Neststenen verplicht  in Schotland

30 - 1- 2026

Op 27 januari werd in het Schotse parlement (het Holyrood) een amendement voor de Omgevingswet aangenomen met de verplichting voor het inbouwen van neststenen voor gierzwaluwen in alle nieuwbouw. 

Zie een post op Blue Sky van Hannah Bourne-Taylor, schrijver en al vier jaar activist voor de verplichting, dansend met een met gierzwaluwen besprenkelde Schotse vlag: Hannah Bourne-Taylor in "tears of joy".

De stenen moeten aangebracht worden waar het "technisch mogelijk, praktisch en effectief" is tenzij er "dwingende technische redenen zijn die toepassing onmogelijk of ineffectief maken". Op het zwaluwenforum wordt geschat dat na het ontwerpen en testen van een technische standaard als bouwvoorschrift (12 maand) de regeling over anderhalf jaar van kracht kan zijn.  Zie ook artikel in The Guardian 28-1-'26.

Of het tot massale toepassing komt is nog lang niet zeker. Als de voorschriften even vaag worden als in het nu aangenomen amendement zal er in feite nog steeds geen sprake zijn van een verplichting; er is gemakkelijk een smoes te bedenken. De universiteit van Sheffield ontdekte dat 75% van de nestkasten die door gemeenten bij bouwvergunningen werden voorgeschreven toch niet geplaatst werden in nieuwe huizen.

In het VK worden al wel vele jaren onwijs veel nestkasten door lokale liefhebbers (particulieren maar ook gemeenten en bouwers) geplaatst. Er zijn meer dan 100 lokale werkgroepen actief en een enkele bejaarde maakte er alleen al meer dan 30.000. Toch gaat de "de stand" in het VK nog steeds even hard, zo niet nog harder achteruit dan elders, nu nog maar 30% ! t.o.v. 1995. Deugt de telmethode niet (vliegende vogels , geen nesten), zou er zonder die nestkasten nog sterker teruggang zijn geweest, zijn er andere oorzaken van de achteruitgang (insectenvergifiting, koude, natte zomers met veel regen, problemen in het winterverblijf)? In een onderzoek van 2022 werd wel een statistisch verband gevonden met natte zomers (geeft lager broedsucces), maar het zijn niet de enige vragen die er nog bestaan over de gierzwaluw.

Net als in Schotland werden in Engeland en Wales petities voor de regeling massaal ondertekend (>100K in Engeland) maar daar niet gehonoreerd. In Gibraltar worden al 10-tallen jaren neststenen aangebracht en daar zou de populatie na forse achteruitgang nu weer toenemen (zie art. Guardian).

In Nederland lag een verplichting voor nestkasten (ook bij renovaties) kant en klaar maar werd door BBBeroerd ingetrokken. De vraag is of we daar rouwig om moeten zijn. Dankzij de regelgeving in de Omgevingswet (verplicht onderzoek naar aanwezigheid en compensatie bij nestverlies), in Soortenmanagementplannen (verplichte voorzieningen in nieuwbouw en bij renovatie) en ook steeds meer door vrijwillig geplaatste kasten (gemeenten, provincies en bouwers verzinnen "ecologische plussen", lees: "meer kasten") hangt Nederland al behoorlijk vol.  Al die regelgeving is tamelijk kostbaar (veel bureaucratie en de ecologen zijn niet aan te slepen). Een standaard verplichting voor nieuwbouw en bij renovatie voor alle bouwwerken kan volgens mij simpeler, goedkoper en even effectief zijn.

- - - - - - -