in 2022 bij renovatie aan het appartementengebouw 8 (oostzijde) en 20 (noordzijde) 28 neststenen geplaatst. Ook voorzieningen voor huismussen en vleermuizen. Zichtbaar vanaf de Arnhemseweg.

Bewoners meldden op 29-6-2024 dat een aantal huismuskasten bezet is. Aan de overkant worden wel gierzwaluwen bij pannendaken gezien maar nog niet opgemerkt bij de neststenen.

Broedvogeltellingen in 1977

Verslag van 13 pagina's in Het Vogeljaar over broedvogeltellingen 1977 en 1978 in Apeldoorn e.o. Het aantal broedparen werd in 1977 geschat op 277. Het Vogeljaar benadrukt met klem de noodzaak van meer inventarisaties waardoor "nog veel broedplaatsen behouden zouden kunnen worden, voordat het te laat is". In 1982 werden 50 neststenen geplaatst.

- Het Vogeljaar jrg. 29 nr. 2 - 1981 p. 92.

- Het Vogeljaar, jrg. 30 nr. 4 - 1982 p. 216.

Appelscha

SMP

Appelscha ligt in de gemeente Ooststellingwerf waar sinds 2025 een Pre-Soortenmanagemenplan van kracht is. Daarin wordt geregeld hoe particuliere huiseigenaren om moeten gaan met gebouwbewonende soorten bij renovatie en verduurzaming.

Zie info in bericht van info in bericht van de gemeente.

Appingedam

22-10-'25

1.   * ? - ? - 30

Aan de Beukenlaan vond ik met streetview aan zes kopgevels van nieuwbouw woonblokken totaal 30 neststenen. Sinds 2023 of eerder. Achtergrond onbekend.

8-11-'25

2.   * 0 - ? - 3

Het pand Tolweg 8 wordt gesloopt en vervangen door nieuwbouw. Er zijn geen gierzwaluwen in het pand maar in het kader van de versterkingsoperatie is er sprake van een maatwerkpand (boerderij) waar standaard toch voorzieningen moeten worden getroffen. Er worden drie gierzwaluwdakpannen op het dak geplaatst.

Ontheffing 13-10-'25.

9-11-'25

3.   * 8 - ? - ?

Rients Faber, schrijver van "Gierzwaluw Max" woont en werkt in het Gouden Pand 1 met een kolonie gierzwaluwen. Het pand werd/wordt verbouwd maar de details zijn me nog niet bekend. Op G-streetview april '24 zijn geen kasten of andere voorzieningen te zien. Er is een vergunning voor het werk afgegeven, zie Goedkeuring ecologisch plan 26-3-'25.

Het moet een grote kolonie zijn. Tijdens een excursie in 2019 werd er op 22 juli een groep van 40-50 vogels boven het pand gezien.

Een fraai kinderboek met illustraties van Jan van Well. Alle kinderen uit groep 6 en 7 in Appingedam kregen het gratis.

Gierzwaluw Max wordt geboren in het monumentale huis op Gouden Pand 1 in Appingedam waar in ieder geval na 1972, toen het door brand nagenoeg volledig verwoest werd en herbouwd werd naar de situatie in 1836, een gierzwaluwkolonie huist.  De schrijver woont en werkt er ook en volgt in het boek de trektocht naar Mozambique en de terugkomst in Appingedam. Onderweg worden spannende avonturen beleefd, vinden er ontmoetingen plaats met andere vogelsoorten en komen de problemen met het Afrikaanse regenwoud aan de orde. De vader van Max wordt slachtoffer van de kat in de dakgoot. Bij terugkomst moet Max een nieuw plekje zien te vinden in een van de nestkasten van het pand dat vanwege aardbevingsschade gerenoveerd moet worden. In oktober 2024 ging ook in het echt het dak eraf. De leefwijze en de woningnood van de gierzwaluw is vaak tot in details mooi in het verhaal verwerkt. (foto van Eduard Harinck).

191 p. geïllustreerd, hard cover, okt. '23, € 18,95 incl. porto.

Bestellen: Uitgeverij Palmslag - Gierzwaluw Max

- Tijdlijn bouwhistorie en pandonderzoek Gouden Pand ihkv hersteloperatie

Versterkingsoperatie

Voor de versterkingsoperatie in het aardbevingsgebied in Groningen geldt een Soortmanagementplan (SMP) voor gebouwbewonende soorten (huismus, gierzwaluw, vleermuizen). Op basis daarvan is een generieke ontheffing van verboden verleend die weer wordt gebruikt voor het verlenen van een Omgevingsvergunning Flora- en Fauna activiteit. Die is dus voor Gouden Pand verleend.

- Hier staat informatie over de werking van een en ander.

Arcen, Li.

1.  0 - 26 - 41

update 22-6-'26

Harm en Gonnie Peeters hebben in hun pand met balkon op Schans 10a een schitterend uitzicht  op de Maas waar in de zomermaanden heel veel gierzwaluwen langsvliegen. In 2003 ontdekten ze dat er in de buurt veel gierzwaluwen doodgaan door hitte onder dakpannen. Ze besloten aan huis nestkasten te installeren. In 2004 kwamen de eerste drie beschikbaar. Het jaar daarop raakte de eerste al bezet en werd het eerste jong groot gebracht. Er zijn altijd zoekvogels in de buurt en geleidelijk werden de kasten uitgebreid en even geleidelijk raakten er vele bezet.

In 2026 zijn er 18 beschikbaar aan de Maaskant en 23 aan de straatzijde. Aan de overkant van de straat ligt een groot horecaterras waarvandaan de gasten met bewondering kijken naar de vliegkunsten van de langsscheurende zoekvogels en in- en uitvliegende broedvogels.

Harm zit er zo nu en dan om uitleg te geven en verwijst bij de kastingangen met een link naar mijn website:

Aan deze straatzijde waren er 16 bezet eind juni 2026. Aan de Maaskant is dat lastig te bepalen maar zeker wel een stuk of 10.

Specialiteit van Harm is het uitdokteren van ideale kastvormen en vooral het uiterlijk dat met steencoating beplakt mooi bij het metselwerk aansluit. Op de foto 5 kastingangen waarvan de bovenste vier elk jaar bezet zijn door gierzwaluwen en de onderste door een huismus.

Ook elders in het dorp werden diverse nestkastprojecten gerealiseerd. Harm deed vaak verslag van zijn ervaringen , o.a. van het eerste broedgeval in 2005 en van het kastontwerpen in Gierzwaluwenbulletin 2006 p. 10-11 en 13.

Bekijk hier de bezetmeldingen met  kastfoto's van Harm Peeters op waarneming.nl.

Arkel

16-11-'25

1.   * 1 - ? - 5 Neststenen

Door renovatie en verduurzaming aan de Dr. Dreeslaan 52-328 gaat een nest verloren dat wordt gecompenseerd met 5 neststenen, verdeeld over 5 kopgevels. Ontheffing Wnb 7-2-'24.

Arnhem

20-9-'25

1.   * 10 - ? - 22

Leden van de wijkgroep Groen van de wijk Paasberg/Wellestein hebben in 2024 nesten gezocht. Ze zagen dat het aantal  gierzwaluwen al jaren achteruit ging door renovaties aan daken. In februari '25 hebben ze op een viertal kopgevels aan de Jac. Perkstraat en de Da Costastraat  totaal 22 houtbeton kasten opgehangen. De gemeente en bewoners betaalden de kasten en de hoogwerker. Bij controles in 2025 werden giervluchten langs de kasten gezien en aan de Costastraat werd lokgeluid afgespeeld wat ook belangstelling genereerde. Men is optimistisch over bezetting in 2026.

29-9-'25

2.   * 9 - ? - 42. Tijdelijke kasten

3.   * 0 - ? - 50 . Permanente neststenen

In plan Groot Rijnwijk bij de Veilingstraat werden in 2021/2022 ? woningen en gebouwen gesloopt waarbij 14 gierzwaluwnesten verloren gingen. Ter mitigatie/compensatie werden volgens de ontheffingsvoorschriften in de nabijheid 42 gierzwaluwkasten opgehangen en moesten in 2019 in de nieuwbouw 50 neststenen worden ingemetseld.

Het is allemaal wat anders en/of vertraagd gelopen. Op G-streetview van mei '25 zien we op een braakliggend terrein twee huiszwaluwtillen (met zitstokjes bij het vlieggat!) met totaal 32 kasten. Aan een enkel resterend leegstaand gebouw hangen 15 huismus- en 6 gierzwaluwkasten.

Ontheffing Wnb 4 juli 2018.

30-9-'25

4. * 0 - 2 - 20

In de nieuwbouwwijk nabij (overkant Westervoortsedijk) (2023-2024) vond ik met G-streetview totaal 20 gierzwaluwvoorzieningen. Er zijn opbouw nestkasten aan het Gashouderplein 32 (8) en T.J. Witteroosstraat (3) en 9 'onzichtbaar' ingemetselde neststenen op van Oldenbarneveldstraat 98. In de ontheffing Wnb van het project Groot Rijnwijk hierboven wordt gemeld dat de "10-tallen permanente voorzieningen" in deze nieuwbouw nauwelijks benut worden en ook kunnen dienen voor mitigatie van project Groot Rijnwijk.

Zie Ontheffing Wnb Groot Rijnwijk 4 juli 2018, p. 10.

5.   * 38 - ? - 174

In de wijk Malburgen, Arnhem Zuid wordt al sinds 2002 grootscheeps gerenoveerd en werden diverse ontheffingen Wnb verleend voor het slopen van gierzwaluwnesten. Er werden tientallen gierzwaluwdakpannen geplaatst. Een grote kolonie in de Gelderse Rooslaan zou behouden zijn gebleven.

Voor de periode 2018-2022  is een traject vergund waarbij nog 38 gierzwaluwnesten verloren gaan. Na de renovatie worden in de diverse bouwblokken totaal 174 gierzwaluwvoorzieningen aangebracht. Het betreft gierzwaluwpannen (inclusief nestbakje !) en nestkasten.

In deze ontheffing Wnb 20-3-'19 is sprake van verlies van 21 nesten en compensatie met 99 tijdelijke en permanente nestkasten. (Nog niet uitgezocht of en hoe dit overlapt).

6.   0 - ? - 300. In de Vinex nieuwbouwwijk Schuytgraaf van "Arnhem in de Betuwe"  (7.500 woningen in 2028) wordt deels "natuurinclusief" gebouwd. Bij 300 woningen in de velden 3 en 23 worden voorzieningen voor gierzwaluwen, huismussen en vleermuizen ingebouwd, zie : bericht Inschuytgraaf.nl .

7.   7 - ? - 35. Door sloop (2018-2019) van 99 woningen in het wijkje "Eilandje Urk" (Buysstraat e.o.) door woningcorp. Vivare gaan volgens onderzoek van ecoloog Eco Tierra  7 gierzwaluwnesten verloren die volgens de ontheffing Wnb van 25 juli 2018 gecompenseerd moeten worden met 35 zichtbaar ingemetselde neststenen in de kopgevels van de nieuwbouw (eind 2019 gereed) , met een maximum van 7 per gevel en op minimaal 6 meter boven maaiveld.

In juni '25 is op G-streetview te zien dat er drie neststenen per kopgevel zijn geplaatst.

Ter 'overbrugging' van 2019, waarin geen nesten beschikbaar zijn, werden aan woningen in de omgeving 35 tijdelijke nestkasten opgehangen.

22-9-'25

8.     ? - ? - 352.

In de wijk Presikhaaf zijn in 2016 aan de van Speyk-, de van Kinsbergen- en de Dedelstraat totaal 88 woningen volgens NOM-keur gerenoveerd door bouwbedrijf Dura Vermeer. Elke woning kreeg 4 nestkasten onder de dakgoot, twee voor en twee achter. 

De helft is op zuidwest georiënteerd en wordt waarschijnlijk onvoldoende door de dakgoot beschermd. In 2023 gingen 5 woningen door brand verloren die in 2025 werden herbouwd, zie bericht corporatie Portaal.

De NOM-keur regeling (gedragscode "Natuurinclusief renoveren") schrijft voor dat er per woning drie nestruimtes voor huismus / gierzwaluw aangebracht moeten worden, ongeacht of deze vogels er broedden of niet. De NOM-keur regeling (gedragscode natuurinclusief renoveren) is sinds 2022 buiten werking gesteld na bezwaren van vleermuis- en huismusbeschermers.  Op de website over deze gedragscode staat een lijst met 24 gerealiseerde NOM-keur projecten met totaal 1.587 gerenoveerde woningen.

20-10-'25

9.     5 - ? - 25

Bij renovatie van 35 woningen door St. Volkshuisvesting Arnhem in vier woonblokken werd het verlies van 5 nesten in maart 2023 gecompenseerd met 25 neststenen in de kopgevels van Zeggepad 2 (6), Kroospad 1 en 2 (beiden 6 stuks) en Pijlkruidstraat 1 (7). Ontheffing Wnb 5-12-'22.

20-10-'25

10.     1 - ? - 5 Permanente neststenen

Er gaat een nest verloren bij de renovatie van woningen aan de Noord en Zuidstraat. In juni '22 werden er 5 tijdelijke kasten (Combi 6in1) geplaatst aan nr. 4. Op G-streetview mei '25 zien we dat de steigers nog rond nr. 4 staan, waar het gesloopte nest zat, en dat de tijdelijke Combikast er nog hangt. Mochten er broedvogels huizen dan kunnen die even niet bij hun nest als ze al waren aangekomen. De geplande neststenen zitten er ook op nr. 3 al in.

Natuurinclusief bouwen en renoveren

De gemeente Arnhem hanteert voor natuurinclusief bouwen en renoveren een puntensysteem dat in veel projecten en gebieden van kracht is en dan bij b.v. een omgevingsvergunning wordt gevoegd. Wie met gierzwaluwkasten punten wil scoren moet er minimaal vijf in een cluster plaatsen en verdient dan 5 punten. Met een formulier kun je zelf het benodigde en behaalde aantal punten berekenen. Zie: Klimaatadaptief en natuurinclusief bouwen.

Biodiversiteitsmonitoring 2021-2025

De gemeente Arnhem publiceerde januari 2025 het eerste verslag over de monitoring van de biodiversiteit in 15 representatieve delen van de gemeente, uitgevoerd door bureau Sweco in de jaren '21 t/m '25. De monitoring van de gierzwaluw is uiterst minimalistisch. Er wordt op twee avonden in een bepaald jaar op een vaste route 1,5 uur door een wijk gefietst en de laagvliegende groepjes geteld. In de wijk Malburgen b.v. (veel nestverlies door renovatie, zie project 5 hierboven) werden in 2021 twee groepjes van 7 vogels in de Margrietstraat en 4 in de Ratelaarstraat gespot. That's all. In de wijk Klarendal (zie project 8 hierboven) werden op vijf locaties in '21 totaal 36 vogels gezien. Over vijf jaar weer langsfietsen. Met wat beter weer bijvoorbeeld kan men er daar dan zomaar 72 treffen terwijl aan het echte broedbestand niets veranderd is. De gierzwaluw is dus met dit type onderzoek niet geschikt als indicator voor biodiversiteit en heeft er verder ook niets aan.

Rapportages in de 15 gebieden.

Assen

20-9-'25

1. * 6 - ? - 28  'Tijdelijke' kasten

2.   * 0 - 10 - 29. Permanente kasten

In Assen was woningcorporatie Actium in 2013 'vergeten' om bij te slopen woningen aan de Pelikaanstraat e.o. (Assen-Oost) onderzoek te doen naar de aanwezigheid van gierzwaluw en vleermuis (rtv Drenthe 9-4-2013). Die sloop werd 1,5 jaar uitgesteld, want ze zaten er wel degelijk. Voorjaar 2014 zijn tijdelijke nestkasten geplaatst, zie bericht rtv Drenthe aug. 2014. In okt '24 zijn er op G-streetview  totaal 28 tijdelijke nestkasten te vinden aan oudbouw op Pelikaanstraat 12, 16, 18 en 20 en Eiberstraat 16 (6 stuks, in juli '17 daar nog maar 3).

Na verlening van de ontheffing Wnb werd er in oktober en november 2014  gesloopt.

In de nieuwbouw Roerdompstraat okt '24 vond ik drie neststenen en drie kasten op nr. 4 en 3 opbouwkasten op nr. 8, 9 en 18. Op Reigerstraat 10 hangen 3 kasten, ook 3 op Eiberstraat 9 en 17 en 5 op nr. 9.

Helaas nog geen ontheffing of onderzoeksresultaat te vinden.

In april 2018 doet iemand in Drentse Vogels verslag van een onderzoek naar de aanwezigheid van huismus, spreeuw, kauw en ringmus rond de nieuwbouw, en vergeleek die met oudere wijken.. "Het is er een vreselijk dooie boel, geen vogel te vinden", zie zijn verslag: Drentse Vogels 2018-32 p. 7.

Het programma RoegTV van rtv Drenthe meldt in april 2022: "In Assen Oost, maar ook elders in Assen zit ieder jaar een mooi clubje gierzwaluwen. Dat komt mede omdat er kasten zijn opgehangen die voor mus en gierzwaluw geschikt zijn. Zo langzamerhand zijn alle geschikte nestplaatsen bezet en zou het heel nuttig zijn wat extra kasten op te hangen." Wie weet meer?

3.   0 - ? - 20. In de wijk Kloosterburen zijn in 2003 4 x 5 gierzwaluwdakpannen geplaatst, zie foto in bericht Gierwaluwenbulletin 2004-1 p. 10.

4.   0 - ? - 12. In cultureel centrum De Nieuwe Kolk zijn in 2013 twaalf neststenen voor gierzwaluwen in de toneeltoren ingemetseld.

SMP

De gemeente werkt ook aan de optelling van een Soortenmanagementplan. Verwacht wordt dat dit eind '25 gereed komt. Voorjaar '26 kan dan de "gebiedsgerichte omgevingsvergunning flora- en fauna-activiteit' op basis van dit plan afgegeven worden, zie SMP Assen. Adviseur EcoGroen deed het onderzoek in '24 en '25.

Assendelft

15-10-'25

1. * 1 - ? - 3  Door renovatiewerk van Stichting Parteon aan ca. 40 woningen aan de Meervlietstraat e.o. gaat een gierzwaluwnest op Meervlietstraat 1 verloren dat gecompenseerd wordt met drie inmetselstenen. Ook de oorspronkelijke nestingang moet behouden blijven door een spleet van 4 cm tussen muur en kantpan te handhaven.

Omgevingsvergunning F. en F.-activiteit 15-11-'24.

18-10-'25

2. * 4 - ? - 12  'Gierzwaluwtil' met 12 kasten

Door renovatie van een stolp op Dorpsstraat 475 gaan vier nesten verloren. Dit werd ca. maart 2024 gecompenseerd met de plaatsing van een soort gierzwaluwtil (combi 12in1 kast) in de top van een afgetopte boom in de voortuin.

Op G-streetview maart '23 is de boom nog intact.

Omgevingsverg. Fl.- en F.-act. 2-5-'24.

Austerlitz  

1.  ? - ? - 8. Op de kopse kant van woning Gramserweg 7 zijn voorjaar 2024 acht zichtbare neststenen ingemetseld (en een vleermuiskast) door de woningbouwcorporatie. Reden niet bekend; er werd niet gerenoveerd. De buren weten niet van plaatselijke broeders. Even verderop zijn aan twee panden huismus- en vleermuiskasten geplaatst.

2.     0 - ? - 18. Op het dak van het kerkje aan de Gramserweg - hoek Oude Postweg zijn in 2012, na een lezing van Vogelbescherming in 2011, 18 gierzwaluwdakpannen geplaatst. Negen op het noordwestelijke dak en negen op het zuidoostelijke dak. Een aantal is wel enige tijd bezet geweest volgens het kerkbestuur maar onbekend of dat nog zo is.

Op waarneming.nl staan totaal 12 gierzwaluwwaarnemingen in het dorp sinds 2004. De waarneming van Ben Koks in 2017 met de omschrijving '12 vogels in broedbiotoop' in de buurt van de neststenen op Gramserweg 7 is de enige die wijst op mogelijke broedgevallen in het dorp.

Avenhorn

1.  1 - ? - 3

In verband met renovattie in de buurt zijn in april '25 drie neststenen in de kopgevel van Het Veer 81 ingemetseld.

Omg. verg. Flora en Fauna act. 1-10-'24.

Axel

18 -11- 2025

1.    0 - 50 - 75. Aan de Bernhardstraat, Irenestraat en Singelweg 81 zijn aan zeven kopgevels totaal 20+20+5x7 = 75 nestkasten geplaatst. 39 stuks al rond 2000, na 2010 deels vervangen en uitgebreid tot 75 volgens G-streetview nov. 2024 en mei 2010. Natuurvereniging De Steltkluut controleert ze en meldt dat ze "stuk voor stuk" bezet zijn. Bij onderzoek in 2025 in het kader van het project hieronder (zie daar activiteitenplan p. 32) werden er 50 bezet gezien. Tijdens de hittegolf van begin juli '25 werden er 25 jongen onder de kasten gevonden die het niet overleefden, zie bericht zva-online. Details ontbreken nog en men reageerde nog niet op mijn vragen.

14-11-'25

2. *  9 - ? - 27 'Tijdelijke' opbouwkasten bij 'de buren'

3. *  0 - ? - 35 Opbouwkasten, Oosterstraat 68

4. *  0 - ? - 151 Inbouwkasten in overstekken

Bij de renovatie van o.a. de daken van Oosterstraat 68, 't Kasteeltje, door Woongoed Zeeuwsch-Vlaanderen, gaan 9 nesten verloren. Zeven zitten achter kantpannen en twee in twee van de 35 houten nestkasten die daar al vele jaren hangen. De kantpannesten gaan verloren en de kasten zijn te oud om als permanente compensatie te dienen. Op voorhand en voor de zekerheid (mochten de werkzaamheden vertragen tot na het begin van het broedseizoen '26) zijn in april '25 als 'tijdelijke compensatie' al 27 opbouwkasten op drie kopgevels aan het nabije pand De Welstede aan de Roosevelt- en Willem de Zwijgerlaan gehangen. In navolging van Kennisdocument Gierzwaluw moeten deze permanent blijven hangen.

De 35 houten kasten worden vervangen door 35 (of 27?) houtbetonnen opbouwkasten. Bovendien worden nog eens 151 'bovenwettelijke' inbouwkasten in de overstekken van het pand gebouwd, met vlieggat in de onderzijde. Een initiatief van de renoveerder. Volgens de vergunning 'dragen deze bij aan de geschiktheid van het gebouw voor de gierzwaluw". Totaal dus 213 kasten voor de compensatie van 9 verliezen. Het kan geen kwaad natuurlijk, behalve dat mensen na jaren leegstand zullen denken waar al die kasten  voor nodig waren. Axel denkt vooruit en is voor tientallen jaren voorzien van voldoende reservenesten. Slopers en renoveerders zouden (buiten  het broedseizoen) hun gang moeten kunnen gaan zonder extra compensatie, maar ja, Omgevingswet en jaarrond nestbescherming......

Bekendmaking vergunning, 12-11-'25.

Omgevingsvergunning FenF-act. , 5-11-'25.

Activiteitenplan 21-8-'25.

Baambrugge

27-4-'26

1.    ? - ? - 10

Aan de Witsen Baron Sraalmanstraat 9 en 11 (noordwest) zitten in de kopgevel elk 5 neststenen. Ook minstens 50 huismuskasten onder de dakgoten van de huizenblokken. Achtergrond onbekend.

Baarlo

17-7-'26

1.   2 - 9 - 9

Aan de Molenveldstraat 8 zijn in 2019 door de woningbouwvereniging 10 nestkasten opgehangen, nadat de bewoner daarom had gevraagd. Er zaten twee nesten achter de kantpannen en de spouw werd geïsoleerd. Eentje werd niet goed opgehangen zodat er nog 9 resteren. De twee kantpannesten werden overigens ook behouden door de nestruimtes voor het purren met een paar doeken vrij te houden. In 2026 waren alle 9 kasten bezet en ook de twee kantpannesten bleven bezet. 

De bewoner gaat eind 2026 verhuizen en vroeg me hoe de nestkasten behouden kunnen worden. Mij leek het goed dat de woningbouwvereniging in de huurovereenkomst met de nieuwe bewoners vastlegt dat de nestkasten niet verwijderd mogen worden. Ook bezette nestkasten zijn jaarrond wettelijk beschermd en mogen niet verstoord , laat staan verwijderd worden.

De kasten hangen aan de kopgevel op het noordoosten maar tijdens de hittegolf van eind juni '26 werd het ook daar toch te heet want er werden twee jongen onder de kasten gevonden die kennelijk de te hete kast waren ontvlucht. De bewoner zorgt nu bij hitte voor afkoeling met de tuinslang.

SMP

De gemeente Peel en Maas, waar Baarlo onder valt, is in 2026 begonnen met onderzoek voor de opstelling van een Soortenmanagementplan.

Baarn

24-9-'25

1.    1 - ? - 5

Lindenlaan 39, waar bureau Viridis een gierzwaluwnest vond, is gerenoveerd. 

Ter compensatie zijn vijf neststenen op de kopse kant ingemetseld. Zie Ontheffing Wnb mei '23, p. 13. Op G-streetview mei '24 is te zien dat het gelukt is.

2.    ? - ? - ?

Voor de professorenbuurt, rond de J.F. Kennedylaan, is in sept. '24 een ontheffing Wnb verleend voor de renovatie van een groot aantal woningen, waarbij o.a. gierzwaluwnesten verloren gaan, zie Ontheffing Wnb mei '24. Details nog onbekend.

SMP

De gemeente Baarn is gestart met de opstelling van een Soortenmanagementplan met als start een Pre-SMp voor particuliere huiseigenaren, zie Natuurvriendelijk isoleren in Baarn. In Baarn, Eembrugge en Lage Vuursche (klein overzichtelijk dorpje maar ik heb ze daar eind sept . '25 niet kunnen vinden) zijn nestkasten opgehangen.

Badhoevedorp

16-10-'25

  * 1 - ? - 10

Door renovatie door corporatie Ymere aan de Uiverstraat 4-60 gaat een gierzwaluwnest verloren. Dit wordt voorjaar 2024 gecompenseerd met 10 inbouw neststenen.

Ontheffing Wnb 13-10-'23.

Bad Nieuweschans

16-9-'26

1.   * 2 - ? - 6 'Tijdelijke' nestkasten

2.   * 0 - ? - 9 Permanente kasten in gevelbetimmering

Bij de dakrenovatie (binneisolatie en pannen vervangen) aan zes woningen aan de Ernst Casimirstraat 13, 24, 25, 27 en 33 en Rabenhauptstraat 23 gaan najaar 2026 2 nesten links en rechts bij het ondereinde van de kantpannenrij verloren op nr. 27. Er werden totaal 11 nesten in andere panden in de buurt gevonden.

Er wordt buiten het broedseizoen gewerkt maar toch moeten er nabij nr. 27 6 'tijdelijke' nestkasten worden geplaatst (in het activiteitplan, niet in de vergunning,  worden 6 verschillende voorlopige locaties aangegeven). Deze kasten moeten permanent beschikbaar blijven. Op het adres Casimirstraat 27 moet bovendien zo hoog mogelijk aan de gevel een gevelbetimmering met 9 kasten geplaatst worden. Zie tekening van voorbeeld gevelkasten van Unitura.

Omgevingsverg. F. en F. activiteit 10-9-'26.

Alle relevante documenten.

Bakel

 0 - 12 - 40.

"Enkele jaren voor 2002" zijn er 40 nestkasten model Roosendaal op de kopgevels van de Emmastraat opgehangen. In 2012 waren er 12 bezet.

 0 - 50 - 300

Het is een project van de vogelwerkgroep van IVN Gemert-Bakel. Ze hebben ongeveer 300 kasten in de kern van Bakel opgehangen en zijn in '23 -'24 bezig de oude houten kasten te vervangen door duurzame van hout-beton.

Dat er nog steeds kasten bezet zijn wordt wel bewezen met de foto's van mei 2023 op G-streetview. Op diverse posities vliegt er een gierzwaluw boven de straat en soms wel twee. Ik tel nu totaal 50 kasten; een aantal kasten model Voordorp is later bijgehangen of zijn vervangingen. Gierzwaluwenbulletin 2003-1 p. 11. De Vogelwerkgroep meldt 20-10-'23 dat zij de bezetting niet controleren maar hebben "de indruk dat ze goed bezet zijn" en in de Emmastraat en omgeving zou zelfs "90% bewoond" zijn.

Najaar 2025-voorjaar 2026 zijn er 100 nieuwe kasten bijgeplaatst of vervangen? Zie bericht gemeente Gemert-Bakel, 29-6-'26.

Bakkum

20-12-'25

  * 0 - ? - 13

Boven de hooiberg bij Eethuis Het Ruiterhuys, Jan Miessenlaan in Noord-Bakkum, zijn in 2019 13 nestkasten, gemaakt door leerlingen van een school in Castricum, geplaatst.

Gierzwaluwenbulletin mei 2019.

Bant

28-11-'25

1.   * 2 - ? - 10 Tijdelijke nestkasten

2.   * 0 - ? - 26 Permanente neststenen

Wegens sloop van woningen en twee nesten aan Lange Omgang 1-19 zijn in 2018? voorafgaand aan de sloop op Zuidakker 21-31 tijdelijk 10 kasten geplaatst (in juni '25 verdwenen).

De ontheffing Wnb bood de keus tussen minimaal 25 permanente neststenen in de nieuwbouw of nestelmogelijkheden achter kantpannen op de kopgevels mogelijk maken. Op  G-streetview juni '25 zien we dat het in 2020 elk 13 neststenen op de kopgevels van nr. 19a  (op het zuiden !) en 19e zijn geworden.

Ontheffing Wnb 25-3-'19.

Barendrecht

1.   * 3 - ? - 15. Door renovatie en sanering gingen aan de  Lek- en Merwedestraat in 2022 volgens ecoloog Blom Ecologie drie gierzwaluwnesten verloren. Ter compensatie werden op drie adressen (Merwedestr. 19 en Lekstr. 19 en 38) totaal 15 neststenen op de kopse kanten ingemetseld. In de ontheffing Wnb van 10-4-2020 wordt verder voorgeschreven (p. 4) dat de neststenen minimaal eenmaal per jaar buiten het broedseizoen op het goed functioneren gecontroleerd en beoordeeld moeten worden. Als ze niet meer functioneren moet dat hersteld worden.

7-11-'25

2.   * 14 - ? - 70. Tijdelijke kasten

3.   * 0 - ? - 70. Permanente neststenen

Het verlies van 14 nesten door sloop aan de Tromp- en De Ruyterstraat werd in okt. 2020 tijdelijk gecompenseerd met 70 nestkasten aan de gevels van twee scholen aan Evertsenstraat 16 en Camperstraat 1. Die zijn inmiddels mogelijk verwijderd (kan ze niet vinden op streetview).  In de nieuwbouw (in maart '25 nog gaande) komen 70 neststenen in de gevel. Ontheffing Wnb 17-1-'21.

11-11-'25

4.   * 4 - ? - 20.

Door renovatie in de Vogelwijk gingen 4 nesten verloren die worden gecompenseerd met 20 nestaksten. Er wordt buiten het seizoen gewerkt. Ontheffing: " In de permanente situatie worden 20 nestkasten, in vier clusters van vijf, van het type VivaraPro NK GZ 03 ingebouwd in de gevels van Rietgors 61 t/m 73, 82, Kievit 1 tot en met 7, Fazant 1 en Patrijs 16. In de directe omgeving van de huidige nesten bevinden zich daarnaast voldoende natuurlijke alternatieven. Hiermee worden er gedurende en na de werkzaamheden voldoende uitwijkmogelijkheden aangeboden ter compensatie voor hetgeen dat verloren gaat."

Op streetview maart '25 is niets te zien.

Ontheffing Wnb 16-11-'22.

Barneveld

14-10-'25

1. * 10 - ? - 54  'Tijdelijke' combi-6in1 kasten

2. * 0 - ? - 72. Permanente kasten in dakoverstek.

Woningstichting Barneveld heeft in 2022 een complex van 79 woningen rond de Hortenziastraat / Azaliastraat / Tulpenstraat gerenoveerd waarbij o.a. 10 gierzwaluwnesten verloren gingen.

Er werd tijdens het broedseizoen gewerkt, dus moeten de nestplaatsen vooraf ontoegankelijk gemaakt worden en moeten er ter gewenning een jaar van te voren 9 tijdelijke combikasten met elk 6 nestruimtes net buiten het  plangebied, maar binnen 200 meter van de verdwenen nestplaatsen worden aangebracht. Zinloze voorziening, voor aanwezige broedvogels; zolang de nesten beschikbaar zijn verkassen ze niet ! Om te bevorderen dat de kasten gevonden worden moeten er "passende geluiden op het juiste moment worden afgespeeld". Lokken naar tijdelijke kasten is echte pesterij!  Maar op G-streetview van mei '24 hangen ze er nog.

Als permanente voorziening worden in 36 dakoverstekken op de kop van de woonblokken totaal 72 nestruimtes gemaakt.

- Ontheffing Wnb 29-12-2021.

14-10-'25

3. * 4 - ? - 35  'Tijdelijke' kasten aan de kerk (20) en de Wilhelminastraat (15).

4. * 0 - ? - 96. "Duurzame verblijfplaatsen in de kopgevels".

Woningstichting Barneveld renoveerde een groot aantal woningen aan en nabij de Zwaluwstraat. Er moest "zo veel mogelijk" buiten  het broedseizoen van gierzwaluw (en huismus) gewerkt worden, maar als dat niet kan moeten de vier gevonden gierzwaluwnesten voor het seizoen onbruikbaar gemaakt worden. Er werden 4 'tijdelijke' combikasten 5in1 aan de kerk in de Schothorststraat geplaatst en ook "een aantal" aan de Wilhelminastraat (ik vond er 15 met streetview)

Uit de ontheffing: "Voor de gierzwaluw zijn tijdelijke kasten aan een kerkgebouw op een afstand van ca. 230 m vanaf de vastgestelde nestlocaties geplaatst. Omdat de nestkasten een jaar voor start van de werkzaamheden zijn geplaatst en er ook in de tegenovergestelde richting van de nestlocaties nestkasten zijn geplaatst (Wilhelminastraat) is de verwachting dat de gierzwaluw voldoende geschikte en beschikbare uitwijkmogelijkheden heeft."

Beschikbaar, ja, maar ze zullen natuurlijk niet gebruikt worden door de daklozen. Die zullen naar een plekje direct nabij de gesaneerde nesten zoeken en verder bij collega's die zij elders in het nest zien duiken. Die plekken kennen ze namelijk ook.

Op G-streetview mei '24 zien we dat de 'tijdelijke' kasten aan de Wilhelminastraat er nog hangen.

Over de aard van de permanente voorzieningen in de kopgevels staan geen details in de ontheffing (bijlage 3 zit er niet bij). Kantpanruimte ?

- Ontheffing Wnb 27-1-2023

14-10-'25

5. 0 - 1 - 3  Opbouwkasten

Aan de achterkant van Rozenstraat 4 hangt sinds minstens 2020 een kast en sinds ca. 2022 drie. In 2021 wordt de eerste bezetting gemeld.

5-4-'26

6. * 0 - ? - 4 Neststenen in nieuwbouwwijk

In de nieuwbouwwijk Bloemendal zijn neststenen ingemetseld maar ik kan het bericht erover in de Barneveldse krant van 5-4-'26 niet lezen. Met streetview aug '24 vond ik er maar 4, aan J. van der Woerd Mollstraat 1 (en 84 huismuskasten elders).

5-4-'26

7. * 0 - ? - 10  Neststenen in kopgevels Julianaplein

In deze nieuwbouw (voor 2020) vond ik 5 neststenen in de kopgevel van nr. 35 en 51 ingemetseld. Op nr. 1 en 6 van de te slopen woningen werd in 2016 een nest gevonden in het kader van 'nader onderzoek'.

10-7-'26

8. * ? - ? - 25 Tijdelijke kasten aan kopgevels

9.   Permanente voorzieningen nog niet bekend

Op 9 juli 2026 ontdekte ik in de namiddag 15 nestkasten verdeeld over vier kopgevels in de P.C. Hooftstraat en 5 stuks aan Aldegondestraat 2-46 (kopgevel zijde Lorsweg). In de wijk is nog steeds renovatie gaande. Een bewoner had bericht van de woningbouwvereniging gekregen dat het gaat om TIJDELIJKE kasten. Er zaten veel nesten achter kantpannen die nu vergeefs worden aangevlogen want onbruikbaar na de renovatie en de tijdelijke kasten hangen elders. Er zijn nog geen definitieve compenserende voorzieningen getroffen. Er ging tijdens mijn bezoek een giervlucht van maar liefst 15 gierzwaluwen regelmatig langs een paar kopgevels.   

De tijdelijke kasten deugen niet. Ze hebben een horizontaal dak waar predators gebruik van kunnen maken en duiven op kunnen broeden. Dat belemmert de gierzwaluw om er gebruik van te maken. Bij twee kasten zat een kauw op het dak ! Kasten voor gierzwaluw moeten een sterk schuin aflopend dak hebben.

Achtergrond en vergunning van het project nog onbekend.

10-7-'26

10. * 5 - ? - 15

Door renovatie aan woningen aan Valkhof gaan vijf gierzwaluwnesten verloren. Dit wordt gecompenseerd met 15 inbouw neststenen.

Omgevingsverg. F. en F,. activiteit 8-1-'25.

Bedum

20-10-'25

* 19 - ? - 110 

Door renovatie aan een groot aantal woningen door corporatie Wierden en Borgen gaan (mogelijk) 19 gierzwaluwnesten verloren (onderzoek EcoReest en Buro Bakker). Dit werd in 2022-2023 gecompenseerd met de plaatsing van 2-3 neststenen op kopgevels van de woonblokken, totaal 90 stuks. Verder werden er 20 permanente externe kasten opgehangen in het plangebied. Ook wordt er permanente broedgelegenheid onder de daken gerealiseerd door ruimte te houden tussen muur en kantpannen. De woonblokken liggen aan De Blink, De Haken, De Roterij, Kuipersrijge, Tappersrijge en Meester van Roijenstraat.

Deze voorzieningen zijn inclusief de "ecologische plus" die de provincie toevoegt aan de wettelijke vereisten volgens de Wet Natuurbescherming. Ontheffing Wnb 19-11-'21.

Beek

23-12-'25

 ? - ? - 6 Nestkasten

Aan de kopgevels van Klinkeberglaan 24 en 26 hangen elk 3 nestkasten (Combi 3in1), na sept. '24. Achtergrond onbekend.

Beek en Donk

29-10-'25

1.   40 - 0 - 61.

In de pastorie van de St. Michaëlkerk aan de Kerkweg nestelden ca. 40 paartjes gierzwaluwen in het dak. Bij renovatie in 2005 gingen die verloren en najaar 2005 zijn er 61 nestruimtes in het overstek gemaakt. 

Al in 2006 raakten 36 kasten bezet, maximaal 53 paartjes in 2015 volgens de vogelwerkgroep van IVN-Laarbeek.  In 2019 heeft de kerk 36 vlieggaten dichtgemaakt en die wilde men pas weer open maken nadat de werkgroep de Omgevingsdienst van Noord-Brabant om handhaving had verzocht. Toch gingen de aantallen verder achteruit.

In 2020 broedden er 34 paartjes, in 2023 nog 19, in 2024 nog maar 4 en in 2025 werd er bij controle op 19 juni geen enkele bezette kast meer gevonden. Zie bericht op Mooi Laarbeek van 28 juni '25.

SMP

Het dorp ligt in de gemeente Laarbeek. Die is in 2026 gestart met onderzoek naar gierzwaluwen, huismus en vleermuizen voor de opstelling van een Soortenmanagementplan.

Zie: Bericht Eindhovens Dagblad 31-3-'26.

2. * ? - 0 - 15

In de zijkant van het pand aan Lage Heesweg 48, hoek Verlengde Raagtenweg, zijn 15 neststenen 'onzichtbaar' ingemetseld. De vlieggaten zijn veel te groot (steendikte plus 2 voegen) en eigenlijk '90 graden gedraaid'. Zal niet door gierzwaluwen benut worden. Streetview maart 2020.

Beek-Ubbergen

19-4-'26

  0 - 15 - 27 

Kolonie aan huis met 16 kasten achter de kopgevelmuur en 11 nestkasten onder de dakgoot van Jochem Kühnen aan de Goudenregenstraat. In 2008 begon hij met 2 nestkasten en lokgeluid wat in 2010 resulteerde in het eerste broedsel. In 2025 waren er 27 kasten, waarvan 16 met camerabewaking, en 15 broedpaartjes. Hij documenteert erg veel over het wel en wee van de kolonie op zijn website:  https://www.xjochemx.nl/gierzwaluwen/main.html 

Webcam

In 2026 heeft Vogelbescherming Nederland hier de webcam bij twee van de kasten onder de dakgoot geplaatst, die op 19 april online ging. Jochem verzorgt er net als in 2023 bij de cam in kasteel Waardenburg weer een blog met uitleg over het gebeuren.

Zie nr. 1 in mijn tabel met gierzwaluwwebcams.

Meer over Jochem

Zie ook de natuuractiviteiten van Jochem als "waarnemer van de Maand" in de nieuwsbrief van waarneming.nl-nov. '25.

Beerta

1-10-'26

1. * 2 - ? - 6 Neststenen, behoud van kantpannesten

Door renovatie (o.a. dakisolatie en vervangen van pannen) van 61 woningen vanaf nov. '26 door corporatie Acantus aan en nabij de Beatrixstraat gaan o.a. 2 nesten van de gierzwaluw verloren op Beatrixstraat 12 en 20, op de kopgevel (op zuidwest) in de benedenhoek bij het dakgooteinde.

Een broedseizoen voor de werkzaamheden en het ongeschikt maken van de bestaande nesten worden zes kasten geplaatst "zo dicht mogelijk bij de oorspronkelijke nesten, als overbrugging gedurende de uitvoering van de activiteiten". Deze moeten permanent aanwezig blijven. 

In het activiteitenplan worden als locaties Beatrixstraat 54 en 70 aangegeven met elk drie stenen. Dat is > 150 meter van de nesten op nr. 12 en 20.

Bovendien moeten minstens zes kopgevels aan Schoolstraat (helft van de kopgevels op noordwest) en Beatrixstraat (helft van de kopgevels op zuidwest) met nestingangen beschikbaar blijven door 30-50 mm ruimte aan te houden tussen kantpan en muur. (Tekening uit activiteitenplan). Met de kantpaningangen wordt dus ook toegang geboden voor nesten op dakvlakken die op het westen (Beatrixstraat) en zuiden (Schoolstraat) zien.

(Meer over deze problematiek op nestbehoud op zonzijden.)

Activiteitenplan: "Volgens de mitigatiecatalogus van Arcadis betreft deze aanpak een voorkeursmaatregel waarvan de functionaliteit voor de gierzwaluw wetenschappelijk bewezen is (Arcadis, 2023)". (p.35)

Vergunning: "Door voorafgaand aan de werkzaamheden tijdelijke nestgelegenheid aan te bieden en in de eindsituatie meer permanente nestgelegenheid terug te brengen dan oorspronkelijk aanwezig was, blijft de functionaliteit van de nestplaatsen behouden. De voorgenomen ontwikkeling heeft daarom geen negatieve invloed op de regionale staat van instandhouding van de gierzwaluw. Hiermee blijft tevens de lokale staat van instandhouding gewaarborgd". We gaan het zien, of niet.

Omgevingsverg. F. en F. activiteit 25-9-'26.

Beesd

3-8-'26

1. * ? - ? - 18 Neststenen

Onder de dakgoten van Burg. J.W . Hondelinkstraat 36-42 zijn in 2023 18 neststenen geplaatst; 9 aan de voor- en 9 aan de achterkant. Ze nestelden daar achter de dakgoten.

Beneden-Leeuwen

19-12-'25

1. * ? - ? - 12 Nestkasten

2. * ? - ? - 27  Neststenen

Aan acht kopgevels van nieuwbouw aan de St. Josephstraat even zijde hangen totaal 12 ("tijdelijke"?) nestkasten.

Aan de oneven gerenoveerde overkant zitten totaal 27 neststenen. Ongetwijfeld volgens voorschriften in deze Omgevingsverg. FF-activiteit 31-7-'24 maar geen details gepubliceerd.

Bennebroek

15-10-'25

1. * 1 - ? - 6  Door renovatie aan woningen rond de Wilhelminalaan gaat een gierzwaluwnest verloren. Dit wordt gecompenseerd met 6 inbouw neststenen.

Ontheffing Wnb 5-3-'24.

Bennekom  

  0 - 6 - 22. In de winkelstraat van Bennekom hangen nog ca. 22 nestkasten. Jaarlijks wordt de inhoud gecontroleerd en gedemonstreerd aan opgeroepen inwoners.  Vooral kinderen worden opgeroepen naar de nestkasten te komen waar de jonge vogels uit het nest worden gehaald, geringd en geshowd. (aaien over kopje, u weet hoe dat gaat).

Hier dezelfde procedure bij een Belgisch project.

De organisatie zegt dat de jongen daarna weer geaccepteerd worden door de ouders maar ze weet natuurlijk weinig of niets van het uiteindelijke broedresultaat. Dat is trouwens erg beperkt en neemt af.

Na 30 jaar zijn er van de 24 kasten de laatste jaren nog maar zes bezet en in 2018 maar vijf.  Normaal raken na verloop van tijd steeds meer kasten bezet in een kolonie, zie elders op deze pagina. IVN-Ede vermeldt al enige jaren niets meer over resultaten. Die staan soms wel in het verslag van de lokale krant. In 2021 en 2022 was het broedsucces overigens opeens een stuk beter. De kasten hangen nogal verspreid in groepjes van 2-3 in de Dorpsstraat. Drie kasten te zien op G-streetview.

Zie voor visuele nestkastcontroles ook verderop bij Enschede.

Ook in de beroemde kolonie in Oxford, waar David Lack zijn onderzoek deed, was na zijn overlijden, waarschijnlijk door teveel verstorend onderzoek, sprake van sterke afname van de kastbezetting, maar kolonieherstel in Oxford.

Hoe ouder hoe meer bezet

In onderstaand grafiekje staat links het percentage bezette kasten in een kolonie afgezet tegen de ouderdom van het project: hoe ouder hoe hoger de bezettingsgraad. Het project in de rode cirkel is de opvallende uitzondering. De oorzaak is dat daar allerlei onderzoek en experimenten worden gedaan, o.a. ringen, met netten vangen van vogels en verwijdering van nesten na het broedseizoen.

Hieronder rechts het bezettingsverloop van 19  particuliere projecten met totaal 519 nestkasten in Nederland. Alle projecten zijn op hetzelfde startjaar gezet (jaar van eerste bezetting). Hoe ouder hoe hoger de bezetting.

Bezettingspercentage neemt met de jaren toe.

Het bezettingstempo is wel laag. Als er elk jaar lege kasten beschikbaar zijn neemt de bezetting met 1 -2 kasten per jaar toe.  Data staan elders maar ik weet niet meer waar!

Benthuizen

9-11-'25

1.   2 - ? - 3 'Tijdelijke' kasten die permanent blijven

2.   0 - ? - 6 Permanente neststenen

Door sloop nieuwbouw door ASB Bouw en Ontw. aan de Dorpsstraat 97-111  werden jan. '24 6 nestkasten geplaatst aan Dorpsstraat 88 en 90 ter mitigatie van 2 nesten op nr. 107.  Op streetview okt. '24 hangen er nog maar drie, op nr. 88. Nr. 90 is gesloopt. In de nieuwbouw komen 6 neststenen. Ontheffing Wnb 15-8-'24.

Bergeijk, Br.

  0 - 1 - 39. Een van de 39 geplaatste nestkasten  van het project "Natuur in het Dorp", aan de Lupinestraat, werd bezet gemeld met bewijsfoto. Info bij Natuur in de wijk.

Bergen

15-10-'25

  * 15 - ? - 45.

Door renovatie door Coen Hagedoorn bv aan de Dirk Klompweg gaan mogelijk 15 gierzwaluwnesten verloren.

Uit de vergunning: "Tijdens de werkzaamheden worden de dakgoten, waar de oorspronkelijke nestplaatsen van de gierzwaluw zich bevonden, op minimaal 15 plaatsen weer geschikt gemaakt voor de gierzwaluw". Er wordt buiten het broedseizoen gewerkt en in 2025 - 2026 gecompenseerd met 45 neststenen aan 9 kopgevels.

Omgevingsvergunning F.- en F.-activiteit 30-10-'24.

Bergen op Zoom

8-10-'25

1.    ? - 1 - 5.

Op de kopgevel van Zuidoostsingel 51 hangen al sinds 2009 of eerder 5 nestkasten waarvan er in 2025 eentje bezet werd gemeld, waarneming 29-5-'25.

4-11-'25

2.   0 - 2 - 90

In het kader van het Brabantse project "Natuur in de Wijk" werden in ca. 2019 o.a. 90 gierzwaluwkasten aan woningen geplaatst. Zie voor de gang van zaken bij dit project bij Meer over "Natuur in de Wijk".

26-8-'26

3.    ? - ? - 30

Op de noordelijke kopgevels van drie flats aan Heiningen 1- 719 zijn een jaar of 8-10 geleden elk 10 opbouwnestkasten model Voordorp geplaatst. Onbekend of er nesten onklaar zijn geraakt. Gezien nogal uitbundige poepsporen lijken 2 of 3 kasten bezet door spreeuwen.

Best

SMP

De gemeente Best is in 2025 gestart met soortenonderzoek voor de opstelling van een Soortenmanagementplan. Zie bericht ED juni 2025.

Beuningen

19-8-'26

1.   2 - ? - 6 Neststenen

Bij renovatie aan de Burg. Verstratenlaan 20-26 gaan najaar 2026 twee nesten verloren die worden gecompenseerd met zes neststenen in de kopgevel.

Projectplan 2025.

Beusichem

11-8-'26

1.   * 2 - 0 - 5  Opbouw nestkasten

Aan de kopgevel van Sportveldstraat 56 zijn in 2023 vijf opbouwnestkasten Voordorp geplaatst. Dit in verband met een aantal gesloopte nesten door renovatie die bij onderzoek waren gevonden.

De bewoners hebben de gierzwaluwen na de renovatie t/m 2026 niet meer terug gezien, ook niet elders in het wijkje. De kasten worden (nog?) niet gebruikt.

Beverwijk

5-3-'26

1.   2 - ? - 6 'Tijdelijke" opvang in kasten in de buurt.

2.   0 - ? - 6 Permanente neststenen in nieuwbouw

Door sloop in 2026 van panden aan Hilbersplein 15 gaan twee nesten verloren. In de buurt worden 6 kasten als mitigatie opgehangen die permanent beschikbaar moeten blijven. Als permanente compensatie worden in de nieuwbouw van het woonzorgcomplex  6 neststenen ingemetseld.

Omgevingsvergunning F en F activiteit, 2-3-'26.

SMP

In juni 2026 is onderzoek gestart naar vleermuizen, gierzwaluwen en huismussen in Beverwijk en Wijk aan Zee voor de opstelling van een Soortenmanagementplan. Gemeentebericht.

Biddinghuizen

  * 1 - ? - 2. Door Renovatiewerk aan woningen op Het Erf 95-107 gaat een gierzwaluwnest verloren dat wordt gecompenseerd met de plaatsing van twee neststenen in een kopgevel van het woonblok.

Ontheffing Wnb van 27 juli 2023

Activiteitenplan Bureau Mateboer, 13-4-'23.

Bilthoven

  0 - 3 - 16.

In Bilthoven, wijk Vogelzang, zijn op initiatief van toen de voorzitter van GBN, Rick Wortelboer, met de buurtvereniging in 2014 16 nestkasten, verdeeld over 15 adressen geplaatst. Rick meldt op 14-12-'23 dat in 2015 drie kasten bezet waren, waarvan twee op Koppellaan 2 (ook in 2016), na afspelen van lokgeluid. De ander op Spoorlaan 23. "Andere kasten hangen meer verstopt en zijn niet gecontroleerd".

De locaties zijn (vast door Rick) ingevoerd op het Engelse  Swiftmapper (direct ingezoomd naar de locaties).

  3 - ? - 10.

Er werden in 2014 ook 10 gierzwaluwdakpannen geplaatst, waaronder 8 op Middellaan 8 (waar waarschijnlijk  nesten verloren gingen door renovatie) en 2 op Spoorlaan 58.

SMP

Bilthoven valt onder gemeente De Bilt waarvoor een Soortenmanagementplan van kracht is, zie SMP De Bilt

Blaricum

20-2-'26

1.   0 - ? - 0  Behoud van natuurlijke broedplaatsen.

In de Vogelwijk tussen Meerkoet, Havik, Fuut en Buizerd worden dakpannen vervangen door nieuwe van hetzelfde type (Hollandse pan) en vindt renovatie van gootbetimmeringen en schoorstenen plaats. De werkzaamheden vinden plaats buiten het broedseizoen en de gevonden zeven nesten blijven gehandhaafd. Alle daken (dus ook op de te zonnige zijden) moeten weer toegankelijk gemaakt worden voor de gierzwaluw door 4 cm ruimte tussen kantpan en muur en 8 cm tussen dakpan en dakplaat aan te houden. Er mag geen isolatie worden aangebracht. De gevonden nesten bevinden zich achter dakgoten op Meeuw 2, Reiger 6 en 8, Kemphaan 39 en Valk 2, 37, 39. Al deze nesten/nestingangen moeten gehandhaafd blijven.

Omgevingsverg. F en F activiteit 11-2-'26.

Blauwhuis

7-8-'26

1.   2 - 7 - 24  Nestkasten aan woonhuis

Aan Dykslân 4 zijn in 2020 eerst twee kasten achter het pannendak    geplaatst met ingang achter een huifjespan. Dit ter vervanging van 'natuurlijke' nesten achter de pannen waar al vele jaren jongen en eitjes doodgingen van de hitte.  Er werden camera's bij geplaatst om te controleren of het nu wel goed ging. In 2022 kwamen er 6 kasten bij en raakten er vier bezet in 2023. In 2024 nog 8 kasten erbij.

Totaal kwamen er uiteindelijk aan drie zijden van het huis dus 16 kasten met ingang via een huifjespan. In 2025 waren er vijf en in 2026 zes van de zestien bezet.  Aan de kopse gevel kwamen er in 2025 acht stuks bij maar die raakten nog niet bezet, ondanks lokgeluid in 2026.

Bleiswijk

4-11-'25

1.   3 - ? - 15 'Tijdelijke' kasten

2.   0 - ? - 15 Permanente neststenen

Door renovatie aan de Heemskerkstraat en Karel Doormanstraat gaan 3 nesten verloren. In maart 2021 zijn 15 tijdelijke nestkasten geplaatst aan de Heemskerkstraat 2 en Karel Doormanlaan 56 en 92. Op G-streetview okt. '24 hangen ze er nog.

In de permanente situatie worden vijftien inbouwkasten gerealiseerd onder de dakrand van de woningen gelegen aan de Van Speykstraat 1, 2 en 14 en Karel Doormanlaan 56 en 68 (in nov. '22 nog niet).

Ontheffing Wnb 27-9-'21.

Blerick

23-10-'25

1.   12 - ? - 24.

2.   0 - ? - 60.

Na renovatie van woningen aan zes straten tussen de Diependijk- en Cypressenstraat, waarbij 12 nesten verloren gaan, zijn in 2021 aan 10 kopgevels elk 6 neststenen geplaatst. In de ontheffing is bovendien sprake van 252 permanente voorzieningen in de dakoverstekken: "Bij de renovatie van de daken worden bij alle huizen onder het overstekende dak nieuwe nestlocaties aangelegd die zowel voor huismussen, gierzwaluwen als vleermuizen geschikt zijn. In totaal betreft het 252 nieuwe nestlocaties, waarmee voor het gehele plangebied de potentie als verblijfslocatie in stand gehouden wordt."

Of dat gelukt is is niet te zien op streetview maar de planken onder de kantpannen lijken  behoorlijk strak tegen de muur te zitten.

In de directe omgeving kwamen in 2020 al 24 'tijdelijke' kasten beschikbaar. In juli '24 hingen ze er nog, zie G-streetview.

Ontheffing Wnb, 5-2-'20.

23-10-'25

3.   3 - ? - 6.

4.   0 - ? - 10.

Eenzelfde type project als hierboven is in dezelfde tijd tussen Diependijk- en Alberickstraat gerealiseerd. Hier was sprake van slechts 3 nesten verlies en werden 6 tijdelijke kasten nabij het renovatiegebied geplaatst. Per woning moesten er twee permanente nestplaatsen (kasten?, gaten?) onder dakgoot komen. Maar ook hier zijn er neststenen op de kopgevels geplaatst en is er onder dakgoten niets te zien dan een strakke plank. Ik vond 10 neststenen op twee kopgevels aan Vastenavondkampstraat 166 en Alberickstraat 52.

De 'tijdelijke' kasten hingen er juli '24 nog, o.a. drie stuks op Elzenstraat 17, G-streetview juli '24.

Ontheffing Wnb 14-2-'20.

26-11-'25

5.   * 2 - ? - 12 'Tijdelijke' kasten

6.   * 0 - ? - 12 Permanente neststenen

Bij de herontwikkeling van het Kazernekwartier Venlo, tussen Kazernestraat en Horsterweg, gaan mogelijk twee nesten verloren. Er zijn in de nabijheid 12 'tijdelijke' kasten geplaatst en 12 permanente neststenen in de nieuwbouw/renovatiepanden.

Activiteitenplan Antea Groep, 16-11-'21.

Bleskensgraaf

11-11-'25

1.   5 - ? - 15 Permanente neststenen.

Door renovatie door St. Tablis Wonen van 35 woningen gaan vijf nesten verloren. Er wordt buiten het seizoen gewerkt en er wordt gecompenseerd met 15 neststenen. Ontheffing (rood van mij): ". Gezien de werkzaamheden worden uitgevoerd in de periode dat de gierzwaluw niet in Nederland aanwezig is, worden er geen tijdelijke alternatieve nestplaatsen gerealiseerd en worden de huidige nestplaatsen niet ongeschikt gemaakt. Aangegeven wordt dat er 25 alternatieve nestplaatsen worden gerealiseerd in de vorm van opbouwkasten. Opbouwkasten als permanente alternatieve verblijfplaatsen achten wij geen geschikt alternatief voor hetgeen dat verloren gaat gezien dit geen duurzaam alternatief is en het in mindere mate een vergelijkbaar alternatief biedt. Derhalve worden er vijftien inbouwkasten gerealiseerd van het type Schwegler Gierzwaluw inbouwkast nr 16 of vergelijkbaar. Op elke locatie van de oorspronkelijke nestplaatsen, te weten de kopgevels van de Leeuwerikstraat 1 (één nestplaats) en 10 (vier nestplaatsen), dient minimaal één permanente voorziening met dezelfde oriëntatie als de huidige nestplaats gerealiseerd te worden."

Ontheffing Wnb 15-5-'23.

Bodegraven

Gierzwaluwen voorkwamen sloop

Het gebeurt niet vaak maar de vondst van 15 nesten gierzwaluw en huismus achter de vensterbanken van de Da Costaschool aan de Laan van Turkenburg leidden tot afzien van de voorgenomen sloop. In plaats daarvan is er van binnen gestript en verbouwd.

Op 4 juli '26 werd er aan de achterkant nog gebouwd aan uitbreiding. Boven de school vlogen rond 15 u. 4-6 gierzwaluwen, eentje haakte onder een vensterbank aan en even later zag ik er eentje invliegen.

Bericht AD sept. '24.

SMP

In 2025 is gemeente Bodegraven-Reeuwijk gestart met onderzoek in de dorpskermen van de gemeente naar het voorkomen van gierzwaluwen, huismussen en vleermuizen voor de opstelling van een Soortenmanagementplan.

Gemeentebericht.

Bolsward

  0 - ? - 5

Bij renovatie van woningen in de A.H. v.d. Venstraat wordt een gierzwaluwnest op nr. 16 mogelijk tijdelijk verstoord maar het blijft intact. "Ter tegemoetkoming" zijn om de hoek op Bauke de Vriesstraat 31 in april 2018 5 nestkasten geplaatst. In juni '24 hingen ze er nog vlgs G-streetview.

Vier nesten aan de Bauke de Vriesstraat op nrs. 13, 17 en 29 worden niet beschadigd en er wordt buiten het broedseizoen gewerkt. Ontheffing Wnb 29-6-'18.

Boskoop

31-10-'26

1.    0 - ? - 3 permanente neststenen

2.   * 13 - ? - 41 'tijdelijke' kasten

3.   * 0 - ? - 35 permanente neststenen

4.   * 0 - ? - 32 permanente gootkasten

In de Julianastraat zijn zomer 2026 drie woonblokken met 46 woningen van Woonforte gesloopt. Er waren gevaarlijke verzakkingen. Er gaan daardoor o.a. 13 gierzwaluwnesten verloren die 'tijdelijk' worden gecompenseerd met 41 kasten (39 volgens de vergunning) in de omgeving (Emmakade en Oranjestraat). In de nieuwbouw (gereed zomer 2027) komen 67 voorzieningen. In voorschrift 17 is sprake van 16 woningen met elk twee kasten in de gootombouw plus 7 kopgevels met elk 5 neststenen. Gootkasten zijn volgens deze omgevingsdienst (Haaglanden) niet bewezen effectief en tellen voor mitigatievoorzieningen maar voor de helft mee.

Met streetview juli '26 vond ik 41 'tijdelijke' kasten die in maart 2025 zijn geplaatst. De geplande 5 kasten op Julianastraat 42a hingen er juli '26 (nog) niet of zijn elders terecht gekomen.

Op de kopgevel van Oranjestraat 2 zitten sinds de nieuwbouw in 2009 al drie neststenen. Daar kwamen maart '25 8 nestkasten bij. Op Ornjestraat 6 (op het zuiden, onder een waarschijnlijk te smal dakoverstek) hangen ook 7 nestkasten en aan Emmakade 12, 24, 31, 44 en 46 hangen er totaal 26 aan 5 kopgevels (waarvan 5 op nr. 24 waarschijnlijk zonder voldoende bescherming tegen de zon op het westen). Allemaal typische 'tijdelijke' kasten van Unitura. Van de vier kasten op Emmakade 30 zijn de achterste 2/3 niet benutbaar voor gierzwaluwen wegens obstakelwerking van het buurhuis.

De tijdelijke kasten mogen volgens de vergunning buiten het broedseizoen verwijderd worden als de definitieve kasten beschikbaar zijn. Als ze bezet zijn moeten ze eerst ongeschikt gemaakt worden. Dit lijkt mij in strijd met het - Kennisdocument gierzwaluw, juli 2023 p. 38 dat zegt dat tijdelijke voorzieningen "niet zonder meer verwijderd mogen worden". Verwijdering moet "ecologisch onderbouwd worden". In de vergunning zie ik die onderbouwing niet, tenzij die bestaat uit het voorschrift dat een bezet bevonden tijdelijke kast voor verwijdering eerst ongeschikt moet worden gemaakt. Overigens is in de toelichting op p. 16 wel sprake van permanente kasten die 30 jaar meegaan.

In de praktijk blijkt dat tijdelijke kasten bijna nooit verwijderd worden. Waarom zou men de moeite doen om veel tijd te besteden aan voorgeschreven onderzoek naar de bezetting?

Bij de permanente kasten in de nieuwbouw moeten lokgeluiden worden afgespeeld maar er wordt niet aangeven op hoeveel van de 23 locaties. In de eerste twee weken na de start van het lokken moeten de nestkasten twee maal per week gecontroleerd worden op gebruik en nestindicerend gedrag. Bij bezetting moet het geluid worden gestopt omdat dat volgens de Omgevingsdienst verstoring geeft.

In het 1e, 3e en 5e jaar moeten de permanente voorzieningen op bezetting worden gemonitord (voorschrift 19). Als blijkt dat de voorzieningen niet gebruikt worden moeten extra maatregelen worden getroffen (al na het 1e controlejaar ?)

In juli '26 zijn er in ieder geval nog wel gierzwaluwen in de wijk, gezien het (dakloos geraakte?) giergroepje (totaal 6) op de foto van streetview juli '26.

Omgevingsverg. F. en F. activiteit 5-9-'25.

Boxmeer

1.   0 - ? - 133.

Totaal 133 inbouwnestkasten in een kantoorgebouw en woningen in de nieuwbouw van Maasbroekse Blokken.

De gemeente Boxmeer stimuleerde 25 jaar geleden al het duurzaam bouwen met aanbevelingen en voorlichting voor bouwers en architecten en opname in het gemeentelijke Milieubeleidsplan voor het aanbrengen van nestgelegenheden voor gebouwbewonende soorten. In 2001 waren al diverse projecten gerealiseerd. Gierzwaluwenbulletin mei 2002-0 p. 9, het nulnummer.

2 .   4 - ? - 12 Permanente neststenen

In de Oranjebuurt worden i.v.m. renovatie van 47 woningen 12 neststenen geplaatst in gerenoveerde woningen aan Juliana- en Hendrikstraat, waar de nesten zitten. Er zijn geen tijdelijke voorzieningen nodig omdat buiten  het broedseizoen wordt gewerkt.

Ontheffing Wnb, 2-10-'23.

Boxtel

  0 - ? - 164.

De Natuurwerkgroep Boxtel meldde dat zij van 2015-2018 gierzwaluwnesten in het dorp in kaart hebben gebracht. Ze kwamen uiteindelijk op 100 'natuurlijke' nestplaatsen en schatten dat het inclusief gemisten om ca. 150 nesten zou kunnen gaan. Er zijn toen ook 15 nestkasten bij mensen opgehangen die zich daarvoor opgaven. Niets bekend over bezetting.

Het provinciale project Natuur in de Wijk (meer over dat project bij Noord Brabant) heeft in Boxtel ca. 75 nestkasten opgehangen. Zie excursieverslag in 2021.

Verspreid door de GEMEENTE Boxtel zijn in juni 2026 door Natuur in de Wijk totaal 74 gierzwaluwkasten opgehangen op verschillende locaties van woningcorporatie Joost en bij een aantal andere, particuliere woningen.

Breda

9-10-'25

  ? - 15 - 30

Aan acht woningen op de Amerongenstraat en De Hamstraat e.o. vond ik met streetview 30 al behoorlijk oude houten nestkasten (van voor 2014) n.a.v. een bezet melding  op waarneming 25-6-'25. Nader contact leverde op dat er veel bezet zijn." 's Avonds boven de buurt wel verzamelingen van 80 vogels." De kasten zijn opgehangen in het kader van een renovatieproject. Ontheffing nog niet gevonden. De Westbrabantse Vogelwerkgroep houdt de gierzwaluwen in de gaten.

25-11-'25

3.   2 - ? - 10 Tijdelijke opbouwkasten

4.   0 - ? - 10 Permanente neststenen

Wegens sloop van een pand aan de Markendaalseweg 78a met 2 nesten zijn aan de parkeergarage aan de Concordiastraat in mei 2018 10 tijdelijke nestkasten opgehangen. In aug. ' 24 hangen ze er nog (streetview). Op de nieuwbouw worden 10 neststenen ingemetseld. Men is optimistisch over de benutting: "Wanneer alle permanente inbouwkasten (tien) en tijdelijke kasten (ook tien) bezet gaan raken in de toekomst is er sprake van een toename van twee naar twintig paar in dit plangebied.".

Activiteitenplan Ekoza, juni 2018.