Kunstnesten

 

Op deze pagina:        

 

 

Overige gierzwaluwpagina's  en Contact

 

 

 Goede bedoelingen zijn niet genoeg

 

Kunstnesten kunnen een prima alternatief zijn voor verloren gegane broedplaatsen of voor de vestiging van een nieuwe kolonie. Maar er moet goed op een groot aantal belangrijke aspecten gelet worden. Succes hangt af van details. Ondanks van toepassing zijnde gedetailleerde wet- en regelgeving kunnen op diverse momenten en door diverse betrokkenen in het proces van een kunstnestproject fouten worden gemaakt die tot mislukking leiden. Volgens mijn natte vinger (systematisch onderzoek ontbreekt in Nederland) raakt gemiddeld 10% of minder van de kunstnesten bezet. De stellige indruk is verder dat wettelijk voorgeschreven mitigatieprojecten bij sloop en renovatie het veel slechter doen dan particuliere projecten van "liefhebbers".

Er is dringend systematisch onderzoek nodig naar de effectiviteit van kunstnestprojecten, het wettelijk kader, de succesfactoren en het nestzoek- en nestplaatskeuzegedrag van gierzwaluwen. De bestaande kennis moet toegankelijker en veel breder beschikbaar komen.

 

Kan de leegstand verminderd worden ?

Belangrijke oorzaken van leegstand zijn dat de vogels de kasten niet weten te vinden, fout nestkasttype, foute locatie en foute configuratie.

Verder lijkt het nodig om na te denken over een andere strategie (anders dan lokale mitigatie) voor kunstnesten. Voor de langere termijn is het nodig om te anticiperen op de aanstaande grootschalige vernieuwing van de gebouwde omgeving op de route naar 'van het gas af' en 'klimaatneutraal' in 2050. In principe zullen alle "natuurlijke" broedplaatsen verloren gaan. Standaard inbouwen van neststenen, ook als er geen nesten verdwijnen, in alle nieuwbouw en te renoveren woningen en gebouwen zou het devies moeten worden. Op den duur zou dat beter moeten werken dan mitigatie per locatie waarbij van alles mis kan gaan. De huidige bezettingscijfers van kunstnesten wijzen in ieder geval niet op voldoende compensatie voor nestplaatsverlies door sloop en renovatie.

- Meer (o.a. kamermotie) over verplichte neststenen in de nieuwbouw.

 

De belangrijkste tips:

(voor de particulier die het te doen is om de gierzwaluw te helpen met nestkasten op eigen woning)

 

- ga te rade bij ervaringsdeskundigen. Observeer in ieder geval een paar avonden een nestkastenkolonie met bezette nesten om te zien hoe ze vliegen en naar binnen gaan. Vraag naar ervaringen en tips. De landelijke vereniging voor gierzwaluwbescherming, GBN,  heeft een lijst met  lokale deskundigen: lokale contactpersonen.

 

- de grootste kans  op succes: hang ze niet aan de eigen woning maar als aanvulling bij een bestaande groep nestkasten waarvan er al minstens eentje bezet is , of daar zo dicht mogelijk in de buurt (binnen 200 meter)

 

- begin er niet aan als er binnen 200 meter geen bestaande gierzwaluwbroedplaatsen zijn (kies een andere vogelsoort). Maar ook dichter bij en zeker op groter afstand aanzienlijk meer kans op bezetting met toepassing van lokgeluiden.

 

- alleen locaties op noord- of noordoostgevels. Minstens 3 meter boven maaiveld en rondom een grote vrije in- langs- en uitvliegruimte zonder obstakels. Op een kopgevel met kantpannen of overstek of een rij onder de dakgoot is prima (veel ruimte voor uitbreiding)

 

- bij meerdere kasten niet al te dicht op elkaar, minimaal 75 cm. tussen de invliegopeningen, een meter is beter. Niet te grote aantallen bij elkaar, 20 is meer dan genoeg (burenruzie)

 

- gebruik bij voorkeur houtbeton kasten, anders duurzaam hout zoals red cedar.

 

- veel meer over kasttypes, zelfbouw en kopen bij GBN - nestkasten

 

Gierzwaluwforum

Vragen over de gierzwaluw worden altijd beantwoord door deskundigen op het NL-Gierzwaluwforum en het Engelse forum SMS-World-wide

 

Zwaluwen Adviesbureau

Voor een ieder die professioneel of als particulier beschermer met kunstnesten aan de slag wil, bevelen wij Marjos Mourmans van Zwaluwen Adviesbureau en haar twee boeken van harte aan. Daar zit 25 jaar kennis en ervaring in verwerkt. Navolging voorkomt fouten, teleurstelling en dierenleed.

 

Boek: Bouwen voor Gierzwaluwen

Boek: Gierzwaluwen en Nestkasten

 

Checklist Groen Bouwen

Vogelbescherming maakte een checklist voor bouwers met aandacht voor stadsvogels.  Checklist groen bouwen - gierzwaluw

 

Toolbox natuurinclusief bouwen

Vogelbescherming Nederland en de zoogdiervereniging lanceerden in november 2019 een website met online tips en trucs voor bouwen in de stad met aandacht voor beesten, groen en biodiversiteit.

Aan de slag op Bouw Natuurinclusief.nl

 

Engels

Op het Engelse Blog van Dick Newell staan erg veel tips voor aanschaf, bouw en praktijk van kunstnesten, zie Action for Swifts.

 

Leveranciers / fabrikanten van nestkasten en neststenen

 

- Vivara - nestkasten 

- Zwaluwenadviesbureau, Roosendaal

- Waveka

- Schwegler

- Faunus Nature Creations (catalogus, voor bedrijven)

- Hagemeister

 

en vele anderen.

 

 

Onderzoeken bezetting / effectiviteit van nestkasten

 

Nederland

Gemeenten, bouwers, corporaties en architecten maken vaak enthousiast melding van de ingebruikname van weer een nieuw kunstnestproject maar daarna horen we meestal niet meer over het resultaat. Zie voorbeeldprojecten bij Checklistgroenbouwen.nl van Vogelbescherming. Van 33 projecten (een aantal vrij recent) voor gierzwaluwen worden er 9 als (gedeeltelijk) bezet gemeld, 7 niet bezet en van 17 projecten is de bezetting (nog) onbekend.

 

Projecten van "liefhebbers"

Iets meer is bekend van de bezetting van particuliere projecten van "liefhebbers", maar overzichtsliteratuur ontbreekt. Deze lijkt door direct betrokken aandacht en nazorg veel beter dan van wettelijk geregelde kunstnesten (mitigatie, Wnb, keurmerken) van corporaties, bouwers en gemeenten.  Ze neemt ook toe na verloop van tijd, o.a. door toenemende kennis van succesfactoren zoals kasttype, locatie en lokgeluiden. Hieronder het bezettingsverloop van 24 particuliere projecten met totaal 469 nestkasten in Nederland en Engeland.

 

 

Artikel

In het tijdschrift De Levende Natuur, 2020-1 staat een artikel over de effectiviteit van nestkasten van Guido Verburg over de gierzwaluw en de huismus. Er blijkt weinig over bekend. Er worden een paar lokale inventarisaties genoemd van gierzwaluwkasten in Amsterdam (10% na 10 jaar) en Noordwijk (21%) en wat mogelijke oorzaken van de leegstand. Er is geen beeld van de succesfactoren, vooral omdat er nauwelijks en niet systematisch wordt gemonitord. Zie DLN 2020-1 (samenvatting van inhoud en exemplaar bestellen, 9 Euro).

 

Brabantse steden B5

Sinds vorig jaar doet Vogelbescherming samen met de zoogdiervereniging monitoring aan nestkastprojecten in vijf Brabantse steden. Daar zijn sinds 2017 erg veel neststenen voor gierzwaluwen en huismussen ingebouwd en ook verblijfplaatsen voor vleermuizen. In 2020 werden nog geen bezette gierzwaluwkasten gevonden Zie Project B5 Brabant .

 

Ander bezettingsonderzoek:

Haarlem, Garenkokerskwartier, in Fitis 38 -4 (80 kasten, ca. 10% bezet na 10 jaar)

Gemeente Utrecht,  1.079 nestkasten, 51 projecten (7% bezet in 2021)

Amstelveen, 2 erg oude projecten, 108 kasten (2021 gemidd 50% bezet)

Maarssen-dorp, 98 nestkasten, 2021 (1-2% bezet na 2 jaar)

FryslÔn, 860 kunstnesten in  2010-2011 (9% bezet)

 

 

Bezetting van gierzwaluwtillen en faunatorens

 

 

In 2020 was ca. 3% van de 779 gecontroleerde kasten in gierzwaluwtillen bezet. Zie gierzwaluwtillen en faunatorens.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Duitsland

In Greifswald 2013, werden van 473 vervangende nestkasten bij 23 renovatieprojecten acht kenmerken onderzocht die van invloed op de bezetting zouden kunnen zijn. Alle renovaties werden tijdens het broedseizoen uitgevoerd (2004-2012) !

Na 1-4 jaar bleek 24 % van de kasten bezet. Belangrijk bleek de ouderdom van de kast (hoe ouder hoe meer kans op bezetting) maar verreweg de belangrijkste variabele bleek het aantal kasten in elkaars nabijheid. Hoe groter dat aantal hoe kleiner de kans op bezetting. Van 60 kasten met meer dan 8 buurkasten was er geen enkele bezet. Hang dus niet teveel kasten bij elkaar. En ook niet te dicht bij elkaar. Het advies is om ongeveer een meter onderlinge afstand aan te houden. Zie b.v. ervaringen daarmee in deze kolonie in Tilburg

 

Het onderzoeksverslag kan opgevraagd worden op het e-mail adres van onderzoeker Tonio Schaub. ("Nest-boxes for Common Swifts Apus apus as compensatory measures in the context of building renovation: efficacy and predictors of occupancy"), zie samenvatting publicatie (E): Nestkastbezetting bij 23 renovatieprojecten, Greifswald, DE.

 

Gierzwaluwen broeden bijna uitsluitend in bebouwd gebied. Maar heel soms komen ze ook in het buitengebied tot broeden, zoals in natuurgebied De Wieden in nestkasten bij een boerderij. Verslag van boswachter Jan Bus: Boerderijnestkasten.pdf .

 

 

Neststenen

 

Verreweg de beste vorm van kunstmatige nestgelegenheid is de neststeen die in een spouwmuur wordt ingemetseld. Zou standaard in de nieuwbouw op bepaalde hoge (kop)gevels, op schaduwrijke zijden tussen noord en oost  moeten worden ingebouwd. De bezetting kan versneld worden door het afspelen van geluiden van soortgenoten, zie lokgeluiden, maar spontane bezetting komt ook voor. Dat zal geleidelijk sneller gaan naarmate meer van dit type kunstnesten beschikbaar en bezet zijn. Als het gemeengoed is geworden (na nog vele jaren) zullen ze door het bekende na-aapgedrag vanzelf gevonden worden en is lokgeluid op nieuwe locaties niet meer nodig.

 

 

Verborgen ingemetselde neststeen

 

Er zijn beproefde modellen in de handel, er is al veel ervaring mee, ze zijn erg duurzaam en sluiten vaak goed aan bij wat de vogels gewend zijn. In bestaande bouw is het voor snelle bezetting van belang dat de stenen op plaatsen komen waar dicht in de buurt al gebroed wordt of werd. 

 

 

 

Onzichtbare inbouw neststenen in zorgcentrum Merenhoef in Maarssen. Zie pagina over Maarssen

 

 

 

 

 

 

 

Zichtbare inbouw van neststeen in bestaande gevel na dakisolatie (in een niet te dikke muur, waardoor hij een beetje uitsteekt).

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

- Filmpje van Vivara met inmetselpraktijk en invliegende vogels

- Mooi filmpje over neststenen in groot monument in Antwerpen

- Mal voor nestingangen in  cementopvullingen in ruwe muur (Action for Swifts)

- Voorbeelden van neststeenpraktijk in UK en de S-brick

 

Nestkasten

 

Zelf bouwen

Voor nieuwe locaties is het model "Voordorp" overal toepasbaar. Ingewikkelder (zoals model Zeist) hoeft echt niet. Kleiner mag ook; in de "natuur" broeden ze in de kleinste ruimtes achter een dakpan of in een spleet. Het schuine dak voorkomt dat er vijandige/verstorende andere vogels op landen of gaan nestelen. In de achterkant zit een groot gat voor schoonmaken en inspectie van de kastinhoud.

 

Model "Voordorp".

Klik voor vergroting.

 

 

 

 

- Mooi voorbeeld met foto's van inpandige nestkasten achter blinde muur op zolder (Engels): Action for Swifts.

 

Diverse ontwerpen, Engels, bij Action for Swifts: zelfbouwontwerpen .

 

 

Extra tip: de randen van de invliegopening lijken hier veel te scherp. Bij het invliegen knalt de vogel er met de vleugels tegenaan, dus goed afronden !

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Kopen

EfficiŰnter dan zelf bouwen is kopen.  Dat voorkomt mislukkingen en zelf bedachte variaties in uitvoering die misschien wel fout zijn.

 

Leveranciers, fabrikanten

Een variant op "Voordorp" van uiterst duurzaam Eternit/gietbeton is model "Maastricht", ontworpen door Marjos Mourmans van Zwaluwen Adviesbureau in Roosendaal. Invliegroute schuin van onderen, zeer geschikt voor vervanging van nesten achter kantpannen op kopgevels en nesten met de ingang achter dakgoten.

 

Model Maastricht

 

Weegt 3,5 kg en kost ca. 30 Euro incl. BTW, nestmateriaal, bevestigingsonderdelen en handleiding. Geschikt voor locaties op noordwest, noord en noordoost.

Er is ook een uitvoering met dubbel dak (foto hieronder) waardoor teveel opwarming voorkomen kan worden op locaties waar toch enige tijd de volle zon op de kast kan komen. Maar ook deze uitvoering niet op zuid of zuidwest hangen !

Meer details op: Maastricht-persbericht.pdf . Kan besteld worden bij www.zwaluwenadviesbureau op marjosmourmans@zwaluwen.info en 0165- 535 810.

 

 

Vivara  verkoopt dit model Voordorp in houtbeton, als Vivara-GZ-04 (ook mogelijk met de opening in de bodem)

Filmpje van een gierzwaluw die een partner naar zo'n net ontdekte kast leidt.

(Henk Haans, Tilburg)

 

Zorgcentrum voor mensen met beperkingen Ipse de Bruggen in Zwammerdam levert vanuit de werkplaats de kasttypen Zeist, Voordorp en Westvoorne in red cedar voor Ç 47,44 incl. btw. Documentatie  en prijsopgaven op: houtbewerking@ipsedebruggen.nl (geen info op website)

 

 

Nestkastkolonies met website

Beek-Ubbergen, 2008-heden, Jochem KŘhnen

Mijdrecht, 2020-heden, Ad van Uchelen

Joanneskerk Oisterwijk, Hanni Nilsen

Tilburg, Eilenbergkolonie, 1999-2007, Henk Haans

Tilburg, nestkastkolonie in nieuwbouwwijk, 2014-heden, ook Henk Haans

Woudsend, 2011-2015, Jaap Langenbach

IJlst, gierzwaluwtil, 2018-heden, 4 webcams, Chris de Jong

 

 

 

Nestvorm helpt bij nestkastbezetting

 

Nestkastenexpert Dick Newell heeft in Engeland al heel wat experimenten gedaan met verschillende typen nestkasten voor gierzwaluwen. Op zijn blog wordt er uitgebreid verslag van gedaan. Vandaag publiceerde hij de resultaten van een onderzoek naar de effecten van het aanbrengen van een voorgevormde nestvorm in de kast. Het blijkt dat er 4,6 maal zo vaak wordt gekozen voor een kast met zo'n voorziening dan zonder. Ook wordt de kans groter dat er al in het eerste jaar van bezetting gebroed wordt; vaak gebeurt dat pas in het tweede jaar. De nestvorm voorkomt o.a. dat eieren per ongeluk uit het nest rollen. De exacte vorm lijkt niet van invloed te zijn maar de randen moeten niet te hoog zijn, anders kunnen uit het nest geraakte jongen niet meer terug kruipen.

 

Dick maakte echter geen vergelijking met nestruimtes waar wat gedroogd gras en veertjes zijn klaargelegd, waarmee de vogels zelf een natuurlijk nestkommetje kunnen maken. Dat is in alle gevallen een bewezen ( zie b.v. verslag over kolonie Waardenburg met bijna 100 bezette nestkasten) goede voorziening. De vogels kiezen zo zelf de benodigde vorm. Maar een voorgevormde nestkom kan in het begin wel helpen tegen uit het nest rakende eieren. Een in een cirkel gelegd touw wordt ook met succes toegepast (wel vast plakken !), zie de webcams in IJlst en Haarlem (nrs. 1 en 3 op de webcampagina). Dus een combinatie van nestkom met wat hooi en veertjes is misschien wel de optimale voorziening.

Zie blog 'Action for swifts' met link naar het onderzoeksverslag.

 

 

 

Nestkast met nestkom van ca. 12 mm. dik. Er was wat gedroogd gras en veren in klaar gelegd dat bij het eerste legsel van twee eitjes gebruikt werd. Kolonie Woudsend met drie van de vier bewoonde kasten op zolder. Alle details: Nestkasten Woudsend 2011-2015.

 

 

De diameter van een natuurlijk, rond, gemetseld nest is ca. 8 cm.

Een gierzwaluw komt nooit aan de grond en moet dus alle nestmateriaal in de lucht opvissen. In natuurlijke nesten onder daken wordt vaak nestmateriaal van mussen en spreeuwen gebruikt / ingepikt. Bij het schoon maken van een kast (verwijderen van poepjes, los materiaal, plastic) aan het eind van een broedseizoen het nest laten zitten!

 

 

Filmpjes uit nestkasten

 

Er zijn vele tientallen fantastische filmpjes op het web te vinden, met alle spectaculaire gebeurtenissen die zich maar in een gierzwaluwnest kunnen voordoen. Zie b.v. Ad van Uchelen in Mijdrecht: Nestkastfilmpjes op youtube  en filmpjes uit 16 kasten kerk Oisterwijk.

Live kijken kan ook, vanaf eind april, zie lijst met 25+ Gierzwaluw-webcams.

 

 

Jongen kijken uit invliegopening en zien ouder aankomen

Vliegoefeningen en 'push-ups' van kastjong

Gierzwaluwpaar schrikt van vuurwerk en verlaat nestkast

Uit nest geraakt eitje wordt terug in nest gebracht (zeldzaam!)

Youtubekanaal van Ad van Uchelen in Mijdrecht

Youtube-kanaal met belevenissen in Engels nest 2019

Eerste bezoek aan nestkast

Twee gierzwaluwen knallen pal na elkaar in een kast.

Het leggen van een ei, erg mooi, na 1 minuut

Vliegoefeningen van jong in nestkast

Vliegoefeningen aan verticale kastwand met "hangsleuven"

Jong poept buiten de nestkast

Wat doet een paartje ' s nachts in de nestkast ?

Gierzwaluw met geo-locator op de rug

Indringer verwijdert oud ei uit nest

Zeer snelle verwijdering van ei uit nest

Paartje werkt indringer de kast uit

Gierzwaluw verliest slagpen

Uitvliegend jong in Leuven door Louis-Philippe Arnhem

Arnold Vlaanen in Volkel op Youtube: broedseizoen 2014

Gierzwaluwluisvlieg verhuist van banger naar lege nestkast

Schoorsteengierzwaluwhappen(ing)

 

Dakpanhuifjes uit den boze

 

Dakpanhuifjes of "gierzwaluwpannen", die een alternatieve toegang (in plaats van een kapotte of scheef liggende pan) moeten geven tot nestplekken achter dakpannen, zijn maar heel zelden een goede oplossing. Daken van alle nieuwbouw en renovatie zijn waarschijnlijk ongeschikt. Ze zijn ge´soleerd en (met of zonder nauwsluitende "sneldekkers") door zonbestraling sterven de eieren en de jonge vogels van de hitte of de oudere jongen ontvluchten het nest voortijdig. Zie negatief huifjespanadvies bij GBN en geen gierzwaluwpannen op ge´soleerde daken bij Vogelbescherming Nederland (N.B. waar "bij voorkeur" staat (2x) moet u "uitsluitend" lezen !).

In het Kennisdocument Gierzwaluw worden huifjespannen niet toegestaan op ge´soleerde daken.

 

In de brochure van Vogelbescherming Nederland over natuurvriendelijk verbouwen van particuliere huizen worden dakpanhuifjes, ook voor huismussen,  helaas nog steeds aanbevolen. Ook op niet ge´soleerde daken van woningen is de huifjespan niet aan te raden omdat er vanwege nauw sluitende pannen onvoldoende ventilatie plaats vindt.

 

Er is overigens nog wel enige onzekerheid over de hitteontwikkeling in kunstnesten (huifjespannen, neststenen, nestkasten). Uit een onderzoek van Bureau Waardenburg (eind 2019) zou blijken dat het in tegenstelling tot de heersende gedachte wel meevalt, maar het rapport is niet openbaar gemaakt (wel in bezit van GBN). In afwachting van meer informatie zou het principe "bij twijfel niet doen" gehanteerd moeten worden. Uit incidentele metingen is wel duidelijk dat het achter dakpannen voor broedende vogels in ieder geval veel te heet wordt. 

Lees de paper van Marjos Mourmans over hitte in nestkasten en hoe gierzwaluwen daarmee omgaan ("ze kiezen toch zelf voor de slechte plek" is geen goed argument), zie: Hittestress in nestkasten.

 

 Dakpanhuifje op zelfgemaakt gat gelijmd.

 

 

 

 

 

Toepassing van huifjespannen lijkt eigenlijk alleen verantwoord bij een oude schuur, een enkel kerkgebouw of historisch pand zonder dakisolatie en dan alleen op het noorden (ongeveer tussen 0 en 45 graden ) gerichte daken met een hellingshoek van 45 graden of steiler.

Bij de plaatsing worden vaak fouten gemaakt door ze te verspreid (1 of 2 per woning) of op verkeerde plaatsen (te hoog , te laag) op het dak te plaatsen. In de praktijk blijken huifjes erg weinig of pas na zeer lange tijd benut te worden. Toepassing van nestkasten of neststenen is op de meeste locaties een veel betere optie met minder risico op leegstand en oververhitting.

 

 

Hier werden huifjes met succes toegepast op een onbewoonde, onge´soleerde zolder van een voormalige stadsboerderij in Woudsend. (Pannen waaiden er af tijdens een storm). Ze werden eerst alleen als uitgang gebruikt maar het jaar daarop ook als ingang. Meer over dit pand........

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Huifjes Ter Heyde vervangen door nestkasten

Marco Verschoor vond in het voorjaar van 2019 in Ter Heyde, bij Monster in het Westland, een fraai voorbeeld van hoe het met goede bedoelingen fout kan gaan. Bij renovatie van een rijtje van 25 huizen zijn de nesten onder de dakgoten verwijderd en de invliegopeningen ontoegankelijk gemaakt. Ter compensatie dacht men er goed aan te doen om dakpanhuifjes midden op de ge´soleerde daken te plaatsen. Marco ging met nestkasten aan de slag. Lees hier over het snelle succes van de hersteloperatie.

 

Monier geeft niet om gierzwaluwen

Er zijn "dakpanhuifjesbakjes" in de handel die het nog wat erger maken. Ze worden onder het huifje geplaatst en hebben opstaande randen van een "geimpregneerde PUR-schuimstrook" (Monier) om te voorkomen dat de vogels naar andere plekken op het dak kunnen. Maar ze worden daardoor ook afgesloten van ventilatie. Op ge´soleerde daken met nieuwe gesloten pannen, maar ook op tochtige, oude daken zal het er daarom veel te heet worden. Slecht product, niet toepassen. We hebben Monier er al geruime tijd geleden en onlangs nogmaals op gewezen maar ze worden nog steeds op de website aangeboden. Een variant is ook te koop bij Nedsale - vogelbakjes.

Vanwege het bouwbesluit is de voorziening niet meer nodig; openingen in scheidingsconstructies groter dan 1 cm zijn nu toegestaan voor nesten of rust- en verblijfplaatsen van beschermde vogels zoals de gierzwaluw, zie Bouwbesluit, art. 3.69 lid 2.

 

Hier een filmpje waarop een vergelijkbaar zelf gemaakt nestbakje met opstaande randen onder een huifje op een kerkdak (vereist door de kerkbeheerder) wordt geplaatst. Dat wordt dus een doodskistje als er gierzwaluwen of andere vogels in gaan nestelen. Ook fout is dat het bakje direct onder de huifjespan wordt geplaatst. Het nest wordt altijd twee/drie pannen links of rechts van de ingang gemaakt; ze zitten graag in het donker en op wat afstand van 'pottenkijkers'. Huifjesbakjes in kerk Berkelland. De huifjes worden overigens t/m 2019 (gelukkig ) niet benut.

 

 

Lokgeluiden

 

Kunstnesten zijn bij gierzwaluwen meestal niet bekend als geschikte broedruimte en ze zullen er dus niet naar zoeken. De kans dat zij de nestruimtes op eigen houtje zullen vinden is vrij klein. Voor een beetje kans op bezetting is dus het afspelen van lokgeluiden gewenst of zelfs noodzakelijk. Afspelen van half mei tot eind juli, vooral ' s morgens van ca. 6 - 9 uur en 's avonds van 19.00 - 22.30 u. Overdag zijn de meeste vogels weg.

 

In juni 2011 heb ik lokgeluid gemonteerd (MP3-speler met PC-speaker) bij vier inpandige nestkasten op Dwerssteech 8 in Woudsend. Het geluid was niet te hard maar binnen een maand had ik al beet, ze reageerden er direct op. De reden van het snelle succes is dat er dichtbij broedplaatsen zijn en er altijd veel vogels dicht in de buurt rondvliegen.  Binnen een maand had een paartje een kast gevonden en bleef er de hele maand juli slapen. Het jaar daarop kwamen ze terug en werden drie jongen groot gebracht.

 

Nestzoekgedrag

Dakloze gierzwaluwen en jonge starters zoeken een nestplek door broedvogels te volgen. Ze vliegen vlak langs de nestplaatsen, schreeuwen en krijgen antwoord als die bezet is. Ze storten zich ook op en nabij de nestingangen op het dak of haken aan bij een nestkast en laten zich weer vallen. Ze gluren naar binnen en kunnen zo een lege plek vinden die na soms wekenlange inspecties in gebruik genomen wordt. Daarna begint het lokken van een partner door regelmatig in- en uit te vliegen, piepgeluidjes te maken, en typische signalen met de vleugels af te geven, o.a. het V-teken wat schijnt te betekenen: "ik heb een nest, volg mij". Maar er zijn er ook die denken dat het V-teken "blijf uit mijn buurt, ik heb al een partner" betekent.

Aangenomen wordt dat nestzoekers nagenoeg alle bezette nesten van een kolonie kennen. In de loop van de ochtend, vanaf half zes, en vooral in de avond, gaan ze overal langs. Dakloos geworden broedvogels blijven tegelijkertijd wekenlang proberen om in het verloren gegane nest te komen. 's Middags vertrekken ze naar het buitengebied om te foerageren, bij slecht weer soms ver weg, soms dagen lang. 's Nachts vliegen ze door, op grote hoogte, veelal in grote groepen boven het IJsselmeer (radarwaarnemingen). Broedvogels met een nest komen altijd, elke dag voor 23.00 u. terug op het nest om daar de nacht door te brengen.

 

Diverse typen zoekvogels

- 1e en 2e jaars vogels die voor het eerst gaan broeden. Die arriveren eind mei en zoeken tot in juni om nog ditzelfde jaar te broeden. Vinden ze niet tijdig een plek dan zoeken ze verder tot ver in juli om een plek te bezetten, een partner te vinden, er de nacht door te brengen, te beginnen met wat nestbouw om het jaar daarop terug te komen om te broeden.

- dakloos geworden (oudere) broedvogels door sloop of renovatie van de broedplaats. Deze blijven vaak weken naar die oude plek zoeken maar oriŰnteren zich tegelijkertijd ook op een vervangende plek. Dat doen ze het hele seizoen tot eind juli. Ze volgen de andere broedvogels die wel een nest hebben en inspecteren de nesten die ze kennen.

- door soortgenoten van de broedplaats verjaagde broedvogels. Maar dat zijn er niet veel.

 

Het afspelen

- Je kunt de geluiden afspelen met de hand aan de start- stopknop als je tegelijk ook zicht heb op de ingangen van de nesten / kasten.  Stop er mee zodra vogels dichtbij de geluidsbron aanhaken of in de opening / kast gaan.

- Anderen adviseren continue afspelen, van 's morgens vroeg tot zonsondergang, eind april tot eind juli, en zo luid mogelijk, zonder de buren te hinderen. Installeren van een timer is handig

- Vooral ' s morgens vroeg en ' s avonds wordt er veel naar broedplaatsen gezocht en is er "pakkans"

- zet de speaker in of achter de kast, in ieder geval zo dicht mogelijk bij de ingang van kast of neststeen.

- Als van een groep nestkasten of nestingangen er eentje bezet is met een broedpaar kun je stoppen met afspelen. Het paartje zal dan door hun vlieggedrag andere paartjes op de lege plekken attenderen.

 

Maar je kunt ook doorgaan en de speaker eventueel verplaatsen naar een ingang die nog niet bezet is. Het schijnt dat bestaande paartjes geen last hebben van de geluiden. Maar in principe zijn de afgespeelde geluiden wel een vorm van verstoring van het leefgebied.

. pdf met tips voor het afspelen (Engels)

 

Lokgeluidensinstallaties

  • Een complete, professionele, stand-alone werkende installatie met zonnepaneelvoeding, afstandsbediening en waterdichte behuizing is te koop bij faunaprojecten.nl , zie lokgeluideninstallatie .

  • Leden van GBN kunnen een lokgeluideninstallatie lenen. Neem contact op met co÷rdinator Rick Wortelboer.

  • Op het Swifts-Blog "Action for Swifts" (AfS) staat info over een compact model waarbij player en versterker in een enkel kastje zijn gemonteerd, de Cheng Sheng Power Audio Amplifyer, met SD-card, USB-poort ($25,- incl porto). Voeding 12 V en speaker (hoge tonen "Tweeter") moeten bijgekocht worden. Suggesties voor aankoop onderdelen:

    - Kastje met speler hier bij Deal-Extreme

    - Tweeter van Tiaoping bij E-bay

  • Een variant bij AfS voor de zelfbouwer is de Micro Swift Caller. Je koopt een printplaat voor een MP3-speler op het internet (zelf behuizing knutselen) en plugt er een USB-stick met de geluiden, een speaker en oplader van mobieltje of Kindle in.

  • Meer tips voor apparatuur (UK)

  • Er bestaat ook een losse speaker die draadloos met Blue Tooth over 20-30 meter de geluiden vanaf je mobiele telefoon kan afspelen. Het is de "monster cable iClarityHD precision micro bluetooth speaker 100". Heeft een accu voor 10 uur. Verkrijgbaar bij o.a. BCC.

  • Zelf wat bouwen kan natuurlijk ook. Een mp3-speler met een PC-speaker (als versterker) gaat prima. Als de speler na stoppen door stroomonderbreking weer doorgaat als er stroom op komt, kun je met een timer ertussen de tijden instellen.

  • Afspelen vanaf een PC met CD-speler kan natuurlijk ook nog.

De lokgeluiden

Info en bestelling CD - gierzwaluwgeluiden of download de .mp3 - files bij GBN, Gierzwaluwbescherming Nederland.

 

En hier is ook een CD met lokgeluiden te koop: http://www.swift-conservation.org/Shopping!.htm . (en nog veel meer hebbedingetjes voor en over de gierzwaluw)

 

Bewerken van geluiden

Met het gratis programma "Audacity" kun je geluidfiles bewerken, samenvoegen en bijvoorbeeld pauzes inlassen.

Download Audacity.

 

Camerabewaking

 

Hele kast moet zichtbaar zijn

Uit het vlieggedrag van gierzwaluwen rond nestkasten is zelfs met veel ervaring niet goed op te maken wat er in de kast gebeurt. Met een camera wordt alles pas duidelijk. Het is daarbij erg belangrijk dat je de hele kastbodem met uitgang en nest in beeld hebt omdat je anders niet zeker weet of een vogel (of een op drift geraakt ei) aanwezig is of niet. Dus eerst het blikveld goed uitproberen en pas dan de camera definitief monteren. Nest op de voorgrond en uitgang achteraan is een goed principe.

Tips met illustratie over camerapositie en beeldkwaliteit: Action for Swifts: camera's

 

Camera kopen

Tips voor WIFI, draadloos, met kabels, IP bij Green Feathers

Camera-aanbod van Veldshop.nl

Ook mooie verzameling varianten en prijzen bij Garden Nature

Over cameratechniek en aankooptips: GBN-camera's

 

Randapparatuur:

Schakelkast voor aansluiten van meerdere camera's op TV e.d.

Verschil tussen Digitale (DVR) en Netwerk (NVR) Video Recorder

Camera-systeem met DVR bij 16 nestkasten in Joanneskerk Oisterwijk

 

Publicatie op internet

Voor publicatie op je website kun je b.v.  IP-camera op website gebruiken.

Youtube heeft ook prima mogelijkheden. Niet alleen een live-beeld (streaming) maar ook opslag van talloze opgenomen filmpjes waarin bezoekers  opmerkelijke gebeurtenissen kunnen bekijken of zelf opzoeken. Daar is gratis software voor down te loaden op https://obsproject.com/ . Bekijk als voorbeeld van het gebruik daarvan bijvoorbeeld de nrs. 5 en 9 in deze lijst met 25+ gierzwaluwwebcamsites. Nr. 15 in deze lijst is een mooi voorbeeld van een goede camera met een schitterend beeld, gemaakt met deze ip-camera, 175 Euro.

Gespecialiseerde IP-camera webwinkel

 

Gegevensverzameling, doe ook mee !

Gierzwaluwbescherming Nederland (GBN) verzamelde de gegevens van tien jaar camerabewaking maar heeft dat inmiddels overgedragen aan Sovon (project nestkaart). Zie voor de resultaten bij Sovon op Gierzwaluw-seizoensvoorkomen en de kaart en tabel met locaties en aantallen bewaakte nesten per jaar (ruim 100 in 2020).

Bij GBN staat het artikel over de resultaten van 10 jaar cameraonderzoek in Gierzwaluwbulletin, 2013 nr. 1. p. 4-6.

Op onze fenologiepagina - 1e eileg  staat info over de dag van de eerste eileg (en de vervroeging daarvan) en het verschil in datum op basis van visuele inspectie (kast openen) en camerabewaking.

Bij GBN op de pagina nestmonitoring vindt je meer over gegevensverzameling en deelname aan project Nestkaart - Light van Sovon.

 

 

++++++++++++

 

Jaap Langenbach

jaaplangenbach@ziggo.nl

06 - 3849 7474

Willemstraat 38

3511 RK Utrecht

https://twitter.com/ApusNL

  Begin pagina