Kunstnesten

 

 

33 neststenen in Leidsche Rijn, Utrecht. Nog niet bezet in 2023.

 

Op deze pagina o.a.:        

- Bezettingskansen

- Neststenen

- Nestkasten

- Dakpanhuifjes

- Gierzwaluwtillen

- Hittestress

- Lokgeluiden

- Camerabewaking

 

Hier bespreking van 70+ kunstnestprojecten in 47+ Nederlandse plaatsen:

Kunstnestprojecten NL

 

 

 

 

 

 

 

Gierzwaluwnieuws 2023   ------  Overige gierzwaluwpagina's, Contact

 

 

 

 Goede bedoelingen zijn niet genoeg

 

ôEr komt een tijd dat alle gierzwaluwen in kunstnesten broeden omdat alle 'natuurlijke' nesten vernield, geblokkeerd of anderszins niet beschikbaar meer zijn. Het is daarom belangrijk dat duizenden neststenen in bestaande en nieuwe gebouwen worden ingebouwd, om te vervangen wat verloren ging".

Dick Newell,  Action for Swifts, UK.

 

Kunstnesten kunnen een prima alternatief zijn voor verloren gegane broedplaatsen of voor de vestiging van een nieuwe kolonie. Maar er moet goed op een groot aantal belangrijke aspecten gelet worden. Succes hangt vaak af van details. Ondanks van toepassing zijnde gedetailleerde wet- en regelgeving kunnen op diverse momenten en door diverse betrokkenen in het proces van een kunstnestproject fouten worden gemaakt die tot mislukking leiden. Volgens mijn natte vinger (systematisch onderzoek ontbreekt nog steeds) raakt gemiddeld 10% of minder van de kunstnesten bezet.

Er is dringend onderzoek nodig naar de bezetting en effectiviteit van kunstnesten, de succesfactoren en het nestzoek- en nestplaatskeuzegedrag van gierzwaluwen. Ik ben alvast begonnen, zie bezetting van 2.051 kunstnesten in Utrecht, 2018-2023. (7,7% bezet).

 

Kan de leegstand verminderd worden ?

Belangrijke oorzaken van leegstand zijn (zeer waarschijnlijk) het niet of op onjuiste wijze toepassen van lokgeluid, de grote afstand van veel projecten tot bestaande kolonies, de afwezigheid van dakloos geraakte vogels in de buurt, beschikbaarheid van voldoende 'natuurlijke' nestplaatsen en fouten bij de uitvoering.

Verder lijkt het nodig om na te denken over een andere strategie (anders dan lokale mitigatie). Voor de langere termijn is het nodig om te anticiperen op de grootschalige vernieuwing van de gebouwde omgeving op de route naar 'van het gas af' en 'klimaatneutraal' in 2050. In principe zullen alle "natuurlijke" broedplaatsen verloren gaan en in de nieuwbouw zijn nauwelijks of geen 'gaatjes' te vinden. Standaard inbouwen van neststenen, ook als er geen nesten verdwijnen, in alle nieuwbouw en te renoveren woningen en gebouwen zou het devies moeten worden. (Dat is trouwens inmiddels geregeld in het nieuwe Bouwbesluit per 1-7-2024, details nog onbekend). Op den duur zou dat beter moeten werken dan mitigatie per locatie waarbij van alles mis kan gaan. De huidige bezettingscijfers van kunstnesten wijzen in ieder geval niet op voldoende compensatie voor nestplaatsverlies door sloop en renovatie.

 

De tips, voor de particulier die de gierzwaluw wil helpen met nestkasten aan de eigen woning.

Denk niet dat tips overbodig zijn. In Utrecht waren in 2023  slechts 22 van de 235 kasten aan huis bezet (waarvan 15 in een goed begeleid wijkproject met 74 kasten en pas na 16 jaar), zie kastbezetting aan huis in Utrecht en ook hieronder bij: hier en daar een nestkast werkt niet.

  • ga te rade bij ervaringsdeskundigen. Observeer in ieder geval een paar avonden een nestkastenkolonie met bezette nesten om te zien hoe ze vliegen en naar binnen gaan. Filmpje op X: bangers bij bezette nestkasten. Vraag naar ervaringen en tips. De landelijke vereniging voor gierzwaluwbescherming, GBN,  heeft een lijst met lokale contactpersonen. (maar die wordt al vijf jaar niet meer bijgewerkt). Op Vogelbescherming Nederland kun je zoeken op plaatsnaam naar lokale Vogelwerkgroepen, stadsvogeladviseurs e.d.

  • de grootste kans op succes: hang ze niet aan de eigen woning maar als aanvulling bij een bestaande groep nestkasten waarvan er al minstens eentje bezet is.

  • begin er niet aan als er binnen 100 meter geen bestaande gierzwaluwbroedplaatsen zijn (kies een andere vogelsoort).

  • Op alle locaties is er aanzienlijk meer kans op bezetting bij toepassing van lokgeluiden.

  • alleen locaties op noord- of oostgevels. Minstens 3 meter boven maaiveld en rondom een grote vrije in-,  langs- en uitvliegruimte zonder obstakels. Ideaal is een kopgevel met kantpannen of overstek. Pal onder een breed overstek of dakgoot kan het op alle richtingen.

  • bij meerdere kasten niet al te dicht op elkaar plaatsen, minimaal 75 cm. tussen de invliegopeningen. Niet te grote aantallen bij elkaar, 10 is al meer dan genoeg. Je kunt altijd nog uitbreiden.

  • gebruik houtbeton kasten, anders duurzaam hout zoals red cedar. Het model is niet zo belangrijk, gierzwaluwen nestelen graag in elke donkere ruimte met een kleine ingang. Model  "Zeist" is onnodig ingewikkeld, "Voordorp" is overal prima. Een voorgevormde nestkom in of op de bodem in de donkere hoek is belangrijk.

Gierzwaluwforum

Vragen over de gierzwaluw worden altijd beantwoord door deskundigen op het NL-Gierzwaluwforum en het Engelse zwaluwenforum SMS-World-wide

 

Toolbox natuurinclusief bouwen

Vogelbescherming Nederland en de zoogdiervereniging lanceerden in november 2019 een website met online tips en trucs voor bouwen in de stad met aandacht voor beesten, groen en biodiversiteit.

Aan de slag op Bouw Natuurinclusief.nl 

 

Diverse fact-sheets stadsvogels bij Vogelbescherming Nederland.

 

 

Bezetting / effectiviteit

 

Gemeenten, bouwers, woningcorporaties en architecten maken vaak enthousiast melding van de ingebruikname van weer een nieuw kunstnestproject maar daarna horen we er zelden meer van. Of het werkt wordt meestal niet onderzocht en er worden geen persberichten over mislukte projecten verstuurd. Bijgevolg weten we niet veel over de bezetting/effectiviteit van gerealiseerde kunstnestprojecten.

 

Mijn verzameling

In de afgelopen 15 jaar kwam ik heel wat kunstnestprojecten tegen. Van een aantal hoorde ik wat er van terecht kwam en van een flink aantal heb ik het zelf onderzocht of kwam ik er meer van te weten door navraag. Ik heb de resultaten verzameld op de projectenpagina met 226+ kunstnestprojecten in 123+ plaatsen in Nederland. Van 129 projecten met totaal ruim 10.000 kasten, waarvan de bezetting bekend is, is ca. 12% van de kasten bezet (stand 12 dec. 2023).

 

Voorbeeldprojecten van project Groen Bouwen

Het project Checklistgroenbouwen.nl van Vogelbescherming noemt een groot aantal voorbeeldprojecten. Van 33 projecten voor gierzwaluwen worden er 9 als (gedeeltelijk) bezet gemeld, 7 niet bezet en van 17 projecten is de bezetting onbekend. Stand per dec. 2021 werd t/m 2023 niet geactualiseerd.

 

Bezetting Utrechtse kunstnesten

In 2023 waren er 156 (8%) van de 2.051 gecontroleerde kunstnesten bezet. Zie bericht over de resultaten . Daar ook veel info over de projectkenmerken die van belang zijn voor de bezettingskansen.

 

 

 

Bezetting van gierzwaluwtillen en faunatorens

 

In 2022 waren 19 van de 1.059 kasten in gierzwaluwtillen bezet. Zie gierzwaluwtillen en faunatorens.

 

 

 

Projecten van "liefhebbers"

Iets meer is bekend van de bezetting van particuliere projecten van "liefhebbers". De bezetting lijkt door aandacht en nazorg beter dan van wettelijk geregelde kunstnesten (mitigatie, Wnb, keurmerken, 'groen bouwen') van corporaties, bouwers en gemeenten. Maar dat beeld komt waarschijnlijk door selectieve aandacht voor geslaagde projecten. In Utrecht bleek in 2023 dat particuliere projecten met kasten aan de eigen woning voor 9% bezet waren en projecten van organisaties volgens de regelgeving van FF en Wnb voor 10%, zie:  Utrecht, liefhebbers en profs. Nauwelijks verschil tussen beide groepen, ondanks het feit dat bij mitigatieprojecten altijd daklozen en begeleidende nestzoekers in de buurt zijn. Particulieren beginnen vaak vanaf nul, ook in buurten waar geen gierzwaluw te bekennen is.

 

De bezetting van particuliere projecten neemt toe na verloop van tijd, o.a. door toenemende kennis van succesfactoren zoals kasttype, locatie en toepassing van lokgeluiden. Hieronder het bezettingsverloop van 18 particuliere projecten met totaal 501 nestkasten in Nederland. Alle projecten zijn op hetzelfde startjaar gezet en geen projecten die onbezet bleven. Hoe ouder hoe hoger de bezetting.

 

 

Succes in Maarssen

 

 

 

Het kan wel goed gaan. Op deze gevel in Maarssen waren in het 1e jaar (2019) na de verdwijning van de broedplaatsen achter de kantpannen al 5 van de 12 kasten bezet. En in 2020 minimaal 8.  Meer over dit project bij Gierzwaluwen in Maarssen.

 

Jaarverslagen NESTKAST van Sovon

 

Sovon publiceerde sinds 2009 al 14 jaarverslagen over de monitoring van nestkasten.  Naast bespreking van het weer en klimaatinvloeden worden er een flink aantal soorten uitgebreid behandeld en een klein aantal wat minder uitgebreid. Er wordt helaas niets gerapporteerd over de resultaten van de gierzwaluw terwijl er toch jaarlijks rond de 100 nestkaarten werden ingeleverd. Het is niet bekend welk deel bestond uit met camera bewaakte nesten. Die laten waarschijnlijk een ander beeld zien dan visueel gecontroleerde kasten, zie: Sovon nestkaart-gierzwaluw. (visuele controle is sterk af te raden wegens te grote kans op verstoring, zie gierzwaluw - verstoring).

Op de fenologiepagina - 1e eileg  staat info over de dag van de eerste eileg (en de vervroeging daarvan) en het verschil in datum volgens  visuele inspectie (kast openen) en camerabewaking.

 

Alle NESTKAST verslagen 2009 t/m 2022

Hier het 13e verslag over 2021 (niets over gierzwaluw, wel 76 nestkaarten ingeleverd)

En hier nr. 14 over 2022 (weer niets over gierzwaluwen, 106 nestkaarten ingeleverd)

 

 

Hier en daar een nestkast werkt meestal niet

 

In de Utrechtse wijk Voordorp zijn in 2006-2010 ca. 65 nestkasten model Voordorp opgehangen bij buurtbewoners. Ze hangen verspreid over een 35-tal adressen in groepjes van twee tot maximaal vier bij elkaar. Er is vrij intensieve begeleiding van het project geweest door een bewoonster met verstand van gierzwaluwen en door Zwaluwen Adviesbureau (Marjos Mourmans) die ook het model ontwierp. De kasten zijn met subsidie van de gemeente gekocht door ge´nteresseerde bewoners. Op een paar locaties zijn in de eerste jaren lokgeluiden afgespeeld. De kasten worden  jaarlijks gemonitord door Tieneke de Groot die er elk jaar een verslag van maakt. Monitoring is tijdrovend door de sterk verspreide locaties.

 

De bezetting bleef lange tijd erg laag en neemt slechts heel langzaam nog wat toe. Een aantal kasten is inmiddels onbruikbaar geworden door bomengroei. Buiten Voordorp waren in 2023 in Utrecht slechts 8 van de 163 gecontroleerde kasten aan woonhuizen bezet.

 

De gierzwaluw is een semi-koloniebroeder. Dakloos geraakten door sloop en renovatie en pubers zonder nest zoeken een broedplaats rond de plaatsen waar zij soortgenoten naar binnen zien schieten. Mocht een kast aan een woonhuis bezet raken dan zoeken ze dus vergeefs naar een andere.lege kast.

 

 

- Jaarverslag 2022

 

Ook niet in de Lessepsbuurt

Iets dergelijks is NA een renovatie ook in de Utrechtse De Lessepsbuurt gedaan. Verspreid door de buurt hangen sinds 2012  ca. 50 nestkasten in groepjes van 2-4 per woning. In 2017 en vanaf 2019 ben ik er jaarlijks enige avonden wezen controleren maar er werd t/m 2023 geen enkele aanwijzing voor bezetting gezien, ook geen gierzwaluwen boven de buurt. Diverse buurtbewoners denken niet dat ze gebruikt worden door gierzwaluwen, wel hier en daar door een huismus of spreeuw. "Ze zijn gewoon verdwenen na de renovatie", zij iemand. Krantenbericht 2012 .

 

Leegstand in Lauwerecht

Ook in de Utrechtse wijk Lauwerecht e.o. was het uitgangspunt voor de locaties de wens van bewoners om kasten aan hun pand te hebben. Bij zeven adressen werden voorjaar 2019 totaal 15 kasten opgehangen, een aantal op niet zo geschikte locaties. In 2023 was er nog niets bezet.

 

Wel hoge bezetting in Wijhe

In Wijhe (Ov.) zijn ze al in 2006 begonnen met het installeren van kunstnesten, eerst dakpanhuifjes, daarna nestkasten en neststenen bij mensen aan huis.

De bezetting is niet intensief gecontroleerd maar als de resultaten van diverse jaren worden samengevoegd blijkt dat van de totaal 227 kunstnesten er rond de 80 bezet zijn, dus 35%. Dat is erg hoog en heb ik nog nergens anders gevonden. Een echte verklaring is nog niet voorhanden. De leeftijd van 10-15 jaar ? Relatief veel daklozen ? Lokgeluid ? Hangen de kasten toch in wat grotere groepen bijeen? Zie gegevens van de projecten in Wijhe.

 

In Nijmegen 50% bezet

In de Nijmeegse wijk Galgenveld werden vanaf 2015 totaal 16 kasten bij 13 woningen gehangen. In 2023 waren er 7 bezet. De verklaring is hier dat er dichtbij 'natuurlijke' nesten zijn en dat er op zeven locaties lokgeluid is toegepast. Erg bewerkelijk dus. Vier van de zeven bezette kasten zitten aan een huis, dus een kleine kolonie. Zie voor de details op de projectenpagina het vijfde project in Nijmegen.

 

Meer gegevens nodig in Bakel

Ook met een bewonersproject in Bakel lijkt het redelijk goed te gaan maar de bezetting wordt niet goed gecontroleerd.

 

Met daklozen in de buurt gaat het ook

Na een fout renovatieproject in Sprundel kwamen buurtbewoners in actie om op veel verschillende adressen nestkasten op te hangen. Een groot aantal raakte vrij snel bezet. De verklaring is de assistentie van iemand met verstand van gierzwaluwen en dat er erg veel 'natuurlijke' nesten door de renovatie verloren waren gegaan. De daklozen bleven zoeken in de buurt waar het juiste kastmodel op de goede locaties hing, vlak bij de verdwenen nesten. Meer over dit project op Sprundel .

 

Ook in andere plaatsen ontstaat een vergelijkbaar (laag) bezettingsbeeld bij verspreid hangende kasten, zie bijvoorbeeld diverse plaatsen in Brabant en bij een groot project in Ede .

 

De behoeftes en eigenaardigheden van de gierzwaluw moeten het uitgangspunt zijn voor de locaties van kunstnesten en niet de wensen van bewoners.

 

Dus geen gratis kasten door de wijk verspreiden

De lage effectiviteit van verspreid geplaatst is ook de reden waarom gemeenten niet "leuk bezig" moeten gaan met het uitdelen van gratis kasten aan mensen die dat leuk vinden.

Utrecht deed het jaren en ze staan op een paar na allemaal leeg. Recent kreeg Alkmaar het op de heupen, zie Alkmaar deelt 50 gratis kasten uit . Ze komen lukraak verspreid door de stad te hangen. Er voor zorgen dat de locaties geschikt / kansrijk zijn vergt veel kennis van het lokale broedbestand / nestlocaties en begeleiding.

 

Neststenen

 

Verreweg de beste vorm van kunstmatige nestgelegenheid is de neststeen die in een spouwmuur wordt ingemetseld. Zou standaard in de nieuwbouw op geschikte gevels moeten worden ingebouwd. De bezetting kan versneld worden door het afspelen van geluiden van soortgenoten, zie lokgeluiden, maar spontane bezetting komt ook voor, vooral op locaties waar broedplaatsen in de buurt zijn en als er dakloos geraakten in de buurt rondvliegen. Dat zal geleidelijk sneller gaan naarmate meer van dit type kunstnesten beschikbaar en bezet zijn. Als het gemeengoed is geworden (over vele jaren) zullen ze door het bekende na-aapgedrag vanzelf gevonden worden en is lokgeluid op nieuwe locaties niet meer nodig.

Er zijn beproefde modellen in de handel, er is al veel ervaring mee, ze zijn duurzaam en vergen geen onderhoud.

 

Bij onzichtbaar geplaatste uitvoeringen wordt echter vaak de fout gemaakt dat de openingen veel te groot worden gemaakt. Dat geeft veel concurrentie en problemen met spreeuwen en huismussen die de kast helemaal volstouwen met takken of gras zodat de gierzwaluw er niet meer terecht kan. En gevaar voor torenvalken, kauwen en gaaien die de jongen eruit kunnen pikken. Een opening van 30 mm hoog is voldoende, dan kan de spreeuw er niet in.

 

 

Onzichtbare inbouw neststeen in nieuwbouw.

Foto Jesper in Kopenhagen.

 

 

 

 

 

 

 

Zichtbare inbouw van neststeen in bestaande gevel na dakisolatie (in een niet te dikke muur, waardoor hij een beetje uitsteekt). Klokjeslaan 42, Maarssen  2019.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Neststeeninfo

- Filmpje van Vivara met inmetselpraktijk en invliegende vogels

- Mooi filmpje over neststenen in groot monument in Antwerpen

- Mal voor nestingangen in  cementopvullingen in ruwe muur (Action for Swifts)

- De S-brick in de UK.

 

 

Nestkasten

 

Zelf bouwen

Verzin niet zelf een ontwerp want een paar aspecten zijn erg belangrijk. Voor vervanging en ook voor nieuwe locaties is het model "Voordorp" overal toepasbaar. (Ingewikkelder, zoals model Zeist, hoeft echt niet). Het schuine dak voorkomt dat er vijandige/verstorende andere vogels op landen of gaan nestelen. In de achterkant zit een groot gat voor schoonmaken en inspectie van de kastinhoud.  Voorbeelden, tips, bouwtekeningen en leveranciers staan op GBN - nestkasten.

 

Model "Voordorp". Deze maakte ik zelf in Woudsend (2015) en hangt nu aan de woning van Theunis Piersma in Gaast (Fr.) tussen de huiszwaluwen. In 2021 nog niet bezet. Klik voor vergroting.

 

 

 

Nestvorm helpt bij bezetting

Nestkastenexpert Dick Newell heeft in Engeland al heel wat experimenten gedaan met verschillende typen nestkasten voor gierzwaluwen. Op zijn blog wordt er uitgebreid verslag van gedaan, zoals de resultaten van een onderzoek naar de effecten van het aanbrengen van een voorgevormde nestvorm in de kast. Het blijkt dat er 4,6 maal zo vaak wordt gekozen voor een kast met zo'n voorziening dan zonder. Ook wordt de kans groter dat er al in het eerste jaar van bezetting gebroed wordt. Vaak gebeurt dat pas in het tweede jaar.

De nestvorm voorkomt o.a. dat eieren en jongen per ongeluk uit het nest raken. Die worden dan genegeerd en sterven. De exacte vorm lijkt niet van invloed te zijn maar de randen moeten niet te hoog zijn, anders kunnen uit het nest geraakte jongen niet meer terug kruipen.

Binnen de vorm maakt het broedpaar een nestkom van veertjes e.d. in meer precies gewenste vorm, meest lijkend op vorm a. in de tekening.

 

Het schijnt dat het onderzoek van Dick een niet helemaal statistisch significant bewijs is en er zouden ook andere oorzaken dan de vorm een rol kunnen spelen bij de voorkeur voor kasten met een kom maar dat sluit nog niet uit dat het effect er niet is.

Voor mij zijn vooral de vele 10-tallen kasten op webcams aanwijzing voor het nuttig effect: nagenoeg alle kasten hebben zo'n nestkom en nagenoeg alle nesten worden in die kom gebouwd, ook in grote kasten waar veel andere plekken beschikbaar zijn. Zie  's zomers de 40+ webcamkasten.

Sommige kastenleveranciers zien het nut ook en plaatsen een nestkom op of in de bodem.

 

Een in een cirkel gelegd touw wordt ook met succes toegepast (wel vast plakken !). Dus een combinatie van nestkom met wat hooi en veertjes is de optimale voorziening. Zie blog 'Action for swifts' met link naar het onderzoeksverslag.

 

Nestkast met nestkom van ca. 12 mm. diep. en 8 cm grootste diameter. Er was wat gedroogd gras en veertjes in klaar gelegd dat bij het eerste legsel van twee eitjes gebruikt werd.

 

Bij het schoon maken van een kast (verwijderen van poepjes, los materiaal, plastic) aan het eind van een broedseizoen het nest laten zitten! Alle details: Nestkasten Woudsend 2011-2015.

 

Kunstnestprojecten in Nederland

 

Hieronder stonden de kunstnestprojecten in Nederland. Dat werden er wat veel (inmiddels 283 stuks in 151 plaatsen, dec. '23). Ik heb ze op een aparte pagina  gezet: Kunstnestprojecten in Nederland .

 

Hittestress

 

Sinds jaar en dag wordt geadviseerd om neststenen uitsluitend in gevels met een oriŰntatie op noordelijke en oostelijke richtingen in te bouwen (Kennisdocument Gierzwaluw). Dat geldt ook voor het ophangen van nestkasten. Regelmatig worden, vooral tijdens hittegolven, jonge gierzwaluwen gevonden die het nest (meestal onder dakpannen) vanwege te hoge temperaturen zijn ontvlucht. Ook worden soms (bij camera bewaakte nesten) dode eieren op het nest gevonden en we weten dat jongen ook door hitte op het nest sterven door hitte als ze nog te klein zijn om te vluchten.

 

Er was tot voor kort echter geen deugdelijk onderzoek gedaan naar temperatuurontwikkeling.

 

Door (een stagiair bij) Bureau Waardenberg is in 2019/2020? onderzoek gedaan naar temperatuurontwikkeling in neststenen en nestkasten. Er wordt gewerkt aan een publicatie. Geruchten doen de ronde (GBN en VBN beschikken over resultaten) dat uit dit onderzoek zou blijken dat de sterfte op andere dan noordelijke richtingen heel erg mee zou vallen. Het rapport is echter nog steeds niet boven water.

 

Jos Hoekstra en Fred van der Lelie (zij vonden in de literatuur geen enkel onderzoek) deden in 2020 in Amersfoort onderzoek aan ingebouwde neststenen op vier verschillende windrichtingen. Hun conclusie: het is sterk af te raden om in onbeschutte gevels gierzwaluw neststenen in te bouwen, met uitzondering van gevels die op het noorden liggen, tussen het NNW = 337,5░ en het NNO = 22,5░ (maximaal NO = 45░). Op andere richtingen zullen de temperaturen te hoog oplopen (als criterium voor jongensterfte werd meer dan 2 uur met temperaturen boven 38 graden genomen) en resulteren in (te grote kans op) sterfte van jongen. Het lukte (vanwege de regelgeving) niet om de Amersfoortse neststenen op zuid, west en oost dichtgesmeerd te krijgen.

 

- Neststeentemperatuur-Hoekstra-vdLelie-2020.pdf .

 

Een uitgebreider artikel over dit onderzoek werd gepubliceerd in Limosa 2023- jaargang 96 nr. 2 p. 72 - 79 (Jos Hoekstra, Fred v.d. Lelie en Jaap Schr÷der) Helaas eigenlijk alleen leesbaar / begrijpelijk voor statistici. En met de conclusie kunnen we niet veel: "bij het inbouwen van gierzwaluwneststenen dient rekening gehouden te worden met het optreden van hittestress in inbouwnestkasten in gevels, niet alleen op het zuiden, maar ook op het oosten, westen en noordwesten". Hoe dan ? De tuinslag erop tijdens hittegolven? Alleen op noord- en oostgevels plaatsen is helder en de enig passende conclusie bij alles wat nu over mogelijke hittestress op andere gevels bekend is, de .pdf hierboven is duidelijk genoeg.

 

Marjos Mourmans van Zwaluwen Adviesbureau in Roosendaal vangt al 30 jaar gierzwaluwen op en schreef een verhelderend artikel over haar ervaringen met hitteslachtoffers en ontdekte wanneer we iets van de slachtoffers merken (meestal niet) en hoe dat komt. In een met camera bewaakt nest onder een dakpan op het zuidwesten werden in 5 jaar 15 eieren gelegd maar vloog er slechts een enkel jong uit ! Ze proberen het elk jaar opnieuw!  Zie: Gierzwaluwnestplaatsen en oververhittin.pdf

 

In Utrecht kennen we een project met 20, voor 100 % bezette neststenen (elk jaar invliegers gezien) op een zuidwestgevel. Er worden half juli ook jongen in de kastopeningen gezien maar de omvang van het broedsucces is uiteraard niet bekend. Zie: Arthur van Schendelstraat. In de kapel van de Lutherse kerk in de Hamburgerstraat 9 in Utrecht worden (met onderbrekingen ) al 611 jaar 5 neststenen op het zuidwesten benut.

 

Het komt nog steeds veel voor

- In Utrecht bleek in 2023 25% van de ruim 2.100 nestkasten niet op de aanbevolen noordelijke of oostelijke gevels te hangen en zelfs 5% op zuid en zuidwest, zie Kunstnesten Utrecht-oriŰntatie.

 

- In 2023 werden in Harderwijk door plaatselijk ecoloog Jaap Schr÷der een groot aantal op west en zuid geplaatste nestkasten en neststenen aangetroffen: de uitvoerende woningcorporatie bleek bereid ze te verplaatsen. zie bericht AD, 3 maart 2023.

 

Hitteslachtoffers in nestkasten Oisterwijk 2019

De kolonie met 16 nestkasten achter galmgaten aan de noordwestzijde van de Joanneskerk in Oisterwijk (1e broedgeval in 2005) wordt streng bewaakt met 16 camera's. De opnames worden bewaard en vrijwilligers van de gierzwaluwwerkgroep IVN-Oisterwijk en Vogelwerkgroep Midden-Brabant maken jaarlijks een gedetailleerd verslag van de gebeurtenissen. Evenals in 2018 waren alle 16 kasten bezet met nu ook 16 broedgevallen (15 in 2018) maar daar slaagden er maar 10 van. Rond 24 juni was het "niet om aan te zien".

Maar liefst 16 jonge vogels zag men wegkwijnen tijdens de hittegolf.

Vier vervolglegsels mislukten ook.

Van 53 gelegde eitjes en 42 uitgekomen jongen resulteerden slechts 29 uitgevlogen jongen (69%). Het verlies was groter dan in 2013 toen er naast hittegolven ook nog ellende was door een extreem koude meimaand.  Sinds 2005 zijn er nu totaal 251 jongen uitgevlogen van 107 geslaagde broedgevallen, dus 2,3 per geslaagd broedgeval.

 

Aan de zuidwestzijde hangen sinds 2015 acht nestkasten maar die worden niet door camera's bewaakt. In 2019 waren er broedgevallen in zes kasten waar 16 eitjes werden gelegd. Er kwamen 13 jongen uit die allen uitvlogen. Hier dus geen opmerkelijke sterfte.

 

- Details in jaarverslag Oisterwijk - 2019

 

 

Enorme drukte in de opvang 2019

Tijdens de hittegolf eind juli 2019 met in Nederland nooit eerder vertoonde temperaturen van boven de 40 graden, zijn er weer erg veel gierzwaluwen met hittestress bij de diverse opvangcentra en dierenambulances terecht gekomen. Bij de vogelopvang in Soest was het aantal op 30 juli opgelopen tot maar liefst 74 stuks. De dierenambulance van Midden Limburg kreeg er een stuk of vijftien.

 

Een deel van de jongen bij Elles op foto van 9 juli. Ze zijn bijna allemaal 2-3 weken oud.

 

Tijdens de tropische dagen rond 24-25 juni kwamen er ook al veel meer dan normaal binnen als gevolg van hitte onder de pannen en in fout (in de zon) opgehangen nestkasten.

 

Elles kreeg er in de regio Soest van 25 juni (6) tot 12 juli (1) totaal 39 binnen. Vooral in het begin waren het erg kleine vogels zonder veren en nog gesloten ogen. Acht van de negenendertig waren te zwak en stierven binnen 1-2 dagen.

Elles doet het al 13 jaar. In 2019 kwam eind augustus de laatste binnen die het jaartotaal op 102 bracht (waarvan 64 jongen)!

 

Opgevangen jonge gierzwaluwen in Soest, 2016-2020

(bron: Onderzoek temperatuurmetingen in neststenen-Hoekstra-vdLelie-2020.pdf .)

 

 

 

Jong met de bek wijd open in kast op gunstige noordoostgevel. De zon schijnt tot ca. 11.30 op het dak. Dr. Arienslaan 48 te Maarssen, 24-7-2019, 11 u. 15. Meer over dit project op Maarssen-Schilderskwartier.

 

Veel van de uit het nest geraakte vogels (ook door ongelukjes, bijvoorbeeld bij het over de rand naar buiten poepen) zullen de opvang overigens nooit bereiken omdat ze worden opgepikt door kauwen, gaaien, eksters, ratten, marters, stadsvossen, meeuwen, katten (die ermee willen spelen) en mensen (die ze in de gft-bak doen). Anderen verschuilen zich in een donker hoekje en worden nooit gevonden. Ook in de opvang overleeft naar schatting maar nauwelijks meer dan de helft omdat ze te verzwakt of gewond zijn maar ook omdat het grootbrengen niet makkelijk is. "Het is erg tijdrovend, want ze doen hun snavel niet open", zegt een medewerkster van de opvang in Someren. Ze worden elke 2-3 uur gevoerd, vaak wekenlang want een gierzwaluw moet 40 dagen groeien om uit te kunnen vliegen.

 

Jongen sterven massaal in Spaanse hittegolf 2022

Spanje werd in 2022 geteisterd door een extreem vroege hittegolf. In grote gebieden komt de temperatuur ruim boven de 40 graden. Nog niet eerder gebeurde dit zo vroeg in het jaar. In Spanje zijn ze gemiddeld al wat groter dan hier en sterk genoeg om uit het nest te vluchten.

 

Jong van ca. 7 dagen oud.

Foto Elles BertholÚe, Soest

Zie foto's van groeistadia.

 

Alleen al in Sevilla werden er in vier dagen 600 bezorgd bij opvangcentra, voornamelijk de vale gierzwaluw.  Men schat dat 90% van de broedsels dood is.

 

Vale gierzwaluwen brengen per jaar meestal twee broedsels groot, dus men hoopt maar dat het daarmee wel goed gaat, maar de 40+ graden hielden in het zuiden nog aan tot begin augustus.

 

- Bericht Spanje-vandaag, 18 juni 2022

- Bericht De Morgen.be, 16 juni 2022

- Bericht The Guardian, 16 juni 2022

- Veel opvang door hitte in Rijnmond in 2015

- Stichting Vogelklas heeft er in hittegolf 2015 al 33 opgevangen

- Opvangtips voor gevonden (jonge) gierzwaluwen 

 

Maximaal 34 graden (kort) verdraagbaar

 

In 2023 publiceerde Altenburg en Wymenga een (literatuur)onderzoek naar de effecten van gebouwenisolatie op beschermde gebouwbewonende soorten huismus, gierzwaluw en vleermuizen. Hun conclusie (voor huismus en gierzwaluw) : "Het binnenklimaat van nest- en verblijfplaatsen in gebouwen moet bij voorkeur niet tÚ warm en te droog zijn. Temperaturen in de range van 35- 39 C en daarboven dienen zeker niet op te treden."

Zie rapport: Gebouwverbetering en gebouwbewonende soorten.

(over gierzwaluw op p. 18, 22 en 24.

 

Toenemende kans op hittestress

Door de klimaatcrisis zullen aantal, duur en intensiteit van hittegolven toenemen. Dat is al ruimschoots gedocumenteerd.

 

 

Toename van hittegolven op het noordelijk halfrond. Sinds 1980 is het beslagen oppervlak van hittegolven 46% groter, is de maximale intensiteit 17% groter en komen ze 6% vaker voor. Zie paper: hittegolven.

 

 

Mijn conclusie

In afwachting van meer duidelijkheid en anticiperend op meer en intenser hittegolven moeten andere dan noordelijke en oostelijke richtingen niet voor gierzwaluwpannen, neststenen en nestkasten benut worden, tenzij ze voldoende zijn afgeschermd tegen zonbestraling met een dubbel dak, een overstek, een brede dakgoot, o.i.d.

Dat is ook het voorschrift in het nieuwe Kennisdocument Gierzwaluw, maar daar staat helaas nog "bij voorkeur" bij de geveloriŰntatie.  O.a. daardoor komen in de praktijk nog steeds locaties met onvoldoende bescherming tegen de zon voor.

 

 

Plastic in nesten

 

Gierzwaluwen komen nooit aan de grond. Nestmateriaal wordt meestal uitsluitend in de lucht opgevangen maar een enkele keer is gezien dat er ook wel eens wat uit andere nesten "gestolen" wordt, bijvoorbeeld uit de nestkast van de buren of van een huismus.  In nestkasten met camerabewaking wordt veel plastic gezien en er zijn nesten gevonden die bijna volledig met plastic zijn gebouwd. Er zweeft ook veel plastic in de lucht.

 

Huismussen zijn in gierzwaluwnestkasten vaak de lokker voor gierzwaluwen. Maar van huismussen is ook bekend dat zij veel touwtjes, sliertjes en plastic in het nest verwerken. En als die kast dan door een gierzwaluw wordt overgenomen is die soms "zwaar de klos". Pieter Slim maakte het dit jaar mee bij zijn zeven nestkasten (sinds 1993) in Bennekom.  Een aantal was al langer bezet door huismussen en jaren later werden er voor het eerst vier gebruikt door gierzwaluwen. De huismussen verzamelden o.a. plastic sliertjes uit de dakisolatie. Een volwassen gierzwaluw hing zich zelf op aan een plastic draad en kon niet meer gered worden. Twee adulte vogels in twee andere kasten, die op de huismus waren veroverd, raakten op het nest verstrikt in draad maar konden nog wel bevrijd worden. Van grotere stukken plastic wordt gedacht dat ze de vocht- en temperatuurhuishouding in het nest verstoren.

 

 

 

 

 

 

 

 

Neststenen in de middeleeuwen

 

Mauro Ferri onderzocht historische kunstnestkolonies die sinds de 13e eeuw werden gebruikt voor het oogsten van de jonge vogels voor consumptie, zoals mussen, spreeuwen, duiven, maar ook voor het plezier van vogels rond het huis of kasteel. In ItaliŰ werden daartoe veel speciale "gierzwaluwtorens" gebouwd met soms wel honderden nestplaatsen. Dat was kennelijk zeer succesvol. Sommigen werden gerestaureerd en dienen nu voor onderzoek.

 

In Nederland (en Vlaanderen) werden deze voorzieningen vooral voor spreeuwen en mussen gebouwd maar gierzwaluwen zullen er ook dankbaar van geprofiteerd hebben (als de invliegopening groot genoeg is, minimaal 2,8 cm hoog).

Met de huidige variant in Nederland, de gierzwaluwtil, wil de bezetting niet zo vlotten, zie bezetting NL gierzwaluwtillen.

 

Lutherse kerk, Hamburgesrstraat 9, Utrecht, 1412

In de kapel van het voormalige klooster zijn op drie gevels totaal 26 neststenen ingemetseld. In 2023 waren 24 van de 26 neststenen in de kapel bezet door gierzwaluwen.

 

Noordoostgevel met 14 ingangen rond de rode luiken.

 

Het is de oudst bekende kolonie van Nederland en volgens de Italiaanse onderzoeker  Mauro Ferri zelfs de oudste kunstnestkolonies van Europa die nu is bewoond door gierzwaluwen. Uit onderzoek wordt opgemaakt dat deze neststenen niet bedoeld waren voor de oogst van jongen maar voor muggenbestrijding. Meer over dit project op Lutherse kerk, Utrecht.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Agnietenklooster Elburg, ca. 1450

De 35 neststenen in het onderste deel van de gevel van het  Agnietenklooster in Elburg zijn van vergelijkbare ouderdom. Ze zitten lager dan de loze gaten in de vorm van het kruis bovenin. Volgens een bericht in Gierzwaluwenbulletin 2003-1 p. 11 worden de kruisgaten ook benut, maar dat lijkt gezien de genoemde diameter van slechts 3,6 cm niet mogelijk. De onder het kruis geplaatste veel grotere openingen waren mogelijk voor duiven bedoeld. 

 

 

Agnietenklooster in Elburg

 

 

In 1955 is het complex ingrijpend gerestaureerd. De nestingangen werden afgedicht met gaas om overlast van poep voor passerende trouwstellen te voorkomen. Er nestelden ook spreeuwen en huismussen. Maar de lokale vogelwerkgroep maakte ze in 2014 weer open en geleidelijk aan raken er steeds meer stenen door gierzwaluwen bezet, in 2021 een stuk of vijftien. Een aantal gaten met diameters van 37-38 mm, opgemeten door Frank Westenenk van de plaatselijke vogelwerkgroep, worden ook gebruikt door huismus, ringmus, spreeuw en boomklever. Ook elders in het pand wordt  achter dakgoten en onder dakpannen vrijwel zeker (maar bewijs ontbreekt) ook al vele eeuwen gebroed.

 

In Zwolle vanaf 1466

In het historische bestuurspand van Zwolle , De Wheeme, Lombardstraat 4, broedden sinds de bouw in 1490 gierzwaluwen in daarvoor aangebrachte neststenen. Die zitten ook in de Bethlehemkerk en in de Broerenkerk (1466). Zie bericht 2000 in De Swollenaar. Zitten ze er nog steeds? En bezet?

 

Gierzwaluwhotel Alhambra

In  de forten en kastelen van het Alhambra (Sp, Granada) nestelt al vele eeuwen een zeer grote kolonie gierzwaluw (150 paartjes in 2016). Ze zitten o.a. achter fraai gebeeldhouwde ornamenten (Yezerias ) boven de bogen rond patio┤s. Die zijn van gips gemaakt en raken beschadigd door de scherpe klauwtjes van de gierzwaluwen.

In 2016 is men begonnen om de broedvogels geleidelijk te laten verhuizen naar nestkasten elders in het monument en het naastgelegen kasteel van Karel V. De ingangen achter de beeldhouwwerken worden ontoegankelijk gemaakt. Maar de verhuizing gaat langzaam. De vogels blijven proberen om langs de versperringen te komen. Hoe het nu gaat is me niet bekend. Laatste info op dit blog.

 

Nestkasten boven het gipswerk met nestingangen. Er zit ook een kolonie bij het terras van het Alhambra Palace Hotel, zie filmpje op Youtube.

 

In 1829 bezocht Washington Irving het Alhambra dat toen in zwaar verval was. Er leefden veel zwervers en armoedzaaiers. Op de vervallen torens zag hij mannen met hengels en insecten aan de haakjes. Deze "zonen van het Alhambra" vingen daarmee zwaluwen en gierzwaluwen die er "broeden en bij duizenden rondvliegen". Hij beschreef het tafereel in zijn boek "Tales of the Alhambra" van 1832, zie de pdf , p. 45.

 

Publicaties van Mauro Ferri met data en veel foto's:

- Historische kunstnesten voor vogels oogsten, 2018 p. 217-239 (E)

- Presentatieslides lezing 2018: "gierzwaluwtorens sinds de middeleeuwen" (E)

 

 

Filmpjes uit nestkasten

 

Er zijn honderden fantastische filmpjes op het web te vinden, met alle spectaculaire gebeurtenissen die zich maar in een gierzwaluwnest kunnen voordoen.

Live kijken kan ook, vanaf eind april, zie lijst met 40+ Gierzwaluw-webcams.

 

Broedseizoen in fraai filmpje van 9 min.

Ad van Uchelen in Mijdrecht heeft al vele jaren een flink aantal bezette gierzwaluwnestkasten. Met camera's wordt het verloop van het broedseizoen nauwkeurig in de gaten gehouden. Met een kwaliteitscamera is een bijzonder fraaie samenvatting gemaakt van een volledige broedcyclus, vanaf de terugkomst uit Afrika tot het uitvliegen van twee jongen.Zeven minuten op Youtube Gierzwaluwen in film "De Wilde Stad". De nestkastenkolonie met veel camerabeelden van Ad: http://www.gierzwaluwenonline.nl/

 

Ad van Uchelen zag op de camera bij een van zijn acht bewoonde nestkasten 's avonds om 23.45 een paartje in gevecht met een indringer. Hij weet dat dat lang kan duren (er zijn gevechten van 6-8 uur bekend) en besloot de volgende morgen de afloop te bekijken. Die was niet best: het paartje zat knuffelend op de dode indringer. Nadat het paar vertrokken was voor de dagelijkse voedseltochten bleek de onverlaat niet beschadigd. Ad vermoedt dat hij doodging door de stress en/of een hartstilstand. Zie filmpje met het paar op het dode slachtoffer.

Hier een indruk van een andere vechtpartij nadat ze vechtend uit de nestkast geraakten.

 

Beek-Ubbergen, 2008-heden, Jochem KŘhnen

Blogs met filmpjes over nestgebeuren in 2018 op omroep Gelderland

Nummer 5: uitgevlogen !, nr. vier: Daar gaan ze ! , nr. 3: Vliegoefeningen,  nr. twee: Ze groeien als kool  en nr. 1: Eitjes, gevechten en luisvliegen.

 

Vreemd, nog niet verklaard nachtelijk 'dansen' in Maasdam

Karin van de Berg stuurde me twee filmpjes van vreemd gedrag van twee ouders met drie jongen in haar nestkast. Op 22 juni 2022 rond 00.22 beginnen beide vogels nagenoeg tegelijk met de vleugels omhoog te klappen. Dat doen ze ruim een minuut. Voor en na dat gedrag zaten ze rustig op het nest. Rond 00.35 doen ze het weer gedurende 2,5 minuut, met nagenoeg hetzelfde patroon.

Diversen bogen zich er al over maar er is nog geen bevredigende verklaring.

Er was geen geluid van buiten, bewoners en buren sliepen, er zitten geen gierzwaluwluisvliegen in de kast, of hinderlijke muggen. De jongen zijn normaal uitgevlogen en Karin heeft dit niet eerder gezien. Ze neemt 24/7 op en bekijkt alles achteraf.

Ik hou het op een slechte droom van de een die de ander doet schrikken.

Maasdam-Nachtdansen-1e

Masdam-Nachtdansen-2e

 

Broedcyclus in spreeuwenkast, Moskou, 15 min.

Gierzwaluw lokt partner naar nestkast

Jongen kijken uit invliegopening en zien ouder aankomen

Vliegoefeningen en 'push-ups' van kastjong

Gierzwaluwpaar schrikt van vuurwerk en verlaat nestkast

Uit nest geraakt eitje wordt terug in nest gebracht (zeldzaam!)

Youtubekanaal van Ad van Uchelen in Mijdrecht

Youtube-kanaal met belevenissen in Engels nest 2019

Eerste bezoek aan nestkast

Twee gierzwaluwen knallen pal na elkaar in een kast.

Het leggen van een ei, na 1 minuut

Vliegoefeningen van jong in nestkast

Vliegoefeningen aan verticale kastwand met "hangsleuven"

Jong poept buiten de nestkast

Wat doet een paartje ' s nachts in de nestkast ?

Gierzwaluw met geo-locator op de rug

Indringer verwijdert oud ei uit nest

Zeer snelle verwijdering van ei uit nest

Paartje werkt indringer de kast uit

Gierzwaluw verliest slagpen

Uitvliegend jong in Leuven door Louis-Philippe Arnhem

Arnold Vlaanen in Volkel op Youtube: broedseizoen 2014

Gierzwaluwluisvlieg verhuist van banger naar lege nestkast

Schoorsteengierzwaluwhappen(ing)

(kraaien pikken uitvliegende schoorsteengierzwaluwen op)

 

 

Camerabewaking

 

Hele kast moet zichtbaar zijn

Uit het vlieggedrag van gierzwaluwen rond nestkasten is zelfs met veel kennis en ervaring niet goed op te maken wat er in de kast gebeurt.

 

Camerabewaking bij koolmeesnest, 1963.

 

Met een camera wordt pas echt duidelijk wat er in de kast gebeurt. Het is daarbij erg belangrijk dat je de hele kastbodem met uitgang en nest in beeld hebt omdat je anders niet zeker weet of een vogel (of een op drift geraakt ei) aanwezig is of niet. Dus eerst het blikveld goed uitproberen. Nest op de voorgrond en ingang achteraan is een goed principe.

Tips met illustratie over camerapositie en beeldkwaliteit: Action for Swifts: camera's

 

Camera kopen

Tips voor WIFI, draadloos, met kabels, IP bij Green Feathers

Camera-aanbod van Veldshop.nl

Ook mooie verzameling varianten en prijzen bij Garden Nature

Over cameratechniek en aankooptips: GBN-camera's

 

Gegevensverzameling, doe ook mee !

Gierzwaluwbescherming Nederland (GBN) verzamelde de gegevens van tien jaar camerabewaking tot 2012 maar heeft dat overgedragen aan Sovon (project nestkaart). Zie voor de resultaten bij Sovon op Gierzwaluw-seizoensvoorkomen , de kaart en tabel met locaties en aantallen bewaakte nesten per jaar ( 106 in 2022) en project Nestkaart - Light van Sovon.

 

Dakpanhuifjes: niet doen!!

 

Dakpanhuifjes of "gierzwaluwdakpannen", die een alternatieve toegang (in plaats van een kapotte of scheef liggende pan) moeten geven tot nestplekken op het dakbeschot, zijn maar heel zelden een goede oplossing.

Al in 2006 bleek uit temperatuurmetingen dat die onder deze pannen veel te hoog kan oplopen, zie verslag in Gierzwaluwenbulletin 2006-2 p. 8. Toch zijn er daarna nog vele jaren waarschijnlijk duizenden gierzwaluwpannen op ongeschikte locaties geplaatst. Ook nu nog worden deze 'huifjespannen' toegepast, zelfs op ge´soleerde daken en ook op het zuiden of zuidwesten. Er is veel propaganda voor gemaakt en die echoot nog steeds na.

 

Daken van alle nieuwbouw en renovatie zijn echter ongeschikt. Ze zijn ge´soleerd en (met of zonder nauwsluitende "sneldekkers") door zonbestraling sterven de eieren en de jonge vogels van de hitte of de oudere jongen ontvluchten het nest voortijdig.

Zie negatief huifjespanadvies bij GBN en

geen gierzwaluwpannen op ge´soleerde daken bij Vogelbescherming Nederland (N.B. waar "bij voorkeur" staat (2x) moet u "uitsluitend" lezen !) en

negatief advies bij Nationale databank.

In het nieuwe Kennisdocument Gierzwaluw van juli 2023 wordt het plaatsen van gierzwaluwdakpannen "afgeraden", omdat "de temperatuur onder de pannen zeer hoog kan oplopen en omdat er voldoende andere opties zijn".

 

 Dakpanhuifje op zelfgemaakt gat gelijmd.

 

 

 

 

 

Toepassing van huifjespannen is eigenlijk alleen verantwoord bij een oude schuur of een kerk zonder dakisolatie en dan alleen op het noorden of noordoosten gerichte daken met een hellingshoek van 45 graden of steiler.

 

 

Hier werden huifjes met succes toegepast op een onbewoonde, onge´soleerde zolder van een voormalige stadsboerderij in Woudsend. (Pannen waaiden er af tijdens een storm). Ze werden eerst alleen als uitgang gebruikt maar het jaar daarop ook als ingang. Meer over dit pand........

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Huifjes Ter Heyde vervangen door nestkasten

Marco Verschoor vond in het voorjaar van 2019 in Ter Heyde, bij Monster in het Westland, een fraai voorbeeld van hoe het met goede bedoelingen fout kan gaan. Bij renovatie van een rijtje van 25 huizen zijn de nesten onder de dakgoten verwijderd en de invliegopeningen ontoegankelijk gemaakt. Ter compensatie dacht men er goed aan te doen om dakpanhuifjes midden op de ge´soleerde daken te plaatsen. Marco ging met nestkasten aan de slag. Lees hier over het snelle succes van de hersteloperatie.

 

Monier geeft niet om gierzwaluwen / huismussen

Er zijn "dakpanhuifjesbakjes" in de handel die het nog wat erger maken. Ze worden onder het huifje of een speciale dakpan met ingang voor gierzwaluw of huismus geplaatst en hebben opstaande randen van een ge´mpregneerde PUR-schuimstrook om te voorkomen dat de vogels naar andere plekken op het dak kunnen. Maar ze worden daardoor ook afgesloten van ventilatie. Op ge´soleerde daken met nieuwe gesloten pannen, maar ook op tochtige, oude daken zal het er daarom veel te heet worden. Slecht product, niet toepassen. We hebben Monier er al geruime tijd geleden en onlangs nogmaals op gewezen maar ze worden nog steeds op de website aangeboden, voor "mussenpannen", maar nog wel met een vereiste voor de gierzwaluw (3 meter uitvlieghoogte !).

 

Een variant is te koop bij Nedsale - vogelpan met bakjes.

Vanwege het bouwbesluit zijn de bakjes niet meer nodig: openingen in scheidingsconstructies groter dan 1 cm zijn nu toegestaan voor nesten of rust- en verblijfplaatsen van beschermde vogels zoals de gierzwaluw, zie Bouwbesluit, art. 3.69 lid 2.

 

Illustratie uit het SMP Groningen-stad met dakpanhuifjes en "nestbakjes".  Het huifje links onder zit veel te hoog op de pan; de vogel kan er wel in maar er niet meer uit.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Lokgeluiden

 

Kunstnesten zijn bij gierzwaluwen meestal niet bekend als geschikte broedruimte en ze zullen er niet naar zoeken. Vooral op nieuwe locaties, op enige afstand van bestaande kolonies, is de kans dat zij de nestruimtes op eigen houtje snel zullen vinden vrij klein. Voor een beetje kans op bezetting is het afspelen van lokgeluiden van soortgenoten dan een oplossing. Afspelen van half mei tot half juli, vooral ' s morgens van ca. 6 - 9 uur en 's avonds van 19.00 - 22.30 u.

 

In juni 2011 heb ik lokgeluid gemonteerd (MP3-speler met PC-speaker) bij vier inpandige nestkasten op Dwerssteech 8 in Woudsend. Het geluid was niet te hard maar binnen een maand had ik al beet, ze reageerden er direct op. De reden van het snelle succes is dat er dichtbij broedplaatsen zijn en er altijd veel vogels dicht in de buurt rondvliegen.  Binnen een maand had een paartje een kast gevonden en bleef er de hele maand juli slapen. Het jaar daarop kwamen ze terug en werden drie jongen groot gebracht. Maar zo snel gaat het lang niet altijd.

 

Nestzoekgedrag

Dakloos geraakte gierzwaluwen en jonge starters zoeken een nestplek door broedvogels te volgen. Ze vliegen vlak langs de nestplaatsen, schreeuwen en krijgen antwoord als die bezet is. Ze storten zich ook op en nabij de nestingangen op het dak of haken aan bij een nestkast en laten zich weer vallen. Ze gluren naar binnen en kunnen zo een lege plek vinden die na soms wekenlange inspecties in gebruik genomen wordt of na een gevecht overgenomen. Daarna begint het lokken van een partner door regelmatig in- en uit te vliegen, piepgeluidjes te maken, en typische signalen met de vleugels af te geven.

 

De al wat oudere nestzoekers van 2-3 jaar komen in de 2e-3e week van mei aan en kennen nagenoeg alle bezette nesten van een kolonie die meestal meerdere locaties met broedplaatsen in een groter gebied omvat (wijk, of klein dorp). In de loop van de ochtend, vanaf half zes, en vooral in de avond, gaan ze overal langs. De 1e jaars jongen arriveren pas in de 3e week van juni en hebben uiteraard minder kennis en ervaring en kunnen overal opduiken.

 

Dakloos geworden broedvogels blijven tegelijkertijd wekenlang proberen om in het verloren gegane nest te komen. 's Middags vertrekken ze naar het buitengebied om te foerageren, bij slecht weer soms ver weg. 's Nachts vliegen ze door, op grote hoogte, veelal in grote groepen boven het IJsselmeer (radarwaarnemingen). Broedvogels met een nest komen altijd, elke dag voor 23.00 u. terug op het nest om daar de nacht door te brengen.

 

Het afspelen

- Je kunt de geluiden afspelen met de hand aan de start- stopknop als je tegelijk ook zicht heb op de ingangen van de nesten / kasten.  Stop er mee zodra vogels dichtbij de geluidsbron aanhaken of in de opening / kast gaan.

- Anderen adviseren continue afspelen, van 's morgens vroeg tot zonsondergang, eind april tot eind juli, en zo luid mogelijk, zonder de buren te hinderen. Installeren van een timer is handig

- Vooral ' s morgens vroeg en ' s avonds wordt er veel naar broedplaatsen gezocht en is er "pakkans"

- zet de speaker tegen de kast, in ieder geval zo dicht mogelijk bij de ingang van kast of neststeen.

- Als van een groep nestkasten of nestingangen er eentje bezet is met een broedpaar kun je stoppen met afspelen. Het paartje zal dan door hun vlieggedrag andere paartjes op de lege plekken attenderen.

 

In principe zijn de afgespeelde geluiden wel een vorm van verstoring van het leefgebied dus beperking lijkt geboden.

. pdf met tips voor het afspelen (Engels)

 

Lokgeluidensinstallaties

  • Leden van GBN kunnen een lokgeluideninstallatie lenen. Neem contact op met co÷rdinator Rick Wortelboer.

  • Op het Swifts-Blog "Action for Swifts" (AfS) staat info over een compact model waarbij player en versterker in een enkel kastje zijn gemonteerd, de Cheng Sheng Power Audio Amplifyer, met SD-card, USB-poort ($25,- incl porto). Voeding 12 V en speaker (hoge tonen "Tweeter") moeten bijgekocht worden.

  • Compleet systeempje voor 41 Pond uit Engeland

  • Een mp3-speler met een PC-speaker (als versterker) gaat ook prima.

  • Afspelen vanaf een PC / laptop met CD-speler.

De lokgeluiden

Op de website van Gierzwaluwbescherming Nederland, GBN, kun je een flink aantal verschillende geluiden beluisteren en downloaden. Nr. 2 schijnt vooral geschikt te zijn om af te spelen ter controle van de bezetting van een nest(kast). Als een gierzwaluw terugroept is ie bezet ! De files staan hier bij GBN.

 

 

+++++++++++++++++++++++++++++++++++

 

Jaap Langenbach

jaaplangenbach@ziggo.nl

06 - 3849 7474

Willemstraat 38, 3511 RK Utrecht

  Begin pagina